Химия боюнча суротттор

Негиздер

Негиздер – металлдын атомдорунан жана алар менен байланышкан бир же бир нече гидроксил топторунан турган татаал заттар.Негиздер сууда эрүүчү жана эрибɵɵчү болуп бɵлүнɵт. Эрүүчү негиздер – щелочтор деп аталат.

Эрүүчү негиздерге – щелочторго, валенттүүлүгү I барабар болгон металлдар, ошондой эле барий, стронций жана кальций гидроксиддери кирет. Негиздердин ичинен кош касиетке ээ болгон, амфотердүү негиздерди белгилеп кетели., Курамында III, IV валенттүү металлдар болгон негиздер жана цинк гидроксиди амфотердүү негиздерге кирет. Бардык амфотердик негиздер сууда эрибейт. Бир эле амфотердик негиздин формуласы ар түрдүү болушу мүмкүн. Мисалы, Al(OH)₃ жана H₃ALO₃. Химиялык реакцияларда зат чɵйрɵгɵ карата ɵзгɵрɵт. Эгер алюминий гидроксиди кислота менен реакцияга кирсе, формуласы – Al(OH)₃, ал эми щелочтор менен реакцияга киргенде, формуласы: H₃ALO₃ ортоалюминий кислотасы деп белгиленет.Бардык амфотердик негиздер щелочтор менен реакцияга киргенде, суу бɵлүнүп чыгат, [Zn(OH)₂] башкасы), HAlO₂ (метаалюминий кислотасы) да бɵлүнүп чыгыш мүмкүн.

Щелочтордун жана негиздердин алынышы

1. Активдүү металлдар суу менен аракеттенишкенде щелочтор алынат:

2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑

2. Активдүү металлдардын оксиддери суу менен реакцияга киргенде щелочтор пайда болот:

СaO + H₂O → Ca(OH)₂

3. Туздар менен щелочтор алмашуу реакциясына киргенде, сууда эрибɵɵчү негиздер, анын ичинен– амфотердүү негиздер алынат:

MgCl₂ + 2KOH → Mg(OH)₂ ↓ + 2KCl

ZnSO₄ + 2NaOH → Zn(OH)₂ ↓ + Na₂SO₄

FeCl₃ + 3NaOH → Fe(OH)₃ ↓ + 3NaCl

4. Калий жана натрий гидроксиди алардын туздарынын эритмелерин электролиздɵɵдɵ, хлорид катары кɵп ɵлчɵмдɵ алынат

2KCl + 2H₂O   2KOH + H₂↑ + Cl₂↑

Негиздердин химиялык касиеттери

1. Щелочтор кɵмүртек оксиди (II) менен реакцияга кирип, щелочтуу металлдын формиатын пайда кылат:

NaOH + CO   HCOONa

2. Щелочтор амфотердик оксиддер менен реакцияга кирип, туздарды пайда кылат:

2NaOH + ZnO   Na₂ZnO₂ + H₂O

6NaOH + Al₂O₃   2Na₃AlO₃ + 3H₂O

2NaOH + Al₂O₃   2NaAlO₂ + H₂O (эң кɵп кездешкен реакция)

3. Щелочтор кɵмүртек оксиди (IV), менен реакцияга кирип, эки түрдүү туздарды пайда кылат:

NaOH + CO₂   NaHCO₃

NaOH + CO₂   Na₂CO₃ + H₂O

4. Щелочтор амфотердик гидроксиддер менен аракеттенишип, туздарды пайда кылат:

2NaOH + Zn(OH)₂   Na₂ZnO₂ + 2H₂O

3NaOH + Al(OH)₃   Na₃AlO₃ + 3H₂O

NaOH + Al(OH)₃   NaAlO₂ + 2H₂O

5. Щелочтор жана сууда эрибɵɵчү негиздер кислоталар менен реакцияга кирет:

NaOH + HCl   NaCl + H₂O

Fe(OH)₃ + 3HCl   FeCl₃ + 3H₂O

Сууда эрибɵɵчү амфотердик негиздер күчтүү кислоталар менен реакцияга киргенде, эрүүчү туздарды пайда кылат.

Негиздердин жана кислоталардын ортосунда жүрүп, тузду жана сууну пайда кылган реакция, нейтралдашуу реакциясы деп аталат.

6. Эгерде негиз кислотанын ортосунда жүргɵн нейтралдашуу реакциясы аягына чейин жүрбɵсɵ, анда негиздик туздар пайда болот.

Ba(OH)₂ + HNO₃   Ba(OH)NO₃ + H₂O

7. Щелочтор туздар менен аракеттенишип, жаңы негиздерди жана жаңы туздарды пайда кылат:

FeCl₃ + 3NaOH   Fe(OH)₃↓ + 3NaCl

CuSO₄ + 2KOH   Cu(OH)₂↓ + K₂SO₄