Հետազոտական աշխատանք

ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԻ ՀՀ ԿՈՏԱՅՔԻ ՄԱՐԶԻ

ՄԱՍՆԱՃՅՈՒՂ

ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ

Կատարող՝ Գայանե Հարությունյան

ՂԵԿԱՎԱՐ՝ Ն. Պողոսյան

Ա. Բաբայան

2017

Պլան

Ներածություն

առարկայի դաստիարակչական նպատակները:

Եզրակացություն

Օգտագործված գրականության ցանկ

Ներածություն

Հանրակրթության պետական չափորոշչի համաձայն՝ «Ես և շրջակա աշխարհը» ուսումնակա նառարկան «Բնականգիտություններ» և «Հասարակական գիտություններ» ուսումնական բնագավառները ներկայացնող ինտեգրված պետական պարտադիր առարկա է 2-4-րդդասարանների համար: Տարրական դպրոցում բնության տարրերի ու երևույթների ուսումնասիրությունը, սովորողի աշխարհայացքի համակարգված ձևավորմանը զուգահեռ, պետք է հնարավորություն ընձեռիբնության մեջ, դասարանում կամ տանը դիտումների, փորձերի և այլ տարաբնույթ գործնական աշխատանքների միջոցով սովորողի մեջ զարգացնելու Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված ճանաչողության մեթոդները: Բնության անկենդան և կենդանի տարրերի, մարդու, Երկիր մոլորակի` որպես մարդկությա նընդհանուր տան, ուսումնասիրությունը անհրաժեշտ է իրականացնել`

ա) սովորողիշրջապատում (տուն, բնակավայր, բնականլանդշաֆտ) դիտվող բնության տարրերի և երևույթների դիտարկումների, պարզունակփորձերի նկարագրության,

բ)սովորողի կողմից սեփական օրգանիզմը ճանաչելուն, առողջության պահպանմանը և անվտանգ կենսագործունեություն ծավալելուն ուղղված ուսումնականգործունեությանտեսակներիիրականացման,

գ) իրշրջապատըհետազոտելուտարրականկարողություններիուդրանց վերաբերյալինքնուրույնեզրահանգումներիկատարմանապահովման,

դ) Հայաստանիբնությանբազմազանության, բնականուհասարակական օբյեկտներիուերևույթներիվերաբերյալտարրականգիտելիքներիձևավորման,

ե) մայրցամաքներիհայտնագործմանուհետազոտությանմասին պատմություններիմիջոցով:

7-10 տարեկանհասակըլավագույնտարիքնէհամագործակցության, փոխըմբռնման, մարդուիրավունքներիհիմնախնդիրներըհասկանալուհամար: Դա մարդուկյանքումսոցիալականինքնագիտակցությանաճիժամանակաշրջաննէ, և անհրաժեշտէ, որհենցայստարիքումուսումնականգործընթացումքննարկման հիմնական թեմա դառնան յուրաքանչյուրի նկատմամբ արդարացի վերաբերմունքի, սեփական արժանապատվության զգացումի, հանդուրժողականության, շրջապատի մարդկանց նկատմամբ բարյացակամության ձևավորմանն ուղղված հարցերը: Երեխայի համար շատ կարևոր է հենց այս տարիքում ընդունված լինել կոլեկտիվի կողմից, լինել նրա լիիրավ անդամը: Հանրակրթության նպատակների և կրթական բարեփոխումների խնդիրների տեսանկյունից կարևոր է առարկայի բովանդակության մեջ այնպիսի թեմաների ներառումը, որոնք կապահովեն երեխայի՝ որպես աճող անհատականության սոցիալականացման, ինչպես նաև աշխարհաճանաչման և մարդկային հասարակության նկատմամբ սեփական դիրքորոշումը և հարաբերությունները ճշտելու, դրա միջոցով դեպի իրավական պետություն տանող ճանապարհի առաջին քայլերն անելու, իր երկրի արժանավոր քաղաքացի դառնալու համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծումը:

առարկայի դաստիարակչական նպատակները:

Հանրակրթության պետական չափորոշչի համաձայն՝ «Ես և շրջակա աշխարհը» ուսումնական առարկան «Բնական գիտություններ» և «Հասարակական գիտություններ» ուսումնական բնագավառները ներկայացնող ինտեգրված պետական պարտադիր առարկա է 2-4-րդ դասարանների համար: Տարրական դպրոցում բնության տարրերի ու երևույթների ուսումնասիրությունը, սովորողի աշխարհայացքի համակարգված ձևավորմանը զուգահեռ, պետք է հնարավորություն ընձեռի բնության մեջ, դասարանում կամ տանը դիտումների, փորձերի և այլ տարաբնույթ գործնական աշխատանքների միջոցով սովորողի մեջ զարգացնելու Հանրակրթության պետական չափորոշչով սահմանված ճանաչողության մեթոդները: Բնության անկենդան և կենդանի տարրերի, մարդու, Երկիր մոլորակի` որպես մարդկության ընդհանուր տան, ուսումնասիրությունը անհրաժեշտ է իրականացնել` ա) սովորողի շրջապատում (տուն, բնակավայր, բնական լանդշաֆտ) դիտվող բնության տարրերի և երևույթների դիտարկումների, պարզունակ փորձերի նկարագրության, բ) սովորողի կողմից սեփական օրգանիզմը ճանաչելուն, առողջության պահպանմանը և անվտանգ կենսագործունեություն ծավալելուն ուղղված ուսումնական գործունեության տեսակների իրականացման, գ) իր շրջապատը հետազոտելու տարրական կարողությունների ու դրանց վերաբերյալ ինքնուրույն եզրահանգումների կատարման ապահովման, դ) Հայաստանի բնության բազմազանության, բնական ու հասարակական օբյեկտների ու երևույթների վերաբերյալ տարրական գիտելիքների ձևավորման, ե) մայրցամաքների հայտնագործման ու հետազոտության մասին պատմությունների միջոցով: 7-10 տարեկան հասակը լավագույն տարիքն է համագործակցության, փոխըմբռնման, մարդու իրավունքների հիմնախնդիրները հասկանալու համար: Դա մարդու կյանքում սոցիալական ինքնագիտակցության աճի ժամանակաշրջանն է, և անհրաժեշտ է, որ հենց այս տարիքում ուսումնական գործընթացում քննարկման հիմնական թեմա դառնան յուրաքանչյուրի նկատմամբ արդարացի վերաբերմունքի, սեփական արժանապատվության զգացումի, հանդուրժողականության, շրջապատի մարդկանց նկատմամբ բարյացակամության ձևավորմանն ուղղված հարցերը: Երեխայի համար շատ կարևոր է հենց այս տարիքում ընդունված լինել կոլեկտիվի կողմից, լինել նրա լիիրավ անդամը: Հանրակրթության նպատակների և կրթական բարեփոխումների խնդիրների տեսանկյունից կարևոր է առարկայի բովանդակության մեջ այնպիսի թեմաների ներառումը, որոնք կապահովեն երեխայի՝ որպես աճող անհատականության սոցիալականացման, ինչպես նաև աշխարհաճանաչման և մարդկային հասարակության նկատմամբ սեփական դիրքորոշումը և հարաբերությունները ճշտելու, դրա միջոցով դեպի իրավական պետություն տանող ճանապարհի առաջին քայլերն անելու, իր երկրի արժանավոր քաղաքացի դառնալու համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծումը:

«Ես և շրջակա աշխարհը» առարկայի երկրորդ դասարանի ծրագրով նախատեսված է «Առողջություն և անվտանգ կենսագործունեություն» թեման, որի հիմնական նպատակները և ուսումնասիրությունից հետո ակնկալվող եռամակարդակ արդյունքները սահմանված են չափորոշչով: Թեման բաժանված է ենթաթեմաների, որոնցից մեկն է՝ «Սնունդ, հիգիենա»: Առարկայի չափորոշչում նշված է, որ տվյալ ենթաթեմայի ուսումնառության արդյունքում սովորողը պետք է.

- տարրական գիտելիք ունենա ֆիզիկական վարժությունների, սննդի և անձնական հիգիենայի նշանակության մասին,

- նախնական գիտելիք ունենա սնվելու կարգի, բալանսավորված և ռացիոնալ սննդի մասին,

- տեղեկացված լինի սննդամթերքի ոչ ճիշտ օգտագործման վտանգների և դրանցից խուսափելու միջոցների մասին,

- կիրառի անձնական հիգիենայի կանոնները և ամենօրյա հոգածություն ցուցաբերի իր առողջության նկատմամբ և այլն:

Տարրականդպրոցի 2-4-րդդասարաններում «Եսևշրջակաաշխարհը» առարկայինպատակնէ.

