Хаардар ааттара

Саха сиригэр хаар уонтан тахса арааһа баарын билэҕит дуо?

Ол курдук, маҥнайгы хаары *«кыраһа хаар»* диэн ааттыыллар. Кыраһа хаар балаҕан ыйын бүтүүтүгэр, алтынньы саҕаланыытыгар түһэр, түргэнник ууллар. *Сонор хаар* күһүҥҥү булт саҕаланыытыгар түһэр, маннык бастакы хойуутук түһэр хаары ааттыыллар. Бу хаар түстэҕинэ булчуттар кыыл-сүөл суолун-ииһин көрөллөрүгэр чэпчэки. *«Көмнөх хаар* үллүктүүр» диэн эттэхтэринэ - ол аата хойуу хаар күүстээхтик түһэ турарын бэлиэтэ. Онтон чэпчэкитик, кыра-кыралаан түһэр хойуу хаары *«көп хаар»*, эбэтэр «түү хаар» диэн этэллэр. Тыала суох күҥҥэ түһэр хаар *кыыдай хаар* дэнэр. Бу хаар сиргэ уу-чуумпутук түһэр. Онтон ынчаҕай хаары туох дииллэрий? *Сыа хаар* диэн ааттыыллар. Түргэнник ууллар уонна сылаас, былыттаах кыһын иһэрин бэлиэтэ буолар. Кыһын сытар хаары *«кыстык хаар»* диэн ааттыыллар. Кыстык хаар сэтинньигэ-ахсынньыга түһэр. Кыстык хаары өссө сыарҕа хаар диэн этээччилэр. Тоҕо диэтэргин былыргылар кыһын сыарҕанан айанныыр этилэр. Маны таһынан, тэпсиллибит хаары *«чигди хаар»* дииллэр. Онтон тыытыллыбатах хаары - *тоҥуу хаар*. Тоҥуу хаар анныттан Саха сылгыта аһылыгын хаһан булар. Хас да ыйы быһа түспүт дириҥ хаары *үллүк хаар* дииллэр. Үллүк хаар анныттан сылгы аһын булара быдан уустугурар. Бу хаар хас да миэтэрэ дириҥ буолуон сөп. *Тибии хаар* олунньуга, кулун тутарга түһэр күүстээх тыалтан маннык ааттанар. Онтон сааскы хаар *көмүрүө хаар* дэнэр. Көмүрүө тыытыллыбатах хаар аннытыгар сытан эрэ ууллан үөскүүр. Саас эмискэ сылыйа-сылыйа тоҥордоҕуна *тоҥот хаар* баар буолар.

Саха сиригэр хаар уонтан тахса арааһа баарын билэҕит дуо?

Ол курдук, маҥнайгы хаары *«кыраһа хаар»* диэн ааттыыллар. Кыраһа хаар балаҕан ыйын бүтүүтүгэр, алтынньы саҕаланыытыгар түһэр, түргэнник ууллар. *Сонор хаар* күһүҥҥү булт саҕаланыытыгар түһэр, маннык бастакы хойуутук түһэр хаары ааттыыллар. Бу хаар түстэҕинэ булчуттар кыыл-сүөл суолун-ииһин көрөллөрүгэр чэпчэки. *«Көмнөх хаар* үллүктүүр» диэн эттэхтэринэ - ол аата хойуу хаар күүстээхтик түһэ турарын бэлиэтэ. Онтон чэпчэкитик, кыра-кыралаан түһэр хойуу хаары *«көп хаар»*, эбэтэр «түү хаар» диэн этэллэр. Тыала суох күҥҥэ түһэр хаар *кыыдай хаар* дэнэр. Бу хаар сиргэ уу-чуумпутук түһэр. Онтон ынчаҕай хаары туох дииллэрий? *Сыа хаар* диэн ааттыыллар. Түргэнник ууллар уонна сылаас, былыттаах кыһын иһэрин бэлиэтэ буолар. Кыһын сытар хаары *«кыстык хаар»* диэн ааттыыллар. Кыстык хаар сэтинньигэ-ахсынньыга түһэр. Кыстык хаары өссө сыарҕа хаар диэн этээччилэр. Тоҕо диэтэргин былыргылар кыһын сыарҕанан айанныыр этилэр. Маны таһынан, тэпсиллибит хаары *«чигди хаар»* дииллэр. Онтон тыытыллыбатах хаары - *тоҥуу хаар*. Тоҥуу хаар анныттан Саха сылгыта аһылыгын хаһан булар. Хас да ыйы быһа түспүт дириҥ хаары *үллүк хаар* дииллэр. Үллүк хаар анныттан сылгы аһын булара быдан уустугурар. Бу хаар хас да миэтэрэ дириҥ буолуон сөп. *Тибии хаар* олунньуга, кулун тутарга түһэр күүстээх тыалтан маннык ааттанар. Онтон сааскы хаар *көмүрүө хаар* дэнэр. Көмүрүө тыытыллыбатах хаар аннытыгар сытан эрэ ууллан үөскүүр. Саас эмискэ сылыйа-сылыйа тоҥордоҕуна *тоҥот хаар* баар буолар.