Хомус - саха музыкальнай инструмена

Хомус – саха музыкальнай инструмена.

Сыала:

Хомус-былыргы сахалар музыкальнай инструменнара буоларын билиhиннэрии;

Хомус тутулун ,хомус арааһын үөрэтии;

Хомуhу харыстыырга, сыаналыырга иитии.

Тэрээһин хаамыыта:

1.Хомус туһунан бэсиэдэ.

Хомус былыр- былыргыттан тиийэн кэлбит саха норуотун музыкальнай инструмена буолар. Былыр хомуһу соҕотохсуйуу усулуобуйатыгар ырыа ыллаары, дорҕоон таһаараары, иэйиини этэргэ, дууһаны арыйыыга оноһуллубут инструмент буолар. Онон хомус тулалаан турар айылҕа матырыйаалларыттан оноһуллубут. Онтон аата күөл кытыытыгар үүнэр Хомус диэн үүнээйи аатыттан буолуо дииллэр. Бу инструмент аата оноһуллар матырыйаалларыттан сибээстээҕин бэйэтин аата этэр: чах хомус, тимир хомус. Хомус киьини эмтир күүстээх дииллэр.

Кэнники сылларга хомус аан дойдуга тахсан Саха сирин ааттатта. Быйыл сайын бэс ыйын 23-26 күннэригэр “ Хомус аан дойду культуратын эйгэтигэр” сэттис аан дойдутааҕы конгресс- фестиваль Дьокуускайга ыытылынна. Онно 1000 тахса буолан хомуска оонньоон “Книга рекордов Гиннеса” киирдилэр. Конгресс отуттан тахса дойду хомусчутун, хомус муусукатын сэргээччилэри түмтэ. Омук дойдуларыттан хомус эйгэтигэр биллэр –костор Франц Кумпл (Австрия), Лео Тадагава (Япония), Джон Райт (Франция), Лерри Ханкс (АХШ), Роберт Загретдинов (Башкортостан ), Суйдум Толокова (Кыргызстан), Болот Байрышев (Алтай), Дзоже Луич Пигноччи (Аргентина) уо.д.а. ыалдьыттаатылар.

Хомус- Олонхо дойдутун духуобунай култууратын бэлиэтэ.Cүүстэн тахса дойдуга тарҕаммыт хомус 162 араас көрүнэ бара биллэр.Хомус 5000 сыл анараа өттугэр үөскээбит диэн үөрэтэллэр.Түн былыргыттан аргыс буолан кэлбит инструмент аныгы үйэ киһитин арахсыспат, тыыннаах, алыптаах, айылҕа дорҕоонун кутун-сүрүн инэрэр доҕоро буолла.

Cаха сиригэр 50 хомус ууһа “норуот маастара” диэн аатынан биллэр.Балартан аан дойду таһымнаах уон киһиттэн алтата билигин да улэлии-хамсыы сылдьар.Реворий Чемчоевы,Роман Готовцевы, Петр Осиповы күн бүгүн аан дойду таһымнаах хомус уустарын быһыытынан билинэллэр.

Cаха сиригэр 7000-тан итэҕэһэ суох киьи утумнаахтык хомус тардар. 150 киьи “ импровизатор-хомусчут” диэн дастабырыанньалаахтар.Аан дойдуга киэнник биллэр тоҕус виртуоз- хомусчуттар уһэ сахалар.

2.Хомус тутула:

Тиэрбэс

Тыл

Биһилэх

Сынаах

Чыычаах

Эминньэҕэ

3.Хомус түөрт арааьа баар.

Мас хомус

Муос хомус

Икки тыллаах тимир хомус

Биһилэхтээх хомус

4.Хомуһу тардыы.

Хомуһу тарда үөрэнэргэ 5 сатабылы сатыахтааххын:

- Хомуһу сатаан тутуохтааххын;

- Чыычааҕын сөпкө охсуохтааххын;

- Сөпкө тыыныахтааххын;

- Хомус тыаһын сөпкө истэ үөрэниэхтээххин;

- Хомус тыаһын, дорҕоонун уларытыахтааххын.

5. Хомуска оонньоон көрдөрөр.

Биһиги оскуолаҕа хомус куруһуога үлэлээбитэ ыраатта, оскуола оҕото барыта дьарыктанар. Кюннэй Николаевна хомус конкурсугар кыттан “Гиннес рекордун олохтоспута “ уонна биһиги нэһилиэк олохтоохторо кырдьаҕас хомусчуттар баран кыттыыны ылбыттара. Биьиги онтон үөрэбит уонна кинилэринэн киэн туттабыт. Хомуһунан дьарыктаннар доруобуйаҕа туһалаах, араас сирдэргэ баран конкурстарга кыттаҕын, хаһан баҕарар ыллын даҕаны оонньоон сылайбыккын аһардаҕын.

6.Түмүк.

- Хомус туһунан тугу биллигит?

- Хомус туохтан турарый?

-Хомус хас арааьа баар эбитий?

- Хомуһунан дьарыктанар төһө учугэйий?

Мантан ыла эһиги хомуска оонньуурга үөрэнин, хомус куруһуогар сылдьын,дьарыктанын.