• սովորողներինծանոթացնելիրենցշրջապատողաշխարհին, այնտեղկատարվողբնական-հասարակականերևույթներինուօբյեկտներին, մարդկայինհարաբերություններին,

• սովորեցնելճանաչելսեփականօրգանիզմը, ծանոթացնելօրգանիզմիխնամքիևհիգիենայիհիմնականկանոններին,

• սովորեցնելարդյունավետհաղորդակցվելևհամագործակցելուրիշմարդկանցհետ, նրանցմոտձևավորելիրենցևշրջակաաշխարհըճանաչելուհմտություններ,

• նպաստելսեփականարժանապատվությանզգացումի, հանդուրժողականության, շրջապատիմարդկանցնկատմամբբարյացակամվերաբերմունքիձևավորմանը,

• օգնելդառնալուաշակերտականկոլեկտիվիլիիրավանդամ, ձևավորելևզարգացնելինքնուրույնորոշումներկայացնելու, սեփականարարքներըվերահսկելու, դրանցհամարպատասխանատուլինելուգիտակցություն

• նպաստելաշակերտներիինքնադրսևորմանուինքնարտահայտմանհմտություններիձևավորմանը,

• ձևավորելառողջապրելակերպիննպաստողվարքագիծ, բնությանհանդեպհոգատարվերաբերմունքիանհրաժեշտությանգիտակցում,

• նպաստելսեփականերկրիպատմամշակութայինարժեքներիժառանգորդըլինելուգիտակցմանը:

ԱՌԱՐԿԱՅԻԲՈՎԱՆԴԱԿԱՅԻՆՊԱՐՏԱԴԻՐՄԻՋՈՒԿ 2-րդդասարան

Ովեմես: Իմնախասիրությունները, նպատակները, սովորությունները: Իմփոքրևմեծընտանիքը: Դերերըևհարաբերություններըընտանիքում: Իրավունքներուպարտականություններ, համակեցությանկանոններ: Մերդասարանը: Բարեկիրթհաղորդակցություն: Հարաբերություններըդպրոցում: Իրավունքներնուպարտականություններըդպրոցում: Որտեղեմապրում, իմհարևանները: Իմփողոցը, թաղը: Դերերըհամայնքում: Իմքաղաքը, գյուղը: Հոգատարվերաբերմունքշրջապատինկատմամբ: Անկենդանևկենդանիբնություն, դրանցկապը: Շրջապատումհանդիպողբույսերըևկենդանիները: Պահպանությանկարիքունեցողբույսերևկենդանիներ: Բույսերըևմարդը: Կենդանիներըևմարդը: Բնությանբարեկամները: Առողջմիջավայր: Սեզոնայինփոփոխություններըբնությանմեջ: Սնունդ, մարզանք, հիգիենա: Վտանգավորսովորություններ: Ինչպեսխուսափելվարակներից: Անվտանգությունըտանըևդրսում: Երթևեկությանկանոններ: 3-րդդասարանԸնկերականհարաբերություններ: Իմիրավունքներըևպարտականությունները: Տղաներիևաղջիկներիփոխհարաբերությունը: Արարքևհետևանք£ Վարքիկանոններ: Իմշրջապատիմարդիկ, մարդկանցդերերը: Աշխատանքևժամանց: Օրվառեժիմ: Որոշումներկայացնել, խնդիրներլուծել, կոնֆլիկտներ: Նախասիրություններ, նպատակներ: Աստղեր, Արեգակ, Լուսին, Երկիր: Բնությունըտարվատարբերեղանակներին: Բույսերնուկենդանիներըտարվատարբերեղանակներին: Մարդուարձագանքըեղանակներիփոփոխություններին: Մարդումարմնիկառուցվածքը, օրգաններիհամակարգեր: Զգայարաններ: Մաշկ. մերօրգանիզմիպաշտպանությունը: Հիվանդություններիկանխարգելում: Առողջ և ռացիոնալ սնունդ: Մաքուր կենցաղ, կեցվածք, կոփում: Օգտակար և վնասակար սովորություններ: Վտանգները մեր շրջապատում: Ծայրահեղ իրավիճակներ: Պաշտպանությունը բնական աղետների ժամանակ: 4-րդ դասարան Բնություն: Երկիր մոլորակի բազմազանությունը: Երկրի մակերևույթի հիմնական ձևերը: Մայրցամաքներ, օվկիանոսներ: Օդ, հող, ջուր: Կենդանի մոլորակ. բույսեր, կենդանիներ, մարդ£ Փոխկապվածությունը բնության մեջ: Մարմիններ, նյութեր, մասնիկներ: Նյութերի բազմազանությունը, հատկությունները: Ջերմաստիճան, չափ ու կշիռ: Մարդու կախվածությունը շրջակա միջավայրից: Ինչպես է մարդը վերափոխել բնությունը: Տնտեսություն: Ապրանքափոխանակություն, առևտուր, փող: Տնտեսությունը և բնությունը: Օգտակար հանածոներ: Բնության պահպանությունը: Բնությունը մարդու ստեղծագործություններում: Հայաստանն իմ հայրենիքն է: Մեր պետականության խորհրդանիշները: Ազգային-պետական տոներ: Հայաստանի տեղն աշխարհում, մեր հարևան պետությունները: Հայաստանի մարզերը, քաղաքները: Հայաստանի պատմամշակութային արժեքները: Կողմնորոշում տեղանքում, հորիզոն, կողմնացույց: Ճանապարհորդություններ վաղ անցյալում: Շուրջերկրյա ճանապարհորդություններ: Մայրցամաքների ու օվկիանոսների հայտնագործումն ու հետազոտումը: Ժամանակակից ճանապարհորդությունները օվկիանոսում, տիեզերքում: Ժողովրդավար հասարակություն: Ընկալումների բազմազանություն: Կարծրատիպեր: Հանդուրժողականություն, իրավահավասարություն: Միջմշակութային հաղորդակցություն: Փոփոխությունները մարդու կյանքում: Անհատի դերը:

