Հովհաննես Թումանյան

 Ամենայն հայոց բանաստեղծ

Հովհաննես Թումանյան

Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-րդ ամյակն է

Հովհաննես Թումանյանը՝ հայ մեծ բանաստեղծ, արձակագիր, գրական, ազգային ու հասարակական գործիչ, ծնվել է 1869 թվականի փետրվարի 19-ին Լոռվա Դսեղ գյուղում։ Նրա գործերը մեծ մասամբ գրված են ռեալիստական ոճով՝ երբեմն խառնված իր ժամանակների ամենօրյա կյանքի հետ: Թումանյանը երիտասարդ տարիքում տեղափոխվեց Թիֆլիս, որն այդ շրջանում հայ մշակութային կյանքի կենտրոնն էր:

ՇՈՒՏՈՎ ՆԱ ՀԱՅՏՆԻ ԴԱՐՁԱՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ԼԱՅՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐԻՆ ՇՆՈՐՀԻՎ ԻՐ ՊԱՐԶ, ԲԱՅՑ ԲԱՑԱՌԻԿ ԵՒ ՊՈԵՏԻԿ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

1899 թվականին Թումանյանը Թիֆլիսում հիմնեց «Վերնատուն» գրական ակումբ-խմբավորումը, որի մշտական անդամները դարձան մի շարք հայ մտավորականներ՝  Ղազարոս Աղայանը, Ավետիք Իսահակյանը, Լևոն Շանթը, Դերենիկ Դեմիրճյանն ու Նիկոլ Աղբալյանը։ «Վերնատանը» քննարկվում էին գրականությանն առնչվող մի շարք հիմնահարցեր՝ գրողի և քննադատության կապի, գրականության տեսության և վերջապես գրական ընթացիկ կյանքի վերաբերյալ։ 

Գրական ակումբի անվան ստեղծման մասին Իսահակյանը գրել է․

ԻՆՔՆԱԲԵՐԱԲԱՐ, ՄԵՐ ՀԱՎԱՔՈՒՅԹՆԵՐԻ ԱՌԱՋԻՆ ՇՐՋԱՆՈՒՄ, ԼՈՒՐՋ ԹԵ ԿԱՏԱԿՈՎ, ՓԱՓԱԳ ԶԱՐԹՆԵՑ ՄԵՐ ԳՐԱԿԱՆ ԽՄԲԱԿԻՆ, ՄԵՐ ՀԱՎԱՔՈՒՅԹՆԵՐԻՆ ԱՆՈՒՆ ՏԱԼ:

 ՕՀԱՆՆԵՍՆ ԱՍԱՑ, ԹԵ ԳՈՆԿՈՒՐ ԵՂԲԱՅՐՆԵՐՆ ԻՐԵՆՑ ԳՐԱԿԱՆ ԽՄԲԱԿՆ ՈՒՆԵԻՆ, ՈՐ ՀԱՎԱՔՎՈՒՄ ԷՐ ԳՈՆԿՈՒՐՆԵՐԻ ՏԱՆ ՎԵՐՆԱՀԱՐԿՈՒՄ, ՈՐԻՆ «ԱՄԲԱՐ» ԱՆՈՒՆՆ ԷԻՆ ՏԱԼԻՍ: ՆՈՒՅՆ ՆՄԱՆՈՂՈՒԹՅԱՄԲ, ՉԵՄ ՀԻՇՈՒՄ ՈՒՄ ԿՈՂՄԻՑ, ԱՌԱՋԱՐԿՎԵՑ «ՎԵՐՆԱՏՈՒՆ» ԱՆՈՒՆԸ, ԻՍԿՈՒՅՆ ՀԱՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՏՎԻՆՔ, ԳՏՆԵԼՈՎ ԱՅՆ ՇԱՏ ՊԱՏՇԱՃ ԵՒ ՏԵՂԻՆ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ՕՀԱՆՆԵՍԻ ԲՆԱԿԱՐԱՆԸ ԱՅՆ ԺԱՄԱՆԱԿ ՉՈՐՐՈՐԴ ՀԱՐԿՈՒՄ ԷՐ: ԿՆՔԵՑԻՆՔ «ՎԵՐՆԱՏՈՒՆ» ԱՆՈՒՆՈՎ ՄԵՐ ՀԱՎԱՔՈՒՅԹՆԵՐԻ ՎԱՅՐԸ: ԱՅԴ ԱՆՈՒՆՆ ԱՅԼԵՒՍԸՆԴՄԻՇՏ ԿԱՊՎԵՑ ՄԵԶ ՀԵՏ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱՑԻՈՒԹՅՈՒՆ ՍՏԱ

Հովհաննես Թումանյանն ուներ երեք կեղծանուն․ առաջինը` Ամենայն հայոց թամադա, ինչը խոսում է այն մասին, որ նա ուրախ, զվարթ, քեֆչի մարդ էր: Հետո` Ցեղասպանութան ժամանակ, ստացավ ևս երկու տիտղոս․ մեկը՝ Ամենայն հայոց որբերի հայրիկ, որովհետև երբ վերադարձավ Արևմտյան Հայաստանից Էջմիածնում բացեց որբանոցներ, հիվանդանոցներ: Եվ մյուսը` ինքն իրեն կոչեց Ամենայն հայոց բանաստեղծ` Կաթողիկոսի հետ վիճաբանության ժամանակ: 

Երբ Կաթողիկոսն արգելում էր վեհարանում ապաստան տալ գաղթականներին, Թումանյանը շատ կտրուկ խոսեց և Կաթողիկոսն ասաց` ինչպե՞ս ես ինձ հետ խոսում, չէ՞ որ ես Ամենայն հայոց կաթողիկոսն եմ և հենց այդ ժամանակ էլ Թումանյանն ասաց՝ իսկ ես Ամենայն հայոց բանաստեղծն եմ:

Հովհաննես Թումանյանը սիրված է եղել թե՛ իր ընտանիքի, թե՛ իր ժողովրդի, թե՛ իր ընկերների, թե՛ իրեն անձնապես ճանաչելու բախտ չունեցած մեծ գրողների ու մտավորականների կողմից։

ՆՐԱ ԿԱԽԱՐԴԱԿԱՆ ԳՐԻՉԸ ՈՒՐ ԴԻՊԱՎ, ԿԱՏԱՐՎԵՑ ԻՍԿԱԿԱՆ ԱՐՎԵՍՏԻ ՀՐԱՇՔԸ`ԼԻՆԻ ԱՌԱԿ ԹԵ ՔԱՌՅԱԿ, ՀԵՔԻԱԹ ԹԵ ՊԱՏՄՎԱԾՔ, ՀՈՎՎԵՐԳՈՒԹՅՈՒՆ ԹԵ ՎԻՊԵՐԳՈՒԹՅՈՒՆ: ՆԱ ԵՂԱՎ ՄԵԶ ՀԱՄԱՐ ԱՅՆ, ԻՆՉ ՈՐ ԵՂԱՎ ՊՈՒՇԿԻՆԸ ՌՈՒՍՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ, ՄԻՑԿԵՒԻՉԸ` ԼԵՀԵՐԻ ՀԱՄԱՐ: ՄԵԾ Է ՆԱԵՒ ՆՐԱ ԿԱՏԱՐԱԾ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԴԵՐԸ: ԿՈՎԿԱՍՅԱՆ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐԻ ԵՂԲԱՅՐԱՑՄԱՆ ՋԱՏԱԳՈՎՆԵՐԻՑ ԱՄԵՆԻՑ ՄԵԾՆ ԵՂԱՎ ՆԱ ԻՐ ՀԶՈՐ ԽՈՍՔՈՎ ԵՒ ՕՐԻՆԱԿՈՎ: ԵՎ ՈՐՊԵՍ ԱՅԴՊԻՍԻՆ, ԱՆՄՈՌԱՆԱԼԻ ՊԻՏԻ ՄՆԱ ՆՐԱ ՀՈՅԱԿԱՊ ՊԱՏԿԵՐԸ,- ԱՍԵԼ Է ԻՍԱՀԱԿՅԱ

ՀՄԱՅԻՉ ԷՐ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ՈՐՊԵՍ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ ՈՒ ՄԱՐԴ: ՆԱ ԻՐ ՄԵՋ ԿՐՈՒՄ ԷՐ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ԼԱՎԱԳՈՒՅՆ ԳԾԵՐԸ` ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ՍԵՐ ԴԵՊԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԻՍԿ ԿՅԱՆՔՈՒՄ` ԼԱՅՆ ՀՅՈՒՐԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ ԵՒ ՍԵՐ ԴԵՊԻ ԻՐ ԸՆՏԱՆԻՔՆ ՈՒ ԵՐԵԽԱՆԵՐԸ
ԱՅԺՄ` ՆՈՐ ԿՅԱՆՔԻ ԿԵՐՏՄԱՆ ԱՅՍ ԴԱՐԱՇՐՋԱՆՈՒՄ, ԱՆՑՅԱԼԻ ՖՈՆԻ ՎՐԱ ՄԵԾ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԻ ԿԵՐՊԱՐԱՆՔՆ ԱՎԵԼԻ ՈՒ ԱՎԵԼԻ Է ՑԱՅՏՈՒՆ ԵԼՆՈՒՄ ՈՐՊԵՍ ՓԱՅԼՈՂ ԳԱԳԱԹ,- ԱՍԵԼ Է ՄԱՐՏԻՐՈՍ ՍԱՐՅԱՆԸ։

Այսօր մենք պատիվ ունենք տոնել Ամենայն հայոց բանաստեղծի 150-րդ տարելիցը։ Թումանյանն իրեն հաջորդող սերունդներին ահռելի ժառանգություն է թողել և պատահական չէ, որ մեզ՝ հայերիս համար բանաստեղծի ծննդյան օրը նաև միմյանց գիրք նվիրելու օրն է։ Եվ չնայած այն հանգամանքին, որ տոնն ինքնաբուխ է, այն հասցրել է սիրվել ու մեծ արձագանք գտնել հանրության շրջանում։