"Хонгоодор угсаатан"

Хонгоодор угсаатан

Сагаан шубуун гарбалтай,

Сагдуул модон сэргэтэй…

Амар мэндээ!

Булагаа шэргээһэн нютаг – нютаг бэшэ, угаа алдаһан хүн – хүн бэшэ...

Хонгоодорнууд гээшэ хэд бэ?

“ Бидэ хонгирадуудһаа гараһан болонобди. “Хонгирад”, “хонгоодор” гэһэн үгэнүүд дүтэрхы байна.

“ Хонг” гээшэ эдэ үгэнүүдэй үндэһэн болоно. Тиимэһээ “хонгирад” гэһэн үгэ “хонгор” (һайхан) ба “иргэд” (иргэн – уг, угсаатан) гэжэ хоёр үгэһөө гараһан байна. Үгы гэбэл, “хонгор арад” – “хонгирад”. “Хонгирад” гээшэ хонгидор, хонгоодор болоходоо магадгүй” …

Шираб-Нимбу Цыденжапов.

Хонгоодорнууд хаанаhаа ерэhэн бэ ?

Энэ хадаа тон багаар шэнжэлэгдэһэн асуудал болоно…

«Хонгоодорнуудай уг изагуур монгол арадһаа үндэһэтэй гэжэ эдэнэй түүхэтэ угай бэшэгүүд тэмдэглэдэг юм гэжэ М.Н. Мильхеев бэшэнэ.

Алайрайхид (хонгоодорнууд) Халхаһаа бэшэ, харин Баруун-Хойто Монголһоо гараһан юм гэжэ Г.Д. Санжеев батална.

Хонгоодорнууд буряад арадай булгад угсаатадта хабаатай байгаа гэжэ нүгөө бүлэг эрдэмтэд М.Н. Богданов, Ц.Б Цыдендамбаев, Н.П. Егунов болон бусад тоолодог байгаа.

Хонгоодорнуудай монголһоо уг гарбалтай бэшэ гэжэ Ц.Б.Цыдендамбаев, хожом Н.П. Егунов батална.

Хонгоодорнуудай ехэ бүлэгүүд элдэб үе сагта Монгол руу ошоһон аад, удаань XVI-XVII зуун жэлнүүдэй түүхэтэ үе сагта гэдэргээ Түнхэн, Алайр болон Захаамин нютагууд руугаа бусажа ерэһэн байха юм гэжэ хонгоодорнуудай булгад угсаатадай тала баригшад тоолодог байна.

Хонгоодорнуудай Монголдо ажаһууһыень баримтанууд гэршэлдэг. Теэд тэрэ эдэнэй эхэ орон байгаа гү, али хашалта харшалалтануудһаа бэеэ аршалан абархаяа тиишэ ошоһон аад, удаань һөөргөө бусаһан байгаа гү? Энэ асуудалда харюу тодорхойлогдоогуй

«Хонгоодорнууд болон бусад олон буряад угсаатад ниитэ нэгэн угай бэшэгүүдтэй, үльгэр домогуудтай; хонгоодорнууд ба булгадууд нэгэн адли бөөгэй бурхан һахюуһадтай...

Хонгоодорнуудай туухэ домогууд, Хонгоодорнуудай бурхадууд Буха ноен баабай, Шаргай ноён

Буха ноён баабай

Шаргай ноён хаан

Бадаржа ерэhэн уг газаагуур –

Булгад, эхирэд, хори, хонгоодор…

Бутархай олон обог отогууд –

Буряад гэжэ яhан мүнөөдэр.

Мянган жэлэй манан соо Мүшэн мэтээр яларһан Мүнхэ Тэнгэриин заяатай Монгол манай үндэһэн. Эзэн хаанай зарлигтай, Эхэ хатанай үреэлтэй Энхэ жаргадаг нютагнай, Энэл һайхан Буряаднай!