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

Ուսուցմանգործընթացում, կախվածթեմայից, դասինպատակից, դասարանից, սովորողներիառանձնահատկություններից, առկահնարավորություններիցևայլհանգամանքներից, տվյալդասիկամդասիառանձինհատվածիհամարըստնպատակահարմարությանկարողենընտրվելուսումնականգործունեությանհետևյալտեսակները.

• ուսումնականնյութիբացատրում, լուսաբանումինչպեսուսուցչի, այնպեսէլաշակերտներիկողմից,

• երևույթներիդիտարկում, մեկնաբանում,

• տեղանքիուսումնասիրում, իրադրություններիհետազոտում,

• նկարների, ֆիլմերիդիտում, քննարկում,

• ուսումնականձեռնարկներիևայլաղբյուրներիուսումնասիրում,

• գործնականևփորձնականաշխատանքներիկատարում,

• գրաֆիկականաշխատանքներիկատարում,

• արվեստիստեղծագործություններիդիտումևհետազոտում,

• հիմնահարցերիհետազոտում,

• կոնֆլիկտայինիրավիճակներիքննարկում,

• ստեղծագործականաշխատանքներիկատարում, ներկայացում,

• տեխնիկականսարքերովևգործիքներովաշխատանքներիկատարում,

• խաղերի, մրցույթների, հանդեսներիանցկացում,

• բանավեճերի, քննարկումների, դերայինխաղերիկազմակեպում,

• իրավիճակներիդիտարկումևարդյունքներիվերլուծում,

• հաշվետվություններիպատրաստում, ներկայացում,

• նորտեխնոլոգիաների, համակարգչայինծրագրերիօգտագործում,

• անհատականևխմբային, ինքնուրույնևհամագործակցայինաշխատանքներիկատարում:

«Եսևշրջակաաշխարհը» ինտեգրվածդասընթացըկոչվածէօգնելուերեխայինճանաչելիրենոչմիայնորպեսանհատ, այլևորպեսհասարակությանմասնիկ: Դասընթացիօգնությամբկրտսերդպրոցականըսկսումէ «կառուցել» իրսեփականաշխարհը` գծելովիրպատկերացումների, զգացողությունների, մտքերիունախասի- րություններիշրջանակը: Թեմաներնընտրվածենայնպես, որաշակերտիմեջքայլառքայլձևավորվիայնգիտակցությունը, որինքնաշխարհումմենակչէ, որիրսեփականցանկություններիցուերազներիցայնկողմկանուրիշմարդիկ, որոնքիրեննմանչեն, և, ինչպեսինքը, անկրկնելիանհատականությունեն, ուստինույնպեսարժանիենհարգանքի: Կրտսերդպրոցականիպատկերացումներըընդլայնվումենշրջակաաշխարհիհետծանոթացմանշնորհիվ:Երեխաներնուսումնասիրումենիրենցբակը, քաղաքը, մարզը, հայրենիքը, նրաներկանևանցյալը, պատմամշակութայինարժեքները, ծանոթանումենտարբերմասնագիտություններիտերմարդկանց, սովորումենհասարակականվայրերումօրինակելիվարքագիծդրսևորել, ձեռքենբերումհաղորդակցականհմտություններ, առողջևանվտանգապրելակերպիհամարանհրաժեշտկարողություններ: Տարրականդպրոցումսովորողիգիտելիքներըսերտորենառնչվումենմայրենիին, մաթեմատիկայինևայլուսումնականառարկաների:Շատկարևորէինկատիունենալ, որայսդասընթացիարդյունքումձեռքբերվածգիտելիքները, կարողություններըևհմտություններըարժեքավորենորպեսհենքնորգիտելիքներիհամար:Դասընթացիբոլորթեմաներիուսումնասիրությանժամանակկարևորէապահովելբազմաբնույթգործնականաշխատանքներիկիրառումը: Դասընթացիծրագիրըկազմվածէերեքմասիցևնախատեսվումէ 2-4-րդդասարաններիհամար:

Առարկայինհատկացվումէ.

2-րդդասարանում - շաբաթական 1 ժամ, տարեկան 32 ժամ,

3-րդդասարանում - շաբաթական 1 ժամ, տարեկան 34 ժամ,

4-րդդասարանում - շաբաթական 2 ժամ, տարեկան 68 ժամ:

«Եսևշրջակաաշխարհը» 2-րդդասարան (շաբաթական 1 ժամ, տարեկան 32 ժամ)

Թեմա 1. Ովեմես (2 ժամ) Ովեմես. ճանաչելինքսինձ: Իմնախասիրությունները, նպատակները, սովորությունները :Ինչովեմնմանուտարբերմյուսներից : Ինչպեսեմընկալումաշխարհը:

Թեմա 2. Եսևիմընտանիքը (3 ժամ) Իմփոքրևմեծընտանիքը: Ովինչովէզբաղվում. դերերնընտանիքում: Իմդերնընտանիքում: Հարաբերություններնընտանջքում, իրավունքներնուպարտակ- անությունները, համակեցությանկանոններ, փոխադարձհարգանքևհոգատարութ- յուն: Ընտանիքըհանգստանումէ, ընտանեկանտոներ:

Թեմա 3. Եսևդպրոցը (2 ժամ) Ինչուեմդպրոցհաճախում: Եսևիմընկերները, մերդասարանը: Բարեկիրթհաղորդակցություն: Համագործակցությանկարևորությունը: Վարքագիծըդպրոցում: Հարաբերություններըդպրոցում:

Թեմա 4. Իմտունը, իմբակը, իմփողոցը (2 ժամ) Որտեղեմապրում, իմհարևանները: Իմփողոցը, թաղը, իմհասցեն, կողմնորոշվելըշրջակայքում: Համագործակցություննուփոխօգնությունըհամայնքում:

Թեմա 5. Քաղաքևգյուղ (1 ժամ) Որտեղեմապրում` իմքաղաքը, գյուղը. ինչովէհայտնի. նշանավորմարդիկ, տեսարժանվայրերը, բնակիչներիհիմնականզբաղմունքները, Հոգատարվերաբերմունքշրջապատինկատմամբ (մարդկանց, կենդանիների, բույսերի, փողոցի, բակի): Կրկնություն (1 ժամ)

Թեմա 6. Բնություննիմշուրջ (12 ժամ) Ինչէբնությունը: Անկենդանմարմիններ, կենդանիօրգանիզմներ: Անկենդանմարմիններիևկենդանիօրգանիզմներիկապը: Շրջապատումհանդիպողբույսերըևկենդանիները: Բույսերի (ծառեր, թփեր, խոտաբույսեր) ևկենդանիների (միջատ- ներ, ձկներ, թռչուններ, գազաններ) բազմազանությունը: Բույսերիդերըբնությանմեջևմարդուկյանքում (օդիմաքրությունը, բույսերիգեղեցկությունը, հրաշալիդեղատուն, մրգեր, բանջարեղեն, մշակովիևայլբույսեր): Ընտանիևվայրիկենդանիներ: Կենդանիներըևմարդը: Մենքբնությանբարեկամներնենք (պահպանենքևսիրենքբնությունը): Գործնականաշխատանքներ. տարվատարբերեղանակներինբնությանմեջիրականացողդիտումներ: Փոխադարձկապերըբնությանմեջ:

Թեմա 7. Առողջությունևանվտանգկենսագործունեություն (5 ժամ)

Սնունդ, հիգիենա: Ինչպեսխուսափելվարակներից: Անվտանգությանպահպանումըտանըևտնիցդուրս: Երթևեկությանկանոններ:

Ամփոփում (1 ժամ)

Պահուստային (3 ժամ)

3-րդդասարան (շաբաթական 1 ժամ, տարեկան 34 ժամ)

Թեմա 1. Եսևիմշրջապատիմարդիկ (5 ժամ) Ընկերություն, ընկերականհարաբերություններ, վստահություն, փոխ- օգնությունևհամագործակցություն: Տղաներիևաղջիկներիփոխհարաբերությունը: Իմիրավունքներըևպարտականությունները: Արարքներ. դրանցհետևանքները: Վարքիկանոններ: Միջավայրն, ուրապրումեմ: Մարդու՝միջավայրումունեցածդերիկա- րևորությունը: Թեմա 2. Ինչպեսեմկազմակերպումիմկյանքը (3 ժամ) Իմառօրյան, ժամանակիարդյունավետտնօրինում, օրվառեժիմ: Աշխատանքևժամանց. ինչպեսկազմակերպելհանգիստը: Որոշումկայացնել, խնդիրներլուծել: Ինչպեսհաղթահարելկոնֆլիկտըկամխուսափելդրանից: Իմնախասիրությունները: Իմնպատակները, ինչպեսիրականացնելդրանք:

Թեմա 3. Երկնայինմարմիններ (2 ժամ) Աստղեր, Արեգակ, Լուսին, Երկիր:

Թեմա 4. Տարվաեղանակներ (6 ժամ)

Օրացույց, տարեթիվ, տարվաեղանակները: Բնությունըտարբերեղանակնե- րին: Բույսերնուկենդանիներըտարվատարբերեղանակներին: Ինչպեսէմարդնարձագանքումեղանակիփոփոխություններին: Գործնականաշխատանքներ. սեզոնայինփոփոխություններիդիտումներ, հերբարիումներիևաղյուսակներիկազմում: Կրկնություն (1 ժամ)

Թեմա 5. Մերառողջությունը (10 ժամ) Իմմարմինըորպեսաշխատողհամակարգ. մարմնիկառուցվածքը, օրգաններիհամակարգեր: Ինչպեսենքընկալումաշխարհը. տեսողության, լսողության, հոտառության, համի, շոշափելիքիզգայարաններ, դրանցհիգիենան: Մաշկ. մերօրգանիզմիպաշտպանությունը` վերքեր, կոտրվածքներ, այրվածք- ներ, ցրտահարություն, արևահարություն: Հիվանդություններիկանխարգելում: Մերօրգանիզմիպահանջները. առողջևռացիոնալսնունդ: Մաքուրկենցաղ (հիգիենա), կեցվածք, կոփում: Օգտակարևվնասակարսովորություններ: Գործնականաշխատանք. առաջինօգնություն:

Թեմա 6. Անվտանգությունըմերշրջապատում (3 ժամ) Վտանգներըմերշրջապատում: Պատահարներևծայրահեղիրավիճակներ: Պաշտպանությունըբնականաղետներիժամանակ: Ինչպեսպաշտպանվելերկրաշարժիժամանակ: Ամփոփում (1 ժամ) Պահուստային (3 ժամ)

4-րդդասարան (շաբաթական 2 ժամ, տարեկան 68 ժամ)

Թեմա 1. Բնություն (12 ժամ) Երկիրըմերընդհանուրտուննէ: Մերմոլորակիբնությանբազմազանությունը: Երկրիմակերևույթը. հարթավայրեր, բլուրներ, լեռներ: Մայրցամաքներ, օվկիանոսներ: Երկրիօդայինհագուստը. օդիդերըևնշանակությունը: Մեզսնողհողը: Ջուրըբնությանմեջ. օվկիանոսներ, ծովեր, գետեր, լճեր, աղբյուրներ: Խնայողականվե- րաբերմունքջրինկատմամբ: Կենդանիմոլորակ. բույսեր, կենդանիներ, մարդ: Փոխկապվածությունըբնությանմեջ:

Թեմա 2. Մարմիններ, նյութեր, մասնիկներ (5 ժամ) Նյութերիբազմազանությունը, հատկությունները: Պինդ, հեղուկ, գազայիննյութեր: Ջերմաստիճան, ջերմաչափ: Չափուկշիռ. Միավորները: Կրկնություն (1 ժամ)

Թեմա 3. Բնությունըևմարդը (9 ժամ) Մարդուկախվածությունըշրջակամիջավայրից: Ինչպեսևինչուէմարդըվերափոխելշրջակաաշխարհը: Աշխատանք (զբաղմունք, մասնագիտություն): Տնտեսությանգլխավորճյուղերը: Ապրանքափոխանակություն, առևտուր: Ինչէփողը: Տնտեսությունըևբնությունը: Օգտակարհանածոներ, դրանցխնայողաբարօգտագործումը: Բնությանվատթարացումըևմարդուդերըդրանում, բնությանպահպանությունը: Բնությունըմարդուստեղծագործություններում:

Թեմա 4. Մերհայրենիքը (11 ժամ)Հայաստաննիմհայրենիքնէ: Մերպետականությանխորհրդանիշները` զինանշան, դրոշ, օրհներգ: Ազգային-պետականտոներ: Հայաստանիտեղնաշխար- հում, մերհարևանպետությունները: Հայաստանիմարզերը, քաղաքները: Մերհայրենիքիանցյալըևներկան: Տարիներիհաշվումըպատմությանմեջ: Նշանավորգործիչներևիրադարձություններ, մշակութայինարժեքներ (մագաղաթյաձեռագրեր, մանրանկարչություն, խաչքար): Կրկնություն (1 ժամ)

