Х.Намсараев. "Цыремпил"туужа

Х.Н.Намсараев «Цыремпил»(6ч.) туужа

1. Х.Н.Намсараев урда сагай буряад байдал зураглагша

Хэшээлэй зорилго: Х.Н.Намсараевай зохёохы намтарынь гүнзэгырүүлэн үзэжэ, «Цыремпил» гэһэн туужа соонь хубисхалай урда тээхи арадай ажабайдалые (Галшатан ба Ямаахан хүгшэн Цыремпил хоёр) бодотоор зураглаһые элирүүлгэ.

Хэшээлэй удха:

Уран зохёолшын новаторство. Зохёол соохи бодото ба романтическа байдал зураглалга.

Х.Н.Намсараев тухай мэдэсэ шалгалга.

-“Цыремпил” туужа соо ямар үе саг зураглаһан бэ?

Туужын 1 бүлэг уншалга. (иимэ асуудалнуудта анхаралаа хандуулха)

-Галшатанай бүлын байдал тодоруулагты: хэдэн зон бэ, хэниинь ямар ажал хэнэб? Гэр байрыень зураглагты. Малынь хэдыб. Юу эдинэд бэ? Галша өөрынгөө бүлэ тухай юун гэжэ хэлэнэб? Галшатан дунда шадалтай бүлэ гэжэ элирүүлэгты.

-Тэрэ үе сагай үгытэй хүнэй байдал ямар байгааб гэжэ һананабта?

-Галша Бадма абгайтай худа ураг болохо болоһондоо ямар бодол бодоноб?

Гэрэй даабари: Туужын 2-10 бүлэгүүдые уншаха.

Х.Н.Намсараев «Цыремпил» (2,3 хэшээл)

Цыремпил Должод хоёрой дүрэнүүд

Хэшээлэй зорилго: Туужа соо Цыремпил ба Должод хоерой дүрэнүүдые элирүүлгэ.

.....

Һайхан, арюухан

Дурлана, шиидхэнэ, тэмсэнэ

Бэе бэедээ дуратай

Инаг дуран

Танай урда юун бэ? (синквейн) танай урда синквейнэй хуби үгтэнэ. Эгээл түрүүшын строка орхигдонхой. Хэд, али юуд тухай хэлэгдэнэ хаб? (Цыремпил, Должод)

Мүнөө таблицын түрүүшын хуби хүсэлдүүлэн бэшэгты. Хэшээлэй үедэ 2-дохи хубииень хүсэлдүүлхэт.

- Хэшээлэй темэ юун болоноб? (Цыремпил Должод хоёрой дүрэнүүд)

Шэнэ темэ.

Хэшээлэй зорилго юун болоноб? (Туужа соо Цыремпил ба Должод хоерой дүрэнүүдые элирүүлгэ).

Тэдэнэй дүрэнүүдые элирүүлхын тула доро үгтэһэн асуудалнуудта харюусагты.

2 бүлэг болоод хубаарагты.

1 бүлэг Цыремпил тухай бэлдэгты

2 бүлэг Должод тухай бэлдэгты.

Романтическа зохёолнуудай геройнуудынь бурьялма халуун зүрхэтэй, эрэлхэг зоригтой, үнэншэ сэхэ, эрхэ сүлөөгөө алдаха дурагүй, тэдэнэй үйлэ хэрэгыень зохёолшод һонирхомоор зураглаһан байдаг. Романтическа геройнууд бэшэ зонһоо илгрма, үндэр мэдэрэлтэй байха зэргэтэй, тэдэнэр эрхэ сүлөө гээшые ехэдэ сэгнэдэг, тиимэһээ эрхэ сүлөөгэйнгөө түлөө ямаршье хүндэ хүшэрые дабахаар бэлэн байдаг. Тэдэ геройнууд бэшэнһээ хараа байса ондоо гэшэ, тэдэнэй онсо шэнжэнь гэхэдэ, эрхэ сүлөө, үнэн үгэ сэгнэдэгээрээ, олоной хэрэгтэ бэеэ зорюулдагаараа, эхэ орондоо, арад зондоо дуратай байдагаараа илгардаг. ХХ зуун жэлэй20-30-аад онуудта хүгжэжэ эхилһэн буряад литература ород литературын романтическа ёһо заншалай нүлөө үзэһэн гээшэ.

Эдэ геройнууд тухай хэлсэхэдээ, презентаци бэлдэжэ харуулха.

1 хэһэг

- Цыремпил гэжэ хэн бэ? Цыремпилэй уг гарбал тухай автор юун гэжэ хэлэнэб?

-Цыремпилэй ядарал, хохидолой бага наһан тухай хөөрэгты.

-Цыремпилэй баян Бадматай уулзажа хөөрэлдэһэн тухайнь һанамажаяа хэлэгты. Юундэ Бадма абгай үни холын үри нэхээб?

-Үетэн нүхэд соогоо Цыремпил ямар хүбүүн байһан тухай Галшатан хэлсэнб?

-Цыремпил арюухан Должод хоёрой портредтэ хабаадай зураглалнуудые оложо бэшэгты.

- Галша Дари хүгшэн хоёр Цыремпилдэ ямараар ханданаб? Ямар хүн гэлсэнэб? Должод Цыремпилдэ ямараар ханданаб? Цыремпил арюухан Должод хоёрой бэе бэедээ дуратай байһыень хөөрэхэ.

-Уран зохёолшо туужын эхиндэ Цыремпилэй ямар үзэл бодолтой хүн байһыень харуулнаб?

2 хэһэг.

-Цыремпил Ямаахан хүгшэн хоёрой хоорондохи харилсаан тухай хөөрэгты.

4 хэһэг

-Зохёол соо басаганай наадан ямараар үнгэрнэб? Ямар ёһо заншал харуулагданаб?

-Ямар һанагдаа үзэгдөөгүй үйлэ хэрэг болоноб?

-Цыремпилэй Должодоо гэртээ асарһан үглөөгүүр зол жаргалтай байһан гурбан тухай зураглан хөөрэгты.

10 хэһэг

-Эрдэни гулваагай ерэхэдэ, юундэ Должод Цыремпилдэ һанаагаа зобоноб?

-Юундэ Аюушын Гүнжэдэй хурим дээрэ Эрдэни гулваа үгытэй ядуу Сэдүүгэй Цыремпилһээ үһөө абахаяа һананаб?

-Цыремпилэй эсэргүү буһалгаашан болоһые текстдэ дүтэрхыгөөр хөөрэгты.

2-дохи бүлэг

- Цыремпилэй нютагһаа тэрьелһэн ушар шалтаг элирүүлэгты.

- Цыремпил юундэ Нашан Батынхиһаа ябаха баатай болоноб?

-Пушаал Баашха үбгэнэйдэ байрлаһан тухайнь хөөрэгты.

-Должодой Бодинсы үбгэнэйдэ байһан үе, олоһон олзо тухайнь тухай хөөрэгты.

-Гаврюша сэхэ сэбэр хүн байһыень харуулагты.

-Цыремпил Должод хоёрой уулзалга тухай хөөрэгты.

Гэрэй даабари: урдахи таблицаяа дүүргэхэ. Урданай сагые зураглан харуулһан хуушарһан, оньһон үгэнүүдые оложо бэшэгты.

Баян Бадма, Галшатанай ажабайдал (4 хэшээл)

Хэшээлэй зорилго: Баян Бадма, Галшатайнай ажабайдал,зан абари, үзэл бодол зураглаха.

1. Баян Бадма, Галшатанай, Цыремпилтэнэй ажабайдал, абари зан, үэл бодол харуулһан зураглалнуудые сасуулан уншаха, шэнжэлхэ. Мүнөө үетэй зэргэсүүлхэ.

1 бүлэг: баян Бадматан

2 бүлэг: Галшатан

3бүлэг:Цыремпилтэн тухай хубааран ажалаа ябуулха.

2. Ехэ нааданай үедэ үгытэй ба баян зон ямараар харилсанаб?

Гэрэй даабари:

Х.Н.Намсараев «Цыремпил» (5-6 хэшээл)

Хэшээлэй зорилго:Х.Намсараевай «Цыремпил» туужа дабталга, онсодхолго

Түхэл: онсодхон шалгалгын. Веб-квест технологи хэрэглэлгэ.

Хэшээлээ ябуулхадаа

4 бүлэг болон хубаархабди:

1.Биографууд

2.Литературоведүүд

3.Түүхэшэд

4. Искусствоведүүд.

Даабаринууд:

1.Биографууд

Даабаринууд:

1.Х.Намсараевай зохёохы зам тухай нэмэлтэ материал оложо, презентаци хэгты.

2. Х.Намсараевай багша Бадлын Дагба тухай хөөрөө бэлдэгты.

3Х.Намсараевай гол герой Цыремпил ямар үзэл бодолтой, юунэй түлөө тэмсэжэ ябаһан хүн гэжэ хэлэхээр бэ?

2.Литературоведүүд

Даабаринууд:

1.Эпическэ зохёолой уран арганууд тухай мэдээсэл бэлдэгты. Зохёол соохи уран һайханай уран аргануудые ологты (хуушарһан үгэнүүдые, оньһон үгэнүүдые, эпитет г.м.). Туужа тухай ойлгосо тайлбарилагты.

2. һонирхолтой хөөрөө бэлдэгты - “Аюушын Гүнжэд ба Доржын Табхар хоёрой хурим дээрэ”

3.Байгаали зураглаһан хэһэг оложо, ураар уншагты.

3.Түүхэшэд

Даабаринууд:

1.Уран зохёолшын залуу наһан ямар үе соогуур үнгэрөөб?

2. Ямаахан хүгшэнэй намтар тухай хөөрэгты. Энэ хүгшэн зөөлэн даруу зантай. Бүхы наһаандаа зобохо тулиха гээшые үзэһэн. Иимэ һайхан эхэ мүнөө сагта байгаа һаа, ямар ябаха байгаа хаб? Бодомжологты.

3.Зохёол соохи түүхэлэн бэшэлгэ ологты.

4. Искусствоведүүд.

Даабаринууд:

1. Зохёолой ямар эпизодто зураг зураха байнабта, зурагты.

2. Баян Бадма, Бадмын һамганай үгэнүүдые ролёор уншаха.

Гэрэй даабари: 1. Ц. Дон тухай элидхэл бэлдэхэ.

2.”Хиртэһэн һара” туужын 1,2 бүлэгүүдые уншаха.

Хэлэгэ хүгжөөлгэ – 1 ч.