Классhаа гадуур хүдэлмэри. Сценаринууд

Оролто үгэ

Россиин Федерациин ниигэмэй хүгжэлтэ һуралсалай эмхинүүдтэ хубилалта асараа. Тиин багшанар һурагшадта предмедүүдээрээ ганса мэдэсэ, шадабари, дадал үгэхэ бэшэ, харин тэдээндэ хүн бүхэнэйнь өөрынгөө зохеохы шадабариие бэелүүлхэ арга олгоно. Тиин манай Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай юрэнхы дунда һургуулида һурагшые алишье талаһаань хүгжөөхын тула хэшээлһээ гадуур ажаябуулга үргэн дэлисэтэйгээр үнгэргэгдэдэг юм.

Буряад уран зохеолоор хэшээлһээ гадуур ажаябуулгын зорилго – һурагшадай ухаан бодол, зохеохы бэлиг хYгжөөлгэ, урдалхуу һанаатайгаар тэдэниие хүмүүжүүлгэ болоно.

«Оюун сэдьхэл ба бодолоо, бэеэ зYбөөр абажа ябаха гэһэн һурагшадай хYгжөөлгын, хүмүүжүүлгын» гол еһоор, һурагшадаа Эхэ Орондоо, арадайнгаа, нютагайнгаа эрхим зониие мэдэхээр, тэдэнэй зохеохы замыень шэнжэлжэ, хүмүүжүүлхэ гэжэ оролдонобди. Тиин һургуулидаа иимэ зондо зорюулжа, дурасхаалай үдэшэнүүдые үнгэргэһэн байнабди.

Буряад хэлэ бэшэгэй багша: Доржиева Ц.Б.

Россиин арадай гэгээрэлэй, СССР-эй гэгээрэлэй отличник, Буряад Республикын габьяата багша, уран шүлэгшэн, хүдөө бэшэгшэ, номуудай автор Цырен-Ханда Жамсуевна Жамьяновагай түрэhөөр 75 наhанай дурасхаалта үдэшын сценари.

Алдар габьяата багшын дурасхаалда

«Алтан субарга бодхооноб»

Зорилгонууд:

1.Багша Цырен-Ханда Жамсуевна Жамьяновагай ажалайнь баян намтартай танилсуулга, творческо замайнь баялигые харуулха;

2. Yндэhэн буряад хэлэн дээрэ бэшэгдэhэн багшын шүлэгүүдынь уран гоёор уншалга, hургаал болохоор шүлэгүүдэйнь мүрнүүд хүнэй сэдьхэл соо аша туhатайгаар хадуугдаг лэ.

Хэрэгсэлнүүд: Цырен-Ханда Жамсуевна Жамьяновагай портрет, номуудайнь выставкэ, презентаци.

Эгэтын-Адагай hургуулиин магтаал

(багшанар, hурагшад дуулана)

Амаршалгын хатар

1 хүтэлбэрилэгшэ

Багшынгаа ашые hанахадаа

Бага, ехэгүй – баранаймнай

Сэдьхэл уяран хайладаг

Сэбэрхэн уhандал мэлмэрдэг

2 хүтэлбэрилэгшэ

hайхан гүнзэгы үреэлээ,

hалбараад байhан сэсэгээ

Баглаа шэнгеэр үргэжэ,

Багшадаа барин hүгэдэнэбди.

Хамта: Баяр хүргэн дохинобди.

Хатар. Ая-ганга ансамблиин гэшүүд хатарна.

Ц-Х.Ж.Жамьянова «Жаргал». Цырен-Дулма Цыбикжапова уншана

1 хүтэлбэрилэгшэ

Буряадай мэдээжэ ахамад поэт, манай Маарагта нютагай дуушан Шираб Нимбуевай «Багшанартаа» гэhэн шүлэгэй бадагуудые дабтан, олон тоото hургаhан шабинарынь хүндэтэ багша Ц.Ж.Жамьяновада зорюулан хэлэхэ эрхэтэй.

Мүнөөдэр манай hургуулиин байшан соо алдар габьяата багшын абьяас түгэлдэр ажалые гэршэлhэн 75 наhанайнь гэрэлтэ дурасхаалай үдэшэ нээhэн дээрэ тоолое.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Хүндэтэ багша Цырен-Ханда Жамсуевна наhанайнгаа намтарые зүб ёhоор бүрилдүүлhэн, дурсаха, hанаха юумэтэй, дурсагдаха түүхэтэй байhаниинь бултанда мэдээжэ. Мүнөө мэндэ ябаа гээшэ hаа, 75 наhа наhалжа, арад зонойнгоо хэрэгтэ туhатай, уран шүлэгүүдээ, дуунуудаа, үреэлнүүдээ бэлэглэжэ, маанадаа урмашуулан, сэдьхэлыемнай үргэжэ, онсо бэлигээ дэлгэн ябаха бэлэй.

Ц-Х.Ж.Жамьянова «Баруун Yльдэргэ» Пригнаева Сурена уншана

1 хүтэлбэрилэгшэ

Баруун Yльдэргэ нютагайм

Булан тохой бүхэниинь

Бүхы наhанайм шэмэг

Бодол үзэлэйм домог- гээд,

Цырен-Ханда Жамсуевна Yльдэргэ тоонто нютагаа энхэрэн дурдан байдаг hэн. Цырен-Ханда Жамсуевна 1942 оной октябриин 8-да намарай сэнгүү сагта юрын ажалша бүлэдэ гурбадахи үринь боложо үлзы hайхан Yльдэргэ нютагта түрэhэн намтартай. Хоер эгэшэнэрээ дахажа, хэды сагай хүндэ хүшэршье hаань, долоон наhатайдаа нютагайнгаа эхин hургуулида ороо hэн.

Ц-Х.Ж.Жамьянова «Баясанаб». Оюна Болотова.

Дуун «Yльдэргэмни». Yгэнь Ц-Х.Ж.Жамьяновагай. Хүгжэмынь Ринчин Бурхиевай. Алдар, Амгалан Дондоковууд дуулана.

2 хүтэлбэрилэгшэ

«А» Yзэг танюулhан, арба тоодо hургаhан түрүүшын багша хүн бүхэндэ хүндэтэй. Түрүүшын багша Бүүбэй Жалсановнаае ехэ дүтэ hанажа, дурсажа ябадаг зантай бэлэй

Ц-Х.Ж.Жамьянова «Багшадаа». Дулма Гончикова уншана

1 хүтэлбэрилэгшэ

Багша мэргэжэлтэй болохо эрмэлзэлынь эндэhээ эхитэй байжа болоо. Улаан-Yдын багшанарай училищи амжалтатай дүүргэжэ, эхин hургуулиин багшын мэргэжэлтэй нютагаа бусажа, дэмбэрэлтэй ажалайнь намтар эхилээ hэн.

2 хүтэлбэрилэгшэ

1967 ондо Эгэтын-Адаг нютагай Батор Дондоковтай хуби заяагаа ниилүүлэн, айл боложо түбхинэhэн байна. Батор нүхэрынь түшэг тулгууринь боложо, дэмжэжэ, нэнгэжэ, 43 жэлэй туршада ан бун, амгалан hайн hуугаа даа.

Ц-Х.Ж.Жамьянова «Хоюуландаа» Доржиева С.П.

Дуун «Инаг дуран». Yгэнь Ц-Х.Ж.Жамьяновагай, хүгжэмынь Ринчин Бурхиевай. Ринчин Бурхиев гүйсэдхэхэнь.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Цырен-Ханда Жамсуевна үхибүүдтэ, шабинартаа шангашье hаа, энэрхы сэдьхэлтэй эжы бэлэй. Аша амтатай гэжэ дэмы хэлсэдэггүй. Хүгшэн эжы Цырен-Ханда Жамсуевна эльгэ зүрхэнэйнгөө хүбшэргэй хүдэлгэн, ашын амтые, «амилха арюун агаартай, эхын hүнэй хангалтай» зэргэсүүлнэ.

Хүгшэн аба Батор, хүгшэн эжы Цырен-Ханда Жамсуевна хоер hайхан ашанараа эрхэлүүлэн үндылгэжэ, ажалша бэрхээр hургажа, алишье тээшээ тэгшэ, ирагуу hайханаар дууладаг, хатардаг хүбүүд болгожо тодоруулаа.

• Шүлэг «Ашанар амтатай» Холхоев Баян

• «Ашадаа» Алтана Цыренова

• «Бэридээ» Мункоева Жасмина

2 хүтэлбэрилэгшэ

Багшын ажал хүшэршье, хүндэтэйшье. Дүшөөд жэлэй туршада багшалхадаа, хэды олон үеын зониие hургажа, ажалай үргэн харгыда гаргаа гээшэб. Багшын амжалтатай ажал үндэрөөр сэгнэгдэжэ, Цырен-Ханда Жамсуевна Россиин арадай гэгээрэлэй, СССР-эй гэгээрэлэй отличник, Буряад республикын габьяата багша гэhэн нэрэ зэргэдэ хүртэhэн байна. Гүрэн түрын хүндэлэй грамотанууд, үнэтэ шагналнууд, баярай бэшэгүүд габьяата багшын ажалые гэршэлнэ. «Ажалай ветеран» медальтай, эрдэм hуралсалай методическа номуудай, шүлэгүүдэй автор, хүдөө бэшэгшэ, «Буряадай түрүү хүнүүд» гэhэн республиканска конкурсын олон дахин автор-лауреат.

«Шабинартаа захяа» гэhэн шүлэгынь олон шабинарайнь нэгэн Дарима Бальжановна Пригнаева уншахань.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Манай нютагай дуратай дуунуудай нэгэн «Эгэтын-Адаг нютагнай». Энэ дуунай үгэнүүдэй автор – хүндэтэ багша Цырен-Ханда Жамсуевна. Дуунай сэдьхэл баясуулма үгэнүүд дээрэнь аялга хүгжэм тааруулжа, өөрөө нэн түрүүн гүйсэдхэhэн хүн хадаа бэлигтэй хүгжэмшэн, дуушан Буряад Республикын соел культурын габьяата хүдэлмэрилэгшэн Ринчин Бурхиев болоно.

Дуун «Эгэтын-Адагнай».

2 хүтэлбэрилэгшэ

Нютагайнгаа зоной уг гарбал шэнжэлхэ талаар ехэ ажал ябуулhан байдаг. Угай hарбаалжануудые, ɵɵрынгɵɵ уг гарбалые тоололго, долоо, арба, арбанhаа дээшэ үеые мэдэхэ ёhо гурим, гэр бүлэ, түрэл гаралнуудай буряад нэрэ ямар баян бэ гэхэ мэтэ тон шухала асуудалнуудые тайлбарилжа, ойлгуулжа, hурагшадай мэдэсые үргэдхэжэ байдаг hайхан заншалтай hэн. Бэшэhэн сценаринуудынь, үреэлнүүдынь, магтаалнуудынь сэдьхэл зүрхэндэмнай дүтэ hанагдан байхал. Арадайнгаа еhо заншал, хурим түрын жама еhо, hанал бодол удхыень гүнзэгы шанартайгаар, шадамараар шүлэглэмэл болгон бэшэдэг байгаа.

Эдэ шүлэгүүдыень эхин классай шабинар уншахань.

1 хүтэлбэрилэгшэ

«Бэшэhэн дуута шүлэгүүдээ

Бэлэглээлби хуу хүнүүдтэ», – гэhэн Доржогутабайн үгэнүүд Цырен-Ханда Жамсуевнагай зохеохы ажалайнь бэлиг шадабарида тон тааруу гэжэ hанагдана. Орон нютагаа, тоонто hайхан дайдаяа, магтаhан уянгата дуунуудаа, шүлэгүүдээ үргэн олон уншагшадта бэлэглээл.

Дуун «Яруунамни»

2 хүтэлбэрилэгшэ

Цырен-Ханда Жамсуевнагай олонхи шүлэгүүдынь 1994, 1995, 1996, 1997 онуудта бэшэгдэhэн байна. Эдэл онуудта Цырен-Ханда Жамьяновагай алтан гуурhан үнэхоорөөл хурсадаhан, ялабхидаhан байгаа. Бүхы бэшэhэн шүлэгүүдээ, очеркнуудаа болон багахан зураглалнуудаа согсолжо, «Алтан субарга бодхооноб» гэhэн ном болгон бүтээжэ, 2005 ондо хэблүүлэн гаргаhан юм. Энэ номоо хайрата ганса хүбүүн Абида Петрович Дондоковой гэрэлтэ hайхан дурасхаалда зорюулhан юм.

«Хүбүүндээ» Майдар Дымбрылов уншана

1 хүтэлбэрилэгшэ

Цырен-Ханда Жамсуевнагай бэшэhэн очеркнуудые, шүлэгүүдыень уншаад, хужарлаад байхадаа, жэнхэни буряад хэлэмнай ямар баян, уран хурса, ульгам гээшэб гэжэ сэгнэмээр, баясамаар байдаг. Багшымнай шүлэгүүдынь өөрын хараа бодолтой, нугархай, шэмэ шүүhэтэй». Өөрөө шүлэгүүдые уран гоеор уншадаг, шагнажа hууhан зониие hонирхуулжа, хөөрэхэдөө шадамар, юрын юумые шогтой зугаатай болгожо, хужарлуулха бэлиг талаантай hэн. Хүн нэрэеэ хододоо үргэжэ ябаял даа гэhэн уряалынь hанан-hанан найдажа, хэлэhэн үгэнүүдынь наhанай hургаал болгон ябаял даа.

(5-дахи классай басагад үреэл хөөрэнэ»

Республикын Арадай поэт, Россиин болон Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Хүндэлэлэй орденто, журналистнуудай Ярослав Гашегай нэрэмжэтэ республиканска конкурсын лауреат, журналист, публицист, оршуулагша Цырен-Дулма Цыреновна Дондогойн 80 наhанайнь ойдо зорюулhан гэрэлтэ дурасхаалай үдэшын сценари.

«Энээхэн наhанайм бүхы баялиг»

Гол зорилгонууд:

1. Эжымни, үримни, арадни, дэлхэймни

Энээхэн наhанайм бүхы баялиг…» гэhэн шүлэгэй мүрнүүд хүн бүхэнэй зүрхэ сэдьхэлдэ хүгжэн бадараг, хүн бүхэнэй наhанайнь баялиг болон тодорог.

1. Буряад арадаа, түрэhэн дайдаяа, түрэл хэлэеэ, үндэhэн соёлоо үргэжэ, дэмжэжэ, хүгжөөжэ ябаhан манай нютагай суута поэт Цырен-Дулма Цыреновна Дондогойн аша габьяа, ажал хэрэгынь үндэрөөр сэгнэжэ, шүлэгшын баялигые нютагаархидтаа харуулан дамжуулха.

2. Yндэр нэрэтэй, алдар солотой поэдэй уянгата шүлэгүүдынь ба дуунуудынь шэхэнэй шэмэг, сэдьхэлэй сэсэн болон үлэг лэ, үргэн олон уншагшадта хүрэн тараг лэ.

Хэрэгсэлнүүд: Цырен-Дулма Цыреновна Дондогойн портрет, номуудайнь выставкэ, презентаци

1 хүтэлбэрилэгшэ

Эжымни, уримни, арадни, дэлхэймни

Энээхэн наhанайм баялиг.

Поэт Цырен-Дулма Цыреновна Дондогойн сэдьхэлэй гүн сооhоо иимэ мүрнүүд мүндэлөө бэлэй.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Эхымни альган – түрүүнхи дэлхэймни –

Эдир наhыем шэмэглэhэн баялиг...

Yри бэемни – хоердохи дэлхэймни,

Yе наhанайм үнэтэйхэн бэлэг.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Утаһан хучирай аялгааршье бэшэ,

Уянгата лимбын гунигааршье бэшэ-

Эхэмни, гэрэлтэ hайхан дурасхаалдаш

Энээхэн поэмэеэ зорюулнам даа.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Эртээр наhа бараhан эжы Сэндэмэ Цыдыповнада зорюулhан «Эхэ тухай поэмэ» 1966 ондо хэблэгдэhэн байна.

Хүмүүнэй түрэлтэниие таhалдуулхагүй

Хүшэрхэн заяатай Эхэ!

Бэрхэшээл тудаг- зүрхэндөө

Бүмбэрсэг дэлхэйе багтааха

Аюул соо хэзээдэш орхихогүй

Агууехэ Эхэ!

Хүн бүхэн энэ нэрые

Хүрин улаан зүрхэндөө

Нангин hайханаар тахижа

Наhан соогоо ябадаг hай…

(Эжы тухай дуун )

1 хүтэлбэрилэгшэ

Амар сайн, хүндэтэ айлшад, уран зохёолшод, Цырен-Дулма Цыреновна Дондогойн түрэлхид ба нүхэд, нютагаархид,багшанар, hурагшад!

«Нарhатын эрьедэ тоонтотой, үлгы болоhон Эгэтын-Адаг нютагтай» бэлигтэй поэт Цырен-Дулма Цыреновна Дондогойн түрэhөөр 80 наhанайнь ойдо зорюулhан гэрэлтэ дурасхаалай үдэшэ танай анхаралда.

Эгэтын-Адагай түхэриг дободо

Эдирхэн наhамни далижан үнгэрөө

Элдинхэн талынгаа сэсэрлиг хойморто

Эльгэлэн ябанам, нютагаа бусанхай.

Барандаа суутайхан Эгэтын-Адагта

Балшархан наhанайм үдэрнууд hанагдаа.

Цырен-Дулма Цыреновна Дондогой хадаа хүүгэдэй уран зохёолшон байгаа. (Мүнөө танай анхаралда «Наран» сэсэрлигэй шабинар)

2 хүтэлбэрилэгшэ

«Маарагтын нуурнуудай эрьедэ

Малда гэрээрээ байгаа hэмди.

Харшиин дэнгэй гэрэлдэ

Хабшуулдан, түрисэлдэн hуужа…

«Yзэглэл» буляалдан hуудагни

Yзэсхэлэн жаргал бэлэй даа».

( Дуун «Буусадаа бусалга»)

1 хүтэлбэрилэгшэ

Оюун бэлигтэй поэт Цырен-Дулма Дондогой 10 гаран уянгата шүлэгүүдэй номуудые хэблүүлэн гаргуулhан юм. 1950 ондо түрүүшын шүлэг мүндэлhэн, эндэhээ эхилээд хэды олон зохёолнууд хойно хойноhоо hубаряа гээшэб.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Цырен-Дулма Цыреновна – Республикын Арадай поэт, Россиин болон Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Хүндэлэлэй орденто, журналистнуудай Ярослав Гашегай нэрэмжэтэ республиканска конкурсын лауреат, журналист, публицист, оршуулагша. Yргэн олониитын дунда тон хүндэтэ алдар солотой хүн гээшэ.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Цырен-Дулма Дондогой мээхэй эжы, хүгшэн эжы байhан юм.

Yри бэемни – хоёрдохи дэлхэймни

Yе наhанайм үнэтэйхэн бэлэг.

Эхын жаргал эдлэжэл ябахаhаа

Эрхим юумэн байха юм гү?

( Шүлэг «Эхэмни»)

2 хүтэлбэрилэгшэ

Хүлдэ ороходош хүтэлөөд ябахаяа хүсэнэб

Нэгэтэй боломсоорш, хоёртой болохыеш хүлеэнэб

Нэгэн-хоёр үгэ хэлэхыш хүлеэнэш..

(Басагандаа зорулhан шүлэгүүд)

1 хүтэлбэрилэгшэ

Намда наhа үршөөhэн дэлхэймни-

Нангин гуламтам – Эхэ ормни.

Арад зонойнгоо нэгэ түгдэрхэйлби

Ами нэгэн намтай – арадни!

Ондоо баялиг хэндэш хэрэггүй!

(Дуун «Холын харгыда»)

2 хүтэлбэрилэгшэ

Хүхюун, дорюун зантай, хошонгууша, ташаганаса энеэдэг, хүхихэ, дуу дуулаха дуратай hэн. Нютагаа эрьежэ ерэхэдээ, хүсэ шадал нэмэжэ бусадаг, зүбтэй зүйтэй сэгнэлтэ үгэдэг hайхан заншалаараа нютагаархинаа дэмжэдэг бэлэй.

«Добуун бүхэниинь үльгэртэй

Домогоор баян нютагтайб.

Элинсэг гарбалайм үреэлтэй

Эсэгын тала гэгдэнхэй.

( Yгэнь:Ц-Д.Дондогойн, хүгжэмынь Б.Цырендашиевай «Эгэтын-Адаг» дуун)

1 хүтэлбэрилэгшэ

Yлгымни болоhон Эгэтын тала

Yбдэглэн баhал урдашни hэхэрнэм.

Дэгнүүл болдогооршни дэрэ хэжэ

Дэлун дээрэшни хэбтэд гэхэм.

Аянда дахин мордохынгоо урдахана

Амаржа, эрхэлжэ, гунигаа тараахам

Дүрөөгөө бүхэлөөд, уламаа шангадхаад,

Дүрбэн зүгэй hалхинтай урилдахам…

2 хүтэлбэрилэгшэ

Намарай бороо шэнгеэр шүлэгүүдни

Наhанайм эсэстэ адхаржал байhай.

Хүрьhэндэ шэнгэдэг бороогой уhандал

Хүнүүдэй зүрхэндэ хүрэжэл шадаhай!

Буряадай элитэ поэт Шираб Нимбуевай түрэһөөр 100 жэлэй ойдо зорюулһан үдэшын сценари “Мартадаггүйб шамайгаа, Маарагта нютагни!”

Зорилгонууд:

1. Маарагта нютаг тоонтотой, Буряадай бэлигтэй поэт Шираб Нимбуевай ажабайдалай ба творческо замайнь баян намтарай хуудаhануудтай танилсалга, hурагшадай мэдэсэ үргэдхэхэ.

2. hайхан буряад хэлэн дээрэ бэшэгдэhэн шүлэгүүдынь, онтохонуудайнь хэhэгүүдые уран гоёор уншалга.

Хэрэгсэлнүүд: Ш.Н.Нимбуевай портрет, номуудайнь выставкэ, слайданууд

Шүлэг “Ярууна” Дамбиев Тумэн уншана

1 хүтэлбэрилэгшэ

Буряад Республикын соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, СССР-эй уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, аха үеын зохёолшодой нэгэн, бэлигтэй поэт, манай нютагай “Мартагдашагүй Маарагта тоонтотой! Ш.Н.Нимбуевай түрэһөөр 100 жэлэй ойдо зорюулагдаһан һайндэрые нээһэн дээрэ тооло.

Тоонто нютаг, бага балшар наһанайнь үлгы Нимбуу Боршогор.

Боробтор шулуутай

Бооридоо шугытай

Боршогор гэгдэдэг

Борьёгор хадахан

Боролжо, хартаганаатай...