Թեմա 5. Ճանապարհորդություններևաշխարհագրականհայտնագործություններ (11 ժամ) Կողմնորոշումտեղանքում, հորիզոն, հորիզոնիկողմերը, կողմնացույց: Ճանապարհորդություններվաղանցյալում: ՃանապարհորդությունդեպիՉինաստանևՀնդկաստան: Ամերիկայիհայտնագործումը: ՃանապարհորդություններԱֆրիկայով, Ավստրալիայիհայտնագործումը, Անտարկտիդայիհայտնագործումը: Շուրջերկրյաճանապարհորդություններ: Ժամանակակիցճանապարհորդություններըօվկիանոսներում, տիեզերքում: Կրկնություն (1 ժամ)

Թեմա 6. Եսևհասարակությունը (7 ժամ) Իրավունքևպարտականություն: Իրավունքներիշուրջծագածհակասություններ: Ընկալումներիբազմազանություն: Հանդուրժողականություն, իրավահավասարություն, ընկալումներիբազմազանություն: Կարծրատիպեր: Միջմշակութայինհաղորդակցություն, ընդունելևհարգելտարբերությունները: Փո- փոխություններըմարդուկյանքում. ինչովենդրանքպայմանավորված:Անհատիդերըապագայիընտրությանհարցում: Ամփոփում (2 ժամ) Պահուստային (8 ժամ)

Արժեքայինհամակարգ

Ներկայացվողպահանջներնարտահայտվումենսովորողի` որպեսանձիևքաղաքացուցուցաբերածվերաբերմունքի, դիրքորոշման, վարքիևգործելակերպիմիջոցով: «Եսևշրջակաաշխարհը» դասընթացիուսումնասիրմանարդյունքումսովորողըպետքէ`

• հետաքրքրասիրությունհանդեսբերիաշխարհինկատմամբ` իրողջբազմազանությամբ,

• հանդուրժողևբարյացակամվերաբերմունքդրսևորիայլմշակույթներինկատմամբ,

• հոգատարլինիկենդանիէակներիհանդեպ,

• գիտակցիբնականպաշարներիսահմանափակլինելը, խնայողականվերաբերմունքունենաբնականպաշարներիհանդեպ,

• սիրիբնությունը, գնահատինրագեղեցկությունը,

• պատասխանատուվարքագիծունենաբնությանհանդեպ,

• սիրիհայրենիքը, պատասխանատուվարքագիծունենահայ- րենիքիհանդեպ,

• կարևորիիրհայրենիքիպատմամշակութայինարժեքները,

• լինիընկերասեր, կարևորիփոխօգնություննուհամագործակցությունը,

• գնահատիուրիշներիաշխատանքըևհաջողությունները,

• կարևորիբարեկիրթհաղորդակցմանդերըմիջանձնայինհարաբերություններում, կարողանահամագործակցել

• լինիազնիվ, արդարամիտ, բարի, պարտաճանաչ, պատաս- խանատու,

• չհանդուրժիկեղծիքը, իրավունքներիոտնահարումըևանար- դարությունը,

• գիտակցիսեփականկարծիքըհստակձևակերպելու, ուրիշներինհասկանալուանհրաժեշտություննուկարևորությունըփոխըմբռնմանհամար:

Եզրակացություն

«Եսևշրջակաաշխարհը» ինտեգրվածդասընթացըկոչվածէօգնելուերեխայինճանաչելիրենոչմիայնորպեսանհատ, այլևորպեսհասարակությանմասնիկ: Դասընթացիօգնությամբկրտսերդպրոցականըսկսումէ «կառուցել» իրսեփականաշխարհը` գծելովիրպատկերացումների, զգացողությունների, մտքերիունախասի- րություններիշրջանակը: Թեմաներնընտրվածենայնպես, որաշակերտիմեջքայլառքայլձևավորվիայնգիտակցությունը, որինքնաշխարհումմենակչէ, որիրսեփականցանկություններիցուերազներիցայնկողմկանուրիշմարդիկ, որոնքիրեննմանչեն, և, ինչպեսինքը, անկրկնելիանհատականությունեն, ուստինույնպեսարժանիենհարգանքի: Կրտսերդպրոցականիպատկերացումներըընդլայնվումենշրջակաաշխարհիհետծանոթացմանշնորհիվ: Երեխաներնուսումնասիրումենիրենցբակը, քաղաքը, մարզը, հայրենիքը, նրաներկանևանցյալը, պատմամշակութայինարժեքները, ծանոթանումենտարբերմասնագիտություններիտերմարդկանց, սովորումենհասարակականվայրերումօրինակելիվարքագիծդրսևորել, ձեռքենբերումհաղորդակցականհմտություններ, առողջևանվտանգապրելակերպիհամարանհրաժեշտկարողություններ: Տարրականդպրոցումսովորողիգիտելիքներըսերտորենառնչվումենմայրենիին, մաթեմատիկայինևայլուսումնականառարկաների: Շատկարևորէինկատիունենալ, որայսդասընթացիարդյունքումձեռքբերվածգիտելիքները, կարողություններըևհմտություններըարժեքավորենորպեսհենքնորգիտելիքներիհամար: Դասընթացիբոլորթեմաներիուսումնասիրությանժամանակկարևորէապահովելբազմաբնույթգործնականաշխատանքներիկիրառումը:

Դասըհագեցածէրդիդակտիկպարագաներով` նկարներ, ցուցանակներ, պաստառներ, համակարգչայինցուցադրություններ: Ակտիվհարցուպատասխանիմիջոցովաշակերտներըսահմանեցին՝ինչէիրավունքըևինչէպարտականությունը: 

Ներկայացնելովգեղեցիկցուցանակներիվրագրվածիրենցիրավունքներնուպարտականությունները` աշակերտներըթվարկեցինդրանք: Այնուհետևմեծոգևորությամբ  նրանքներկայացրեցինիրենցկազմած «Իմիրավունքներնուպարտականությունները» խորագրովյուրօրինակգրքերը: 

Անցումկատարելովնորդասին` «Իմբակը, իմփողոցը, իմտունը» թեմայինևպատասխանելովհատուկընտրածհարցերին՝աշակերտներնուղղակիորեններկայացրերցինիրենցգիտելիքները «մերերկիրը, մայրաքաղաքը, մերքաղաքը, մերբակը, մերփողոցը, մերտունը» հասկացություններիշուրջ: 

ԸնթացքումլրացուցիչտեղեկատվությունտրվեցհամակարգչովցուցադրվածՀայաստանինշանավորկոթողների, ԵրևանևԱբովյանքաղաքներիմասին: Ապամտագրոհանցկացրեցինք «Մերքաղաքը» հասկացությանշուրջ: Մտագրոհինհետևեցմիշարքհետաքրքիրհարցերիքննարկումը, որիընթացքումաշակերտներըմեծակտիվությունդրսևորեցին: Մեծոգևորությունառաջացրեցինհատկապես «Մերքաղաքիխնդիրները», «Եթեեսլինեիքաղաքապետ, ինչկփոխեիմերքաղաքում» հարցերը: 

Անցկացվածդասըհետաքրքիրէրևբովանդակալից:Խրարխուսվեցինաշակերտները՝նվիրելովնախապատրաստած «Մերքաղաքիհուշարձանը»հուշաբացիկներ:

Օգտագործված գրականության ցանկ

1. Հանրակրթությանպետականկրթակարգ: Միջնակարգկրթությանպետական

չափորոշիչ, 2004:

2. Հանրակրթությանպետականչափորոշիչ, 2010:

3. ԱլեքսանյանԼ., ԹորոսյանՆ. ևուրիշներ, Կյանքիհմտություններ, Ձեռնարկներ

ուսուցիչներիհամար, 1-5-րդդասարաններ, 2001-2003:

4. ՋեյմսՌ, ՍթոքիարդԿրտսեր, Մեթոդներևմիջոցներտարրականևմիջինդպրոցի

հասարակագիտականառարկաներիհամար, 2001:

5. ՀովհաննիսյանԳ, ևուրիշներ, Կառուցողականկրթությանհիմունքներըևմեթոդները,

Տիգրանմեծ, Երևան, 2004:

6. ԴավթյանՄ. ևուրիշներ, Կրթակարգիմշակմանևինտեգրմանմոտեցումներ, Այռեքս,

Երևան, 2004:

7. Հասարակագիտությանուսուցմանարդիհիմնահարցեր, Ձեռնարկմանկավարժների

համար, Երևան, 2005:

8. Հասարակագիտությանինտեգրվածուսուցում, Ձեռնարկմանկավարժներիհամար,

Երևան, 2006:

9. Ինտեգրվածթեմատիկմիավորներ, Ձեռնարկտարրականդպրոցիուսուցիչների

պատրաստմանուվերապատրաստմանհամար, Երևան, 2003.

10. ԱստվածատրյանՄ. ևուրիշներ, Նորմոտեցումներուսուցիչներիպատրաստման

գործընթացին, Այլընտրանքայինմեկնաբանություն, Այռեքս, Երևան, 2004: