"Кешірім с?рау — ба?ытты? баспалда?ы""

Та?ырыбы: "Кешірім с?рау — ба?ытты? баспалда?ы"" (жо?ары сынып о?ушыларына арнал?ан психологиялы? тренинг) Ма?саты:  1. Кешірімділікті? д?рыс ?рекет екендігін ??ындыру. 2. Кешіре білу ?асиеттерін дамыту; 3.Мейірімділік, а?ылдылы?, ра?ымшылыды?, адамгершілік ?асиеттерін к?рсете білуге, жа?сылы? жасау?а т?рбиелеу Ж?ру барысы 1. ?йымдастыру б?лімі. Баяу ?уен ойналып т?рады. Н?р?а б?лену Н?р с?улесі сізді? бойы?ыз?а а?ырын тарай баста?анын елестеті?із. Ол біртіндеп к?шейе т?суде.Бар дене?ізге н?р тарауда..Одан ?рі н?р сізді? аузы?ыз?а, тілі?ізге тарады. Тілі?із тек шынды?ты ж?не жа?сы, ізгі с?здер ?ана айтады. Н?рды ??ла?тары?ыз?а ба?ытта?ыз, ??ла?тары?ыз тек жа?сы с?з бен ?сем ?уенді ?ана естиді. Н?р к?здерімізге де жетті, к?зіміз тек жа?сы?а ?арап, б?рінен жа?сылы?ты ?ана к?реді. Сізді? басы?ыз т?гелдей н?р?а б?леніп, басы?ыз?а тек ізгі, с?улелі ой келеді. Н?р бірте-бірте ?ар?ын ж?не ш??ылана бастайды, сізді? дене?ізден шы?ып, жан-жа?ы?ыз?а с?уле шашады. Осы н?рды туыс?андары?ыз?а, м??алімдері?ізге, достары?ыз?а, таныстары?ыз?а ба?ытта?ыз. Н?рды уа?ытша т?сініспей, ренжісіп ж?рген адамдар?а да ба?ытта?ыз, оларды? да ж?регі н?р?а толсын. Осы н?р б?кіл ?лемге: барлы? адамдар?а, жан-жануарлар?а, ?сімдіктерге, барлы? тірі жан?а таралсын… ?аламны? барлы? т?пкір-т?пкіріне н?р ба?ытта?ыз. Ойша айты?ыз: «Мен н?рлымын…Н?р мені? ішімде… Мен Н?рмын». Енді осы Н?рды ж?регі?ізге орналастыры?ыз. Н?р?а толы б?кіл ?лем сізді? ж?регі?ізде. Оны осындай ?сем ?алыпта са?та?ыз. Рахмет. М??алім: Енді мына суретке ?арайы?шы. Аны?тап ?арап алы?дар. осы сурет ар?ылы ?андай ойлар келді? (жауап ты?далады) . Б?гінгі та?ырыбымызды "Кешірім с?рау — ба?ытты? баспалда?ы» деп алдым. Неге ба?ытты? баспалда?ы деп айтамыз? Осы ж?нінді ой ?оз?айы?шы. 2. Негізгі б?лім М??алім:Адам адам бол?ан со? ?ателеспей т?рмайды, ?ателескен жа?дайда біз к?бінесе кін?ліні іздейміз. ?згелерге кін? ?ойып ?кпе-реніш танытамыз.?ателеспейтін адам болмайды сонды?тан кешіре де білу керек.. Ал кек са?тау адамдар?а деген жек к?рушілік, сенімсіздік ту?ызып, жа?дайды ушы?тырып жібереді. ?кпе,реніш адамдар арасында?ы жа?ымды ?арым-?атынас?а н??сан келтіріп,?зара т?сінбеушілік ту?ызады.Сол себепті ?кпе,ренішке бой алдырмай,адамдар?а т?сіністікпен,ізгілікпен,??рметпен ?арау?а ?мтылу керек. Кешірімділік деген не? Осыны? аны?тамасын о?иы?. Кешірімділік – адам бойында?ы жа?сы ?асиет, пенде біткенге ??рметпен, ізгілік т?р?ыдан ?арау. Адамгершілік, имандылы? сия?ты гуманистік ??ымдар?а м?ндес категория. Адамны? о?ыс істері мен ?о?ам?а зиянды іс-?рекет жаса?аны аны?тал?анда, о?ан адами т?р?ыдан ке?шілік жасап, залалды істеріні? м?н-жайын т?сіндіру, гуманистік ?ам?орлы? жасау, ке?шілік к?рсету – Кешірімділік болып табылады.. К?нделікті т?рмыс-тіршілікте ?ателесіп, іс-?рекеттерінде жіберген жа?ымсыз ?ылы?тары ?шін де адам?а Кешірімділік жасалып, о?ан д?рыс ж?н-жосы? к?рсетіледі. Айыбын мойнына ал?ан, ?атесін д?рыс сезініп, о?ан ?кініш білдіретін адам?а да Кешірімділік жасалады. Кешірім с?рау – ?рбір адамны? ?зі жіберген ?атесін ой-санасымен сезініп мойындауы оны? мінезіндегі ерлігі мен батылды?ын білдіреді. Кешірімділік – ?о?амда?ы азаматтарды? болаша?ына сенім артып, оны? саналы т?рде т?лім-т?рбие алуына ?ам?орлы? к?рсетуді? к?рінісі.  О?ушы: ?кпе,реніш-адамны? к??іл к?йіне,денсаулы?ына кері ?сер етеді.Айнала?а ыл?и ?кпелеп,ренішпен ?арау,риза болмау т?рлі аурулар?а шалды?тырады. Егер де ауру болып ж?рсе адам ?зін ба?ыттымын деп ?алай сезінеді. Мені? ойымша ба?ытты? баспалда?ы кешірімнен басталады. Ары? тазарса, адал болса? ба?ыт?а кенелесі?. М??алім:- Балалар адам ?мірде кешіре білуі ?ана емес кешірім с?рай білуіде керек, я?ни адам ?з кін?сін мойындай білуі керек.  - ?алай ойлайсы?дар кешірім с?ра?ан о?ай ма ?лде кешірген о?ай ма? (о?ушылар жауабы) -Сені ?андай жа?дайлар ?кпелетіп,ренжітеді? 3.М??алім: Жа?сы. Ал енді мен сендерге бір ??гіме айтып берейін. ??м мен тас Екі дос ш?л далада саяхаттап ж?реді. Бір кезде екеуі ?рысып ?алады да, біреуі екіншісіні? жа?ынан тартып жібереді. Со??ысы ауырсынса да, еште?е айтпайды, тек ??м?а былай деп жазады: «Б?гін мені? е? жа?сы досым мені? жа?ымнан шапала?пен тартып жіберді». Олар ?рі ?арай ж?ріп келе жатып, к?гал?а кездеседі, сол жерде шомылып алма?шы болады. Шапала? жегені су?а секіріп кетеді де, батып кете жаздайды. Біра? досы оны ??т?арып ?алады». Ол ?з-?зіне келген кезде, тас?а былай деп жазады: «Б?гін мені? е? жа?сы досым мені? ?мірімді ??т?арып ?алды». Сол кезде оны жа?ынан тартып жіберген, ??т?арып ?ал?ан досы с?райды: -Мен сені ренжеткенде сен ??м?а жазды?, ал енді тас?а жазып жатырсы?. Неге?- деп с?райды. Досы былай деп жауап береді: -Бізді біреу ренжеткенде, жел оны ?шіріп тастауы ?шін біз оны ??м?а жазуымыз керек. Ал біреу жа?сылы? жасаса, оны ?шірмейтіндей етіп, тас?а ?ашап жазуымыз керек. ?кпе?ді ??м?а, ?уанышы?ды тас?а ?ашап жазып ?йрен. -Б?л о?и?адан ?андай ой ?орытар еді?? (О?ушыларды? ойларын ты?дау.) М??алім: ?мірде к?птеген жа?дайлар кездеседі. Не істеу керектігін білмей жатасы?. Сонда са?ан к?мек керек болады. Ендеше б?гін бізге психолог келіп отыр. Оны? да пікірін ты?дап к?рейік. Психолог пікірі: Сеніп ж?рген адамы?ыз сізді сатып кетті ме? Немесе біреу сіз туралы ?сек-??гіме таратты ма? Ж?ртты? б?рін жа?сы адам деп ойла?аны?ызбен, оларды? к?бі сіз ойла?андай болмай шы?ты ма? ?мір бол?ан со?, б?ріміз біреуге ренжиміз, біреуге ?кпе артамыз. Біра?, осындай кезде бізге бір н?рсе жетіспей жатады - кешіре білу.  М?ндайда жаны?ызды? к?йзеліске т?суі таби?и ?рі ?алыпты жа?дай бол?анымен, кейде сол к?йден арылуымыз?а ?за? уа?ытымызды ж?мсап, ?ткенге ?айта-?айта оралып, ренішті босату?а деген ??лшынымыз болмай жатады. ?немі е?се?із т?сіп ж?рген со?, сізді? айнала?ызда?ы адамдармен ?зара ?арым-?атынасы?ыз б?зылып, ?йде, саба?та, ж?мыста б?рі к?рт нашарлап кетеді. Мына ?лемні? с?лулы?ын сезіне алмай, ?ай?ырып, зіл ?ара тасты иы?ымыз?а салып ал?андай болып, т?йы? бір ?лемге еніп кетіп жатамыз. Ол ауырлы?тан ??тылып, тек ал?а жылжып, ба?ыт?а жету ?шін кешіруді ?йренгені?із ж?н. Кешірім ?мірі?ізді ?згертуі м?мкін! Кешіре білу ?ткені?ізді ?шіріп тастау, бол?ан н?рсені? б?рін ?мыту деген с?з емес. Кешіру - ?кпені, иы?та?ы ауырлы?ты бостанды??а жіберіп, ?мір ?зенімен ?рі ?арай жылжу. Б?л о?ай емес, дегенмен, ?йренуге болады. Бол?ан о?и?аны жайына ?алдыру?а тырысы?ыз. Б?лкім, б?л бірден ?олы?ыздан келе ?оймас, біра?, уа?ыт ?те келе, б?ны да ?йреніп аларсыз. Е? алдымен, шын м?нінде неге ?кпелі екені?ізді аны?тап алы?ыз. Шынды?ты? бетіне тура ?ара?ыз!  Жа?дайды жа?сылап таразыла?ыз. Бір пара? ?а?аз алып, т?мендегі с?ра?тар?а жауап жазып шы?ы?ыз: - Шын м?нінеде неге ?кпелісіз? - ?андай сезімдесіз? (ашу, ?кпе, жиіркеніш, ыза, кек) - Сіз ол адам туралы ?аншалы?ты жиі ойлайсыз? - Сіз ол адамнан не к?тті?із? - Сізді? реніші?із ?андай м?селелерді ту?ызады? - ?згемен ?арым-?атынасы?ыз?а, ?йде, ж?мыста б?л кері ?сер ете ме? - ?зі?ізді осы ?шін ба?ытсыз сезінесіз бе?  Енді жауаптары?ызды м??ият о?ып, таразыла?ыз. Кешіре білуді? ??ндылы?тары сізді ?алай ба?ытты ететіндігін, ауыр ж?ктен арылтып, ?мірге деген жа?а к?з?арас ?алыптастыратынды?ын ойла?ыз!  Та?дау тек сізді? ?олы?ызда! Сіз ?зі?ізді? іс-?рекеті?ізді ж?не ойы?ызды ?ада?алай аласыз. ?зекті ?ртеп, ?кіндіретін ?ткенге оралмау да, ал?а жылжуда ?з ?олы?ызда. О?ан сізді? к?ші?із толы? жетеді. Сол о?и?аны ойлау?а к?ніне ?анша уа?ыт кететінін есептеп к?рі?із. Оны 365-ке к?бейтсе ше? И?, солай! ??р, ?урешіл сезімге осыншама уа?ыты?ызды текке ж?мсап ж?рсіз.  Т?сінуге тырысы?ыз. Былай жаса?ыз: Сізді ренжіткен адамны? орнына ?зі?ізді ?ойып к?ріп, неге олай жаса?анын т?сінуге тырысып к?рі?із. Оны? орнында бол?анда ?зі?із не істер еді?із? Жа?дайды ?зі?ізді? жа?ы?ыз?а шы?арып алмай, шыншыл болы?ыз.  ?з жауапкершілігі?ізді мойында?ыз. Бол?ан жа?дай?а сіз де жауаптысыз. ?зі?ізді кін?лауды? да, ?згені? ?рекетіне жауап беруді? де ?ажеті жо?. Сіз бол?ан жа?дайды? ??рбаны емес, ?атысушысысыз! ?азіргі ша?ты к?бірек ойла?ыз. ?ашанда ?ткенді ойлай беруді? орнына, болатын н?рсе болды де?із де, ?азіргі ша?ты к?бірек ойла?ыз! ?азір не істеп жатырсыз? Сізге не ?уаныш сыйлай алады? Бол?ан жа?дай есі?ізге т?се ?алса, бірден осы ша??а оралу?а ?рекет жаса?ыз.  Ра?ымдылы? пен татулы?. Оны кешірі?із. Сол кешірім ар?ылы ба?ыт?а кенеліп, ал?а жылжи алатыны?ызды мойында?ыз! Оны т?сіні?із ж?не ба?ыт тіле?із. О?ан с?йіспеншілікпен ?араса?ыз, ?лем де сізге солай ?арайтын болады.  Кешіре білу де - ?нер. Кешірімді болы?ыз! Десек те, еш?ашан бір-бірімізді ренжітпеуге тырысайы?! М??алім: рахмет сізге. Бозбала ша?та осындай жа?дайлар к?п кездесіп жатады. Ендеше сізді? а?ылы?ыз балалар?а керек болады деп ойлаймын ж?не осы пікірді «Бас?а адамны? кемшілігін, ?ателігін кешіру ж?не ?з ?атесін т?сініп, мойындап кешірім с?рау адам бойында?ы жа?сы ?асиет » деп ?орытындыла?ым келеді. 3. ?орытынды б?лім Б?гінгі та?ырыбымызды ?орытындылайтын уа?ыт та жеткен сия?ты. Мен та?ырыпты сурет ар?ылы баста?ан болатынмын. Енді с?з со?ында да сурет ар?ылы ?орытындылайы?. Мына суреттен ?андай ?орытынды шы?ару?а болады? (о?ушылар жауабы) -Ба?ытты болу ?шін бар кін?дан арылу ?ажет; - ?мірде біреуді ренжіттім-ау деп ?ынжыла бергенше, барып кешірім с?ра?ан д?рыс. Себебі ?мір бойы кін??ді ауыр ж?к сия?ты к?теріп ж?ресі? т.б. М??алім ?орытындылайды: ?мірде кез-келген адам?а ?лкенге де, кішіге де кешірім с?рау?а тура келіп жатады. "Кешірім с?рай білу - кісілік", - дейді заманымызды? за??ар жазушысы Ш.Айтматов. "Кешірім с?рап келсе, ?ке?ні? ??ны болса да кеш", — дейді халы? ма?алы. Осы сездерді? астарында -?арапайымдылы?, ?лылы? жатыр емес пе?  ?кені? ?лынан, шешені? ?ызынан, ?кімні? хал?ынан, ?лкенні? кішіден, кішіні? ?лкеннен, жігітгі? ?ыздан, кешірім с?рауды? ?зіндік ерекшеліктері бар, біра? оларды? орта? бір жайы — кешірім с?рай білуі, я?ни ?арапайым, м?дениетті бола білуі. "Кешірім с?рау — ба?ытты? баспалда?ы" — деген М?хтар Шахановты? с?зі жо?арыда?ы ойларды? жал?асы іспеттес.  Кешірім с?ра?ан?а кешірім ете білу, кешірім беру — б?л да кісілік, ?арапайымдылы?ты? белгісі. Кешірім етуді? де ?зіндік реті, жа?дайы болады.  Кешірімді болса? - ке? боласы?. Келісімге келу — ке?дік. Ке? болса? - кем болмайсы?. Келісім к?кжиекке к?тереді. Кешірім беру - ?згеге к?лкі сыйлау. К?нні? к?зінде де кешірімділік бар. ?негелі адам кішіпейіл келеді. Кешірімділікті ??дай да сыйлайды. Кешірім — к?кжиегі бар ке?істік. Жауы?ды кешіргені? жы?ыл?аны? емес, жы??аны?. О?ушылар «Мен ризамын....» атты тренинг ар?ылы бір-біріне ризашылы?тарын білдіреді.