Химия оксинеттуу рекация

Тема:

Окистенүү–калыбына келүү реакциялары.

Сабактын максаты:

• Тема боюнча жалпы маалымат алышат.
• Окистенүү–калыбына келүү реакциясынын классификациясы.
• Молекула аралык окистенүү–калыбына келүү реакцияларын түзүү.

Тема боюнча жалпы маалымат алышат.

• Кычкылдануу–калыбына келүү реакциялары деп, молекуланы түзгɵн атомдордун окистенүү даражаларынын ɵзгɵрүшү менен жүргɵн реакцияларды айтабыз. Окистенүү же калыбына келүү процесси ɵз алдынча жүрɵ албайт. Бул учурда бир атомдун электрону башка элементтин атомуна ɵтɵт. Ал эми ɵзүн ɵзү окистендирүү жана калыбына келтирүү реакцияларына бир эле элементтин атомдору катышат, алардын бир бɵлүгү электрондорун берсе, башка бɵлүгү аларды кабыл алат. Электрондорун берген атом  калыбына келтиргич  болуп саналат да, оң заряддалат. Электрондорду тартып алган атом терс зарядга ээ болуу менен  окистендирүүчү  болуп калат.

• Окистендиргичтер дайыма жогорку терс электрдүүлүккɵ ээ болушат. Татаал заттардын формулаларында окистендиргичтер да калыбына келтиргичтер да болот, б.а. бир эле окистендирүүчү болот – бул терс электрдүүлүгү эң жогору болгон, терс заряддалган атом. Ал эми татаал заттардын ичинен калыбына келтиргичтер катары оң заряддалган, 1,2,3 зат болушу мүмкүн. Окистендиргичтин атомунун терс заряддалган иондорунун саны, бардык калыбына келтиргичтердин атомундагы оң заряддалган иондордун санына барабар болот. Атом – электронейтралдуу бɵлүкчɵ болуп саналат. Ошондуктан, окистенүү–калыбына келүүнүн теңдемелерин чыгаруу мына ушул баланска негизделген.

Окистенүү–калыбына келүү реакциясынын классификациясы

Молекула аралык окистенүү–калыбына келүү реакцияларын түзүү.

• Окистенүү–калыбына келүү реакциясына дайыма үч компонент катышат:
• а) калыбына келтиргич,
• б) окистендиргич,
• в) кошумча окистендирген зат– эң кеңири таралган жана негизги окистендиргич болгон – кычкылтекке бай зат, (кɵп учурда бул реакциялар кычкыл чɵйрɵдɵ жүрɵт).

• 5H2S + 2KMnO4 + 3H2SO4 K2SO4 + 2MnSO4 + 5S↓ + 8H2O
• Берилген теңдемеде:
• H2S – калыбына келтиргич,
• KMnO4 – окистендиргич,
• H2SO4 – окистендирүүчү зат.