Հովհաննես Այվազովսկի «Ծովն իմ տարերքն է...»

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԱՅՎԱԶՈՎՍԿԻ. Ծովն իմ տարերքն է…

Շատ արվեստագետներ են սիրել և պատկերել ծովը, սակայն միայն մեկը՝ Հովհաննես Այվազովսկին է իրեն ամբողջությամբ նվիրել ծովին:
Ծովի հանդեպ սիրո և փայլուն տաղանդի շնորհիվ նկարիչը բացառիկ ճշգրիտ է փոխանցել ծովի շարժումներն ու շունչը ավելի քան 6000 կտավում:
Այվազովսկու ծովանկարները որոշակի խորհրդանշական, այլաբանական խորհուրդ ունեն: Պատկերելով ալիքներ, ամպեր ու օդային տարածություն՝ նա առավելապես լույսն է շեշտել, որը արարչական լույսի վերաիմաստավորումն է: Իր վերջին գործերում («Սարիա նավը», «Ալիքների մեջ») լույսն իջնում է անտեսանելի աղբյուրից՝ իբրև խավարն ակոսող և հույսը հաստատող հզոր ճառագայթ:
Հ. Այվազովսկին հայկական թեմաներով ստեղծել է տասնյակ կտավներ ու դիմանկարներ, պատկերել, Թիֆլիսի կենցաղը, Սևանա լիճը, Արարատը: Նա սկիզբ է դրել և խթանել բնանկարչության զարգացմանը հայ կերպարվեստում: Ստեղծել է Աստվածաշնչի ու հայոց պատմության կարևոր իրադարձություններին նվիրված գործեր («Նոյն իջնում է Արարատից», 1887, «Հայ ժողովրդի մկրտությունը», 1892, «Երդում. Վարդան զորավար», 1892, «Խրիմյան Հայրիկը էջմիածնի շրջակայքում», 1892, «Բայրոնի այցը ս. Ղազար կղզի», 1898, «Ադանայի ջարդը»…
Նկարել է «Հայերի ջարդը Տրապիզոնում 1895 թվին», «Նավերի բեռնումը», «Թուրքական նավերը Մարմարա ծովն են թափում հայերին» և այլ գործեր (1898-ին ցուցադրվել է Մոսկվայում):
Ցավի ու ցասման արգասիք է վերջին անավարտ կտավը՝ «Թուրքական նավի պայթյունը» (1900):

Ռուսական և հայկական արվեստի դասական: Ս. Պետերբուրգի, Հռոմի, Ֆլորենցիայի, Շտուտգարտի, Ամստերդամի գեղարվ. Ակադեմիաների, Ռուս. աշխարհագր. ընկերության անդամ՝ Հովհաննես Կոստանդինի Այվազյան (Հ.Այվազովսկի)

Ծնվ. 17(29).07.1817թ., Թեոդոսիա:
Մահ. 19(02).04(05).1900թ., Թեոդոսիա, թաղված է տեղի ս. Սարգիս հայկական եկեղեցու բակում:
Հովհաննես Այվազովսկու շիրմաքարին մակագրված է՝ «Մահկանացու ծնեալ անմահ զիւրև յիշատակ եթող»՝ քաղված Խորենացու «Հայոց պատմությունից»: