"Хәәртә хальмг теегм"

Келлһ өргҗүллһнә кичәл

Кичәлин төр: Хәәртә хальмг теегм.

Кичәлин күсл: «Теегин өдр» гидг сән өдрин тускар келҗ өгх.

Сурһульчнрт иим сурһмҗ өгх: теегтән дурта болх, һарсн –төрсн һазртан дурта болх. Келлһинь ясрулх. Хальмг теегин урһмлын болн аӊгудын тускар күүндх.

Үзмр дөӊцл: компьютер, проектор

I.Кичәлин йовуд:

-Мендвт, күүкд!

-Күүкд, эндр өдрин то ямаран? (Эндр мөрн сарин хөрн хойр)

-Долан хонгин ямаран өдр? (долан хонгин үлмҗ өдр)

-Теӊгрин бәәдл ямаран? (Һаза нарта, чилгр өдр. Салькн уга, төвшүн.).

- Иим өдр таднд таасгдна? (Иим өдр нанд таасгдна)

-Күүкд, ода ямаран җилин цаг? (хавр)

- Йиртмҗд ямаран хүврлт болна? (цасн хәәлнә, шовуд дулан һазрас нисч ирнә, өдр утдна, сө ахрдна)

-Чик. Йир сән! Хавр таднд таасгднуй? Юӊгад? (дулан болна, ноһан, бамб цецгүд урһна.)

-Сән!

II.

-Күүкд, оньган өгәд соӊстн. Ода би таднд нег шүлгин тасрха умшч өгнәв. (слайд№ )

Тег мини, теегм,

Теӊкән уга эӊкр.

Асрад өсксн чамаһан

Альд би мартхв!

Хама холд йовв чигн

Хальмг теегм сангдна

Халуч теркә зүркм

«Хәрнәв» гиҗ аздлна!

Эн тасрха мана кичәлин эпиграф болх.

-Күүкд, тадн цуһар оньгтаһар соӊсвт. Эн тасрхад юуна тускар келгдҗәнә? (Теегин тускар. Хальмг улс эӊкр теегтән дурта гиҗ келгдҗәнә)

-Эндр мана кичәлин төр ямаран? Тадн юн гиҗ санҗанат? («Хальмг тег».)

-Чик. Мана кичәлин төр «Хәәртә хальмг тег»

Кичәлин төрәр күүндхин өмн би таднд нег соньн юм келҗ өгнәв. Хальмг Хуралын депутатнр шин зака һарһв. Эннь «Теегин өдрин» туск закан. Мөрн сарин һурвдгч амрлһна өдр –«Теегин өдр». Эн җил мөрн сарин 21-д тусв.(слайд№ )

- Юӊгад иим өдр һарһсмн? Тадн юн гиҗ санҗанат?

Кичәлдән бидн хальмг теегин тускар күүндхвидн. Кичәлин эпиграф Калян Санҗин «Теегтән нерәдсн частр» гидг поэмас. Калян Санҗ теегин тускар юн гиҗ бичҗ?

-Эӊкр теегм!

-Хальмг теегән альд чигн мартхн угав гиҗ бичҗ.

-Чик. Йир сән!

-Теегт төрсн күн теегтән дурта болдг. Тег – эн мана Хальмг Таӊһч. Тег – мана байр, бахмҗ. Тег- мана байн. Тег – мана зөөр. Хальмг тег йир өргн,у . Өргн теегт олн зүсн ноһан, цецгүд урһна.

Ода оньган өгәд самбрур хәләтн. Би таднд теегин туск видеоролик белдв. (видеоролик хәләлһн)

-Күүкд, ямаран цецгүд ,ноһан, өвсн теегт урһдгнь кен меднә? (Бамб цецгүд)

-Бамб цецгүд ямаран өӊгтә болна? (улан, шар, цаһан)

- Чик! Бамб цецгүдин тускар дәкәд тадн ю меднәт? («Улан дегтрт» орулгдла)

-Чик. Юн учрар «Улан дегтрт» орулгдҗ?

Бамб цецгүдин то җил ирвәс баһрад йовна. Тегәд мадн бамб цецгүдиг хадһлх зөвтәвидн. Бамб цецг тасхлмн биш.

-Оньган өгәд, самбрур хәләтн. Тана өмн өвснә болн цецгүдин зургуд. Нердинь меддвт?

Меддго болхла ода таньлдхм.

Буурлда-полынь

Цаһан өвсн- ковыль

Камб шарлҗн- ромашка

Җамб цецг- одуванчик

Хоӊхла- колокольчик

Көк цецг- василек

Хальмг тег ноһаһар шавшна, ямаран чигн цецгүдәр байн. Ноһан, цецг болһн эврәннь чинртә. Цецгүд күүнә нүд байсана. Ноһан болн камб шарлҗн кү эмнхд туста болна. Дәкәд хальмг тег юуһар байн, мана теегт юн бәәнә?

-Чик!Аӊгуд бәәнә. Теднә негнь-гөрәсн. Гөрәснә тускар тадн ю меднәт?

-Җил ирвәс гөрәсдин тонь баһрад йовна. Эн аӊ «Улан дегтрт» орулгдҗ.Тегәд бидн гөрәсдиг харсх, харвх, тооһинь икдүлх зөвтәвидн.

-Чик.Йир сән!

(Сурһульчнр даалһвр күцәҗәсн цагт Бүрвәшә Элистинан «Хальмг тег» гидг дун наачана)

-Күүкд, оньган өгәд даалһвр соӊстн. Ода тадн синквейн тогтахт. Тадниг 3 багд хуваҗанав. Баг болһнд неҗәд үг өгчәнәв. (Тег,бамб цецг, гөрәсн) .Өөрән суусн күүнлә хамдан тогтатн. 3 мин.өгчәнәв.

-Цаг чилв. Ода күцәсн даалһвран маднд умшч өгтн.

-Йир сән!

Күүд, ода таднд дәкәд нег соньн даалһвр өгчәнәв. Эн даалһвриг багарн күцәҗ болҗана.

Таднд өгсн үгмүд олзлад плакат, афиш тогтатн (зуртн). Эн даалһвр күцәлһнд 3 минут өгчәнәв.

-Цаг чилв. Ода күцәсн даалһвран маднд үзүлтн.

-Йир сән! Даалһвран сәәнәр күцәввт.

-Күүкд, самбрт бәәсн сурврмуд умшад, хәрү өгтн. Бичкн келвр тогтатн. Келвртән бичҗ авсн шин үгмүд олзлтн.

1.Мадн бәәх һазр ямаран? (У, өргн хальмг тег)

2.Теегт ямаран өвсн, цецгүд урһна?

3. Хальмг теегт ямаран аӊгуд бәәнә?

4. Мана шүлгч теегин тускар юн гиҗ келнә?

5. Тадн теегтән дуртавт?

6.Ямаран ашлвр һарһҗ болх?

Сурһульчнр тогтасн синквейн соӊслһн.

III.Ашлвр:

Күүкд, эндр бидн юуна тускар күүндвидн?

Хальмг тег юуһар байн, юн бәәнә?

Видеоролик «Родная степь»

Герин даалһвр:

Тогтасн келврән амн үгәр келх.

Темдг тәвлһн