Эгээл ургасатай

Эрхим сабшалан

Үгытэй Нимбуугай

Нэрээр нэрлэгдээд

“Нимбуу Боршогор”

Боложо тодороо

(“Нимбуу Боршогор”)

2 хүтэлбэрилэгшэ

“Үсөөхэн үхэртэй, үхибүүд олонтой, үгытэй Нимбутанай гэр бүлэдэ 1910 ондо Шираб Нимбуевич түрэһэн юм. Эсэгэнь Мүнхын Нимбуу гэжэ нютаг соогоо һайн шатарша, суутай, нарин нягта дархан хүн байгаа. Тэрэ 1921 ондо, Шираб ахатай баганууд долоон хүүгэдээ орхижо, наһа бараа һэн. Шираб 11-тэйһээ ажал хүдэлмэри хэжэ, дүү хүбүүд басагадаа үргэхэ, хүмүүжүүлхэ талаар эжынгээ түрүү туһалагшань болоһон байна.

Мартадаггүб шамайгаа,

Маарагта нютагни!

Арадаа ойтой, Урдаа майлатай,

Шугытаһан хормойтой,

Хабатай һайхан

Хада уулатай.

Боориин ногоон

Боролжын оёороор

Дунгинаса, шааяса

Дуулан урдадаг,

Хүбшэһөө эхитэй,

Хүйтэн сэбэрхэн

Уһатай голтойш –

гээд, тоонто нютагаа түүрээн магтана.

Шираб Нимбуев 1931 онһоо шүлэгүүдые бэшэжэ эхилһэн юм. 16 поэтическэ номуудай автор. 1943 ондо “Поэдэй дуунууд” гэһэн түрүүшын суглуулбари гараа. Шираб Нимбуевич 1941 онһоо 1946 он болотор Монголдо СССР-эй Алтан Булагта консульстводо хүдэлһһ. 1946 онһоо республиканска “Буряад номой хэблэлэй хүүгэдэй литературын редактораар ажаллаһан. Наһанайнгаа амаралтада гаратараа номой хэблэлдэ үни удаан хүдэлһэн байна.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Багаһаа хойшо һонор бэрхэ Шираб Нимбуев нютагайнгаа һургуулида һураһанайнгаа удаа, 1930-1933 онуудта рабһак, 1934-1936 онуудта комвузда һуража дүүргээ һэн. Удаань эхин һургуулида багшаар хүдэлхэ үедөө хүдөө нютагта соёл гэгээрэлэй хүдэлмэри ябуулха, түрүүшын колхоз байгуулха хэрэгтэ эдэбхитэйгээр хабаададаг байгаа.

Шираб Нимбуевич Нимбуев үргэн уужам зам гаталжа, һайхан ажабайдалтай ябаа. Өөрөө ехэ зугааша, хүхихэ сагтаа шанартайгаар хүхихэ, хөөрэлдэхэ дуратай хүн байгаа. Энеэдэ зугаа гаргадаг, хүндэмүүшэ, элдэб һонин хһһрэлдһһ эхилдэг зантай һэн.

Минии сэдьхэл гэрэлтэй,

Минии сэдьхэл баяртай

Минии наһан жаргалтай – гэжэ өөрынгөө сэдьхэлэй сэлмэг һайхан баяр тухай бэшэһэн байдаг.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Шираб Нимбуев гэр бүлын түшэг тулгуури, олон үхибүүдэй эсэгэ. Шираб Нимбуевич Һамажап Пыловна хоерой гэр бүлэдэ 4 үхибүүд: 2 хүбүүн, 2 басаган үндыһэн, буряад заншалаар, түрэл хэлэндээ бэрхээр хүмүүжүүлэгдэһэн гэжэ тэмдэглэлтэй.

Зун бүхэндэ Маарагта нютагаа, хуушанай бууса Нимбуу Боршогор, Эгэтэ нютаг заабал айлшаар ерэдэг һайхан заншалтай байгаа. Түрэһэн тала дайдаяа хаража, зүрхэ сэдьхэлээрээ баясажа, оршон тойронхи байгаалиин һайханиие сэгнэжэ, хүхюун баяртай байдаг бэлэй. Үнгын сэсэгээр бүрхөөгдэһэн Маарагтын тала дайдын шэдитэ хүсэнһөө эхи абан, Намжил хүбүүн шүлэгүүдые зохеон уншадаг һэн. Ерээдүйн поэт Намжил Нимбуевай уран шүлэгшэн болохо ябадалдань ехэ нүлөө үзүүлһэн нютаг, эсэгын үүргэ. “Үгытэй Нимбуугай” нэрынь мүнхэлһэн Шираб Нимбуев, эсэгынгээ нэрые үшөө дээрэ үргэһэн, нютаг ороноо холо ойро суурхуулһан бэлигтэй поэт Намжил Нимбуев.

Ягаан гангын

Сагаан аяын

Үнэр тунанхай

Үргэн таладань...

Эсэгынгээ буусын

Эдэгэнхэй һуурида

Зүлгэтэн хүхэрһэн

Зөөлэхэн ногоон соо

Хоритой, арбатай

Хоёр хүбүүтэеэ...

Хүлэгүүдтэл, гурбуулаа

Хүльбөөбди һайса

Иихэдээ эхэтэеэ

Эсэгэтэеэ золгон

Уулзаһандал һанажа

Уяран баясабаб...

1 хүтэлбэрилэгшэ

Шираб Нимбуевич олон нүхэдтэй хүн бэлэй. Зон нүхэдтөө дулааханаар, эльгэ зүрхэнһөө элдин хонгороор хандадаг хүн байгаа. Бүхы һайхан наһан соогоо уран гое шүлэгүүдые, поэмэнүүдые, онтохонуудые бэшэжэ, үргэн олон уншагшадтаа бэлэглээ, ахамад нүхэрэй, поэдэй алдар солонь буурахагүй мүнхэ! Сээжэ дайрама, сэдьхэл хүдэлгэмэ һайхан шүлэгүүдээ Эхэ орондоо, түрэл нютагтаа, арад зондоо зорюулһан байдаг.

“Маарагта” 11 ангиин һурагша Раднаева Лариса уншана

2 хүтэлбэрилэгшэ

Шираб Нимбуев – хүүгэдэй поэт.

Таанарые, үхибүүд

Танихаб үнинэй

Таанар лэ намайе

Танихагүйт үшөөл ...

Танилсая,нүхэд.

Поэт үхибүүдтэ зорюулжа, арба гаран номуудые бэшэжэ, эдир үетэнэй эрхим нүхэр боложо тодороо. Номойнь гаршагуудые уншахада, энээниие ойлгомоор, “Эрхые һуранхаар, бэрхые һура” (1955 он) “Хоер зүрхэтэйшүүл” (1960 он) “Тархайн хүбүүн Зархай” (1965 он) “Хүхюун Зархай” (1966 он),. Эдэ зохёолнуудынь һонирхомоор, һургаал заабари абамаар.

Тархайн хүбүүн

Зархай гээшэб!

Ямаршье хэлээр ярижа шадахаб

Тодолон харуулдаг

Толитойб хармаандаа...

Үгыем дуулангүй

Үсэрэлдөөд байбал

Һайниие үзөөгүйт!

Һануулба гээшэб!

“Тархайн хүбүүн Зархай” Намсараев Батор уншана.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Шүлэгөөр бэшэгдэһэн онтохонууд онсо илгарна.

Мантан томо

Малаан буха

Борсогор багахан

Борохон хулгана

Аймшагтай арсалан

Аргатай шандаган

Ажалша алдартай

Алагхан зүгыхэн

Хоротой, хомхой

Хараалша таршаа.

Мартагдашашагүй Маарагта нютагай, малгайгүй Моодхон Харгана обогой, хэлэгүй аад, хэнһээшье сэсэн гүүлэдэг, үхэр үсөөнтэй, үхибүүн олонтой, үгытэй Нимбуугай хүбүүн – поэт, лирик, сатирик, оршуулагша, журналист, нютагайхидай омогорхол болоһон, оройн сагаан одон шэнги Шираб Нимбуевта аман үгөөрөө алтан субарга бодхоонобди. Дээрэ дурсагдаһан амитад Шираб Нимбуевай үльгэр онтохонуудай геройнууд болоно. Эдэ зохёолнуудынь гүнзэгы удхатай, һургаал заабари абамаар, элдэб дутуу дундануудые усадхаха хэрэгтэ тон тааруу.

“Сэсэн шандаган” 2 ангиин һурагша Цыбикжапова Ц-Д. уншана.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Ш.Н.Нимбуев хаанашье, ямаршье ажалда хүдэлхэдөө, урагшаа һанаатай, шударгы, ябаһан газартаа энеэдэ, зугаа гаргажа ябадаг, үнэн сэхэ зантай, һайхан һанаатай, хүндэмүүшэ, олон нүхэдтэй хүн байһан юм.

Буряад хэлэнэй hайндэр

«Буряад хэлэнэйнгээ баялиг уудалан»

(Ц-Д.Дондогой)

1 хүтэлбэрилэгшэ

Сайн байна, хүндэтэ айлшад, багшанар, түрэлхид ба hурагшад!

2 хүтэлбэрилэгшэ

Амар сайн, үхибүүд

Аглаг дэлхэйн хараасгайнууд

Далижаа үдыхэн дальбараанууд..

3 хүтэлбэрилэгшэ

«Байгалай тунгалаг аршаан мэтэ

Бурьялан байг лэ, буряад хэлэмнай…»

4 хүтэлбэрилэгшэ

Хүн бүхэн түрэhэн эхэтэй, түрэлхи хэлэтэй, түрэл арадтай ха юм. Эхэ хэлэеэ эрхимээр шудалжа, түрэл хэлэнэйнгээ баялигhаа түлхисэ абажа, угсаата зонойнгоо ёhо заншал, hургаал заабари наринаар сахижа ябаял.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Уян hайхан буряд хэлээрээ

Урин зөөлэнөөр хэлэжэ hураял..»

2 хүтэлбэрилэгшэ

Мүнөөдэр, мартын 4-дэ, Эгэтын-Адагай дунда hургуулида буряад хэлэнэй hайндэр болохонь.

3 хүтэлбэрилэгшэ

«Утаhан хучирай аялгааршье бэшэ,

Уянгата лимбын гунигааршье бэшэ

Буряад хэлэнэйнгээ баялиг уудалан..»

Бултанда hануулан зорюулнабди.

4 хүтэлбэрилэгшэ

Буряад арадай мэдээжэ, элитэ уран шYлэгшэн, бэлигтэй журналист, оршуулагша, манай нютагай омогорхол, хүндэтэй Цырен-Дулма Дондогойн «Эхэ» гэhэн поэмын бадагай мүрнүүдые hайндэрэй гаршаг болгон абажа, иимэ хуудаhануудтай танилсагты.

1. Арадай аман зохёолhоо – оньhон үгэнууд, үреэлнүүд.

2. Бодолнуудай угалзаhаа –hургаалнууд, шүлэгүүд

3. «Дуулан ябыт дуунуудым» - дуунууд

1 хүтэлбэрилэгшэ

Алтан дэлхэйн хараасгайнууд

Далижаа үдыхэн дальбараанууд

Оньhон үгэнүүдые хэлсэхэнь.

1. «А» узэг эрдэмэй дээжэ 1. Аяга сай эдеэнэй дээжэ

2. Хүн болохо багаhаа 2. Хүлэг болохо унаганhаа

3. Эрхээр hуранхаар 3. Бэрхые hура

4. Айлhаа бэдэрэнхаар 4. Абдараа уудала

5. Олон үгэдэ олзогүй 5. Ганса үгэдэ гарзагүй

6. Горхо харангүй 6.Гуталаа бү тайла

7. Бусалhанhаа ама хүрэдэг 7. Бууралhаа үгэ дууладаг

8. Ганса сусал гал болохогүй 8.Ганса хун бүлэ болохогүй

2 хүтэлбэрилэгшэ

Сэдьхэлдээ сэсэг тарин, сэнтэй үреэлнуудые шагныт

3 хүтэлбэрилэгшэ

Далияа ургажа, боргожожо ябаhан үхибүдтэ үгэ үгтэнэ

Yреэлнүүд

1.Yлгэн hайхан тоонтоhоо

Yргэмжэтэй ябагты

Эхэ эсэгын буянгаар

Элүүр энхэ ябагты.

2. Эртэ бодожо,

Орой унтажа,

Ажал жаргал хоёрые

Адли тэгшээр эдлэжэ,

Арюун жаргалтай

Ябахатнай болтогой

1. Сагаан сэдьхэлтэй

Сэхэ харгытай

Зориhондоо хүрэжэ,

Хэлэhэнээ бүтээжэ

Баян байдалтай

Буянтай хэшэгтэй

Ябахатнай болтогой

1. Хойто үетэндэ

Жэшээ боложо,

Залуу үетэндэ

Зула боложо

Түрэл нютагаа суурхуулжа

Түрэл зоноо баясуулжа

Түбшэн даруухан hуугаарайт.

4хүтэлбэрилэгшэ

Yни бэшэгдэhэншье hаа, сагай үнгэрхэ бүри сэнгээ буураагүй, hургаал заабаринууд мүнөө үеын ажабайдалда туhа тулга боломоор гэжэ найдан, танай анхаралда Эрдэни Хайбзун Галшиевай «Бэлигүүн-толи» hургаалай номhоо абтаhан hургаалнууд

hургаалнууд

1. Баhа урдын хуушан бэшэг

Туужануудыешье hайн унша

Тэрээнhээшье оюун түрэхэ

Yзэсэ ехэтэй болохо

1. Бусадай hаналые мэдэнгүй

өөрын бодолго бү хэлэ

Бусадай hаналай hайсаар мэдээд,

Хожом хэлэдэг гээшэ мэргэдэй ёhо мүн.

3.Танилсаагүй хүнтэй хөөрэлдэхын сагта

өөрыгөө магтан, бусадые муушалан бү дуугара

Бусадые муушалhааршни шанар муута гэжэ мэдэхэ

өөрыгөө магтаhааршни тэнэг гэжэ мэдэхэ.

1 хүтэлбэрилэгшэ

«Уран үгын хүсэн ехэ

Ухаан бодолоо

Yрэжэл түрүүлхэ заяатайб..»

Ахамад ангиