5-декабрдан 12-деабрга чейинки «Китеп окуу» жумалыгына карата жана 12-декабрь Ч.Айтматовдун туулган кънън= карата тъзълг=н иш чара.
Иш-чаранын темасы :Китеп биздин досубуз
Максаты:Китептин жасалышы жана дъйн=д=гъ китептин търл=ръ, китепканалар ж=нънд= маалымат беръъ.Окуучуларды китепти съйъъг=,урматтоого, таза сактоого, терещ билим алууга ,китеп жасагандардын , жазгандардын, улуу жазуучубуз Ч.Айтматовдун эмгегин дащазалоо, эмгекти баалоого тарбиялоо.
Жабдылышы:Китептер, слайд, проектор,сър=тт=р, макал лакаптар.
Жъръшъ:
Уюштуруу
Жагымдуу маанай тъзъъ (видеоролик к=ръъ)
1-алып баруучу: Босогосун мектептин аттаганда?
Колго алабыз китепти окуганга.
Китеби баарыбызга жардам берет
Илим менен билимге жол ачканга.
Окубуз талыкпай китепти
Ъйр=н=бъз ал аркылуу к=п нерсени
Жомоктор,фантастика,повесть, роман
Чын дилимен съй=м китеп сени.
Дъйн=нън улуу,улуу инсандарын,
Китептен окуп баарын тааныганмын.
Табияттын к=п сырларын сен аркылуу,
Ар кън сайын окуп жъръп билип алдым.
Съй=м сени китебим урматтаймын,
Биз менен сен тъб=лъкк= жашагын.
2-алып баруучу:Жасалат китеп канча эмгек менен
Барктап жасайт эгерде аны билссен.
Китепти окуган адам гана,
Айга да жете алат билим менен.
Окуйлу,окуйлучу китепти биз,
Билимдъъ боло албайбыз биз китепсиз.
Эгерде окубасак бул китепти,
Жете албайбыз бийиктикке эч кимибиз.
Замандаш, кел китепти сактайлычы,
Китептин улуулугун дащктайлычы.
Жулуп алып барагын айрып салбай,
Китепти к=п окуп барктайлычы.
Китепти съйъп, ким аны к=п окуса,
Тура албайт эч ким анын жолунда.
Туура жолду тапкыщ келсе , к=п окугун,
=з билимищ анткени =з колущда.
1-алып баруучу:Саламатсыздарбы, урматтуу ата-энелер, эже-агайлар, окуучулар. Сиздерге 5-класс тарабынан даярдалган «Китеп билим булагы» жана улуу жазуучубуз Ч.Айтматовдун 12-декабрь туулган кунуно карата о.э «Бир =лк=нънън =нъгъъ тарыхы» боюнча кыскача маалыматыбызга к=щълъщъзд=рдъ бурабыз.
1-алып баруучу:
Мектепти баарыщ съй=същ
Мыктымын деп жър=същ
Кана эмесе силерге
Бир табышмак айтайын
Ойлонгула бът баарыщ
Табышмак
Кат-кат жалбырагы бар,
Татынакай сырты бар.
Търкън-търкън нерсени
Таамай айткан чынчыл ал.
Тиккен тиштери бар,
Бирок киийим эмес
Кат-кат торну бар,
Ичи толо кени бар.
Тил оозу жок туруп,
Киши менен съйл=ш=т.
Чындыгында киши эмес,
Кишиге акыл ъйр=т=т.
(китеп)
Азаматсыщар балдар, анда эмесе биз китепти кош колдоп чакырып алалы.
Китеп: Саламатсыщарбы балдар, мени баарыщлар эле тааныйт болушущар керек.Кээ бир==щ=р мени жакшы к=р=същ=р, кээ бир==щ=р жаман к=р=същ=р. Бирок мен силерге жакшылык гана каалайм. Мен силердин акылыщарга акыл кошом. Бъгън биз «Китеп окуу» жумалыгына карата о.э. Ч.Айтматовдун туулган кънън= карата уюштурулган иш чарада «Китеп биздин досубуз» деген темада китептин келип чыгышы, китептен алган билимдерибиз ж=нънд= ой б=лъшс=к.Азыр китеп тууралуу ырларга кезек берсек.
Китеп оку жашыщдан Кубан
Китепте акыл катылган
Мищ сан китеп ичинде
Досторущ тап бакыйган
Досущ болсо китептен Нурбек
Жакшы окуйсущ мектептен
Талбай окуп ар убак
Таалим алгыны китептен
К=птъ билсещ жашыщдан Нуржигит
Сен болосущ акылман
Элищ сыйлайт ар дайым
Эр жигит деп бакыйган
Ачсащ бирден барагын Самаган
Аласыщ андан кещ билим
Чын акылдын кени бар
Китепти оку калба тим.
Ачсащ бирден барагын Чыщгыз
Айкын жолду к=рс=тк=н
Булагына кандырып,
Сезимищди =рчът=т
Баркын билсещ китептин элболсун
Самагыныщ табылат
Билип турмуш сырларын
Жър=кк= шаттык тагылат
Тъг=нб=с акыл мър=гъ Нурболот
Илимдин ушул жър=гъ
Жан досубуз китепти
Ардактайлы съй=лъ
К=птъ билсем экен деп, Жаркынай
Дегдеп согот жър=гъм
Ошондуктан ар дайым
Айрыбастан барагын
Китепти ардактап окуп жър=мън.
Окубай ойноп жърг=ндъ, Акмарал
Жаман к=р=т китебим
Эсищде болсун тъшънгън,
Китептин сен ъчън аппак тилеги.
Китеп менен дос болсощ, Бегимай
Ъйр=н=същ далайды
Урматтап баркын билбесещ,
Душманы болуп кирдетсещ,
Досум деп сени баалайбы.
Китеп: Достор силерге мен ж=нънд= ырлар жактыбы?
Азыр болсо китеп ж=нънд= маалымат угалы балдар.
Китеп-бул маалымат сактоонун, аны муундан муунга =тк=ръп беръънън бир формасы.Алар жумшак ылай такчага учтуу таякча менен =зг=ч= белгилерди чийип жазашкан.Андан кийин тактачаны кургатып отко бышырышкан.Мындай ылай тактачалардан китептер тъзълг=н.Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып =тк=рълг=н жука бамбук тактачалар търънд= болгон.Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка тушка малып жибекке жазышкан.Байыркы Египетте таш тактачаларга чегип , китеп жазышкан.Кийинчерээк папирусту ойлоп табышкан.
Китеп кантип жасалат? Китеп даярдоо б.з.ч.7-кылымда Египеттен Грецияга , андан Римге =тк=н.11-кылымда кытайда пайда болгон.13-кылымда Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп,15-кылымда темирден тамгалар немис Иоганн Гутенберг ойлоп чыгарган.Ал китеп басарда темир тамганы боекко салып пресстеп баскан.15-кылымдын 70 жылынан тартып китеп басуу ишинде търдъъ боек колдонула баштаган.
Китептин търл=ръ: Бийиктиги бир жарым метрге жеткен ,би радам к=т=р= алгыс =т= чощ жана =т= кичинекей , почта маркасындай болгон китептер да бар.20-кылымдан баштап техниканын =нъгъшъ менен интернетке жайгаштырылган жана компьютердин эсинде сакталуучу китеп фонддору пайда болду.
Китепкана- герк с=зън=н алынган, басмадан чыккан китеп , журнал, газеталарды топтоо, сорттоо,окурмандарга беръъ,библиографилык иштерди жъргъзъъчъ мекеме.Кыргызстанда алгачкы китепкана 1902-жылы 14-майда Кара Колдо ачылган.Китеп фондусу 1000 китеп болгон.1916-жылы 15-июлда Бишкекте коомдук китепкана ачылган.
Дъйн=д= эщ чощ китеп болуп Гигастын кодекси саналат.13-кылымдын эбегейсиз зор кол жазма жыйнагы 640 беттен туруп, бийиктиги 92 см , узундугу 500 см, калыщдыгы 22 см, салмагы 75 кг болгон.
АКШда эщ чощ китеп басылып чыккан.Анын =лч=мъ узундугу 2жарым метр, туурасы эки метр, салмагы 60 кг болгон.
Эщ кичине китеп болуп Чеховдун «Хамалеон» китеби саналат.+лч=мъ 0,9мм, туурасы 0,9 мм.Ар бир барагында 11 саптан тескт жазылып, 30 барактан турат.
Кичинекей китеп Японияда Асао Хосима тарабынан тъзълг=н.Узуну 1,4 мм, балдарга арналган «Кумурска» жана «Паровоз» ырлары жыйырма баракка басылып чыккан.
Китеп: силерге мен ж=нънд= маалымат жактыбы балдар, азыр болсо мен ж=нънд= жакшы макал лакаптарга кезек берели.
Жакшы китеп окусащ-жакшы доско жолуккандай болосущ.
Сабатсыз сокур сыяктуу , китеп анын к=зън ачат.
Дъйн=д= мыкты китептер к=п, бирок ал окуй билгендер ъчън гана мыкты.
Китеп адамды бът ааламдын ээси кылат.
Китеп-=мър булагы, билим-=мър чырагы.
Бир жарым миллиард калкы бар Алия
Кытайда Чынгыз болбогон
Беш миллион эле калкы бар
Кыргызды эгем колдогон
Бир жарым миллиард калкы бар Жибек
Кытайда Манас чыкпаган
Беш миллион эле калкы бар
Мен Манасыма суктанам
Кыргыз Чынгыз , Манасы Жасмин
Туулган жер ошол Таласы
Бът дъйн= элге тааныткан
Кыргыздын эки уулу баласы.
Чыгарма издеп семирбедим, азбадым.
Чыгарма окуп, келбейт менин чарчагым.
Окуй берсе¢ толук бойдон б¿тпºстºй,
Айтматовдой адамдардын жазганын.
Жазганында кандайдыр бир сыры бар,
Жазууларда айтып б¿тк¿с нуру бар.
Бир мезгилде с¿рºт¿нºн кºрººрс¿¢,
Бир ºз¿ндº Манас º¢д¿¿ с¿р¿ бар.
Жаш муундарга жакшы таасир калтырды,
Айтматов деп жакшы сºздºр айтылды.
Ал-адамдын ааламына чек жоктой,
Б¿т д¿йнºс¿ чыгармага камтылды.
Э¢ биринчи зоотехниктен баштаган,
Андан со¢ Москвага аттанган.
Билим алып, бардык жактан чо¢ де¢гээлде,
Жазуучу деп, б¿тк¿л элге да¢талган.
Чы¢гызды кудай берген кыргызга,
Жансын деп асмандагы жылдыз да.
Аброю тºбºс¿нºн ашса дагы,
Чы¢гыз калды, эч кетпестен кыргыздан!
Чы¢гыздай чыкса дагы кыргыз элде,
Да¢кталсак эми дагы б¿тк¿л жерге.
Романы - кино болуп чыга келген,
Кыргыз эмес, д¿йнºл¿к б¿тк¿л тилде.
Бермет сымал баалуу бизге жазганы¢,
Бекитилген ойду ачык айтканы¢.
Бир секунтту текке кетиргим келбейт,
Чыгарма¢ды окуп жатып айтайын.
“Т¿нк¿ сугат” а¢гемесин жазган Чы¢гыз,
“Ак кеме”деп болгон к¿ч¿н берген Чы¢гыз.
Баарынан да адамдарга акыл кошуп,
Ай ааламды кыдырткан залкар Чы¢гыз.
Алтын, к¿м¿ш те¢ келе албайт, сага, Чы¢гыз!
Адамдардан жаралабы кайра, Чы¢гыз!
Ак ниеттен кетпей жаша, сен, т¿бºл¿к!
Башын ийип таазим этет б¿тк¿л кыргыз!
Сексен жаш деп белгилердин алдында,
Оору кармап, отургузду санаага.
Ошол бойдон ийгилик да жылмайбай,
Кош аалам деп, атти¢ д¿йнº салды¢ да!
Жоготкондой аалам толук бир бºл¿г¿н,
Сумсайып кала берди жок кº¢¿л¿.
Сезимине суу сепкендей селейишип,
Повесттери¢ алсыз турду, бук кºр¿нд¿.
Айрып кетсе ºл¿мгº да айла жок,
Сабырдыктан башка бизге пайда жок.
Чы¢гыз кетти бул д¿йнºдºн деп укканда,
Ыйдан башка ааламда да ¿н болгон жок.
Андан бери жазуучулар чыга элек бейм,
Жан эргиткен а¢геме да уга электей.
М¿мк¿н эми билимд¿¿лºр ºн¿гºтт¿р,
Ишеним жок, Чы¢гыздай жан чыга электей.
Мына минтип бир дº¢сºн¿ жаратты¢,
Сенсиз учпай чыгарманын канаты.
Бул ааламга толук бойдон кош айтып,
Кыргыз элге бир ºз¿¢д¿ саматты¢.
Сексен алты жашка быйыл толмоксу¢,
Кыргыз элге бакыт болуп конмоксу¢.
Баарынан да э¢ кымбаты биз ¿ч¿н,
Жок дегенде жаныбызда болмоксу¢.
Айла канча, учурдук кушту колдон,
Азап чегип орун алдык кайгы жолдон.
Дагы деле эстегенде бук боломун,
Айтматовдун чыгармасын эстеп жолдон.
1-алып баруучу: Китеп айтчы сенде дагы кандай кызыктар бар.
Китеп: Азыр силерге съйъктъъ окурмандарым “Ак кеме” повестинен ъзъндъ коюп беришет.
Ошол жылы бала жетиге толуп,сегизге аяк баскан.Оболу кара дермантин портфель колго тийди.Кеп ушул портфелден башталды.
Мына ушул портфель колго тийгенден баштап, баоа =зън башка балдарга тещ эсептеп,китеп кабын тъшърб=с болду.Так секирип туйлаган бойдон ъй-ъйдън баарын кыдырып,, бир сыйра мактанып чыкты.Эщ оболу тайэнесине, Бекей татаежесине, андан сощ Гължамалга, анан Сейдакматка к=рс=ттъ.
Сейдакмат: Эмне мени чакырып атышабы?
Бала: Жок, менин китеп кабым бар! Карачы !Таятам сатып берди.Мен окууга барам.
Сейдакмат:Эй, энтещдеп жъгъръп келгенищ ушулбу?(къл=т) Сен да таятащды тартып айный баштадыщбы, ыя? Кана кандай китепкап экен.? Эй, кое турчу , сен кайсы мектепке барасыщ, мектебищ каерде?
Бала:Кайсы , Бермедеги мектепке.
Сейдакмат:Кайсы? Тиги Желе Сайдагы мектепкеби?.Бел ашып , аякка 5 км, кайра 5 км
Бала: ат менен жеткирип турам, -деди таятам.
Сейдакмат:Кън сайынбы, кънд= барып келип турат бекен?Алжып бътк=н чал экен да...+зън да кошо оку де. Эк==н=р бир партага отуруп аласыщар,сабак бътк=нд= чогуу карагерге учкашып келесищер.(Каткырып къл=т, бала мурчуюп унчукпайт).
Сейдакмат: Эй эси жок десе, эмне таарынып калдыщбы, ыя , чын элеби?(баланын мурдунан чымчыйт, баланы кълъп карап турат)
Сейдактам:Таарынбачы ээ,сени ж=н эле тамашалап койбодумбу, карачы портфелин абдан жакшы экен.Китепкабыща к=п китеп батат окшойт.Жакшы окуп жакшы бала бол, Китеп билим булагы деген с=з бар эмеспи.
6 282
9 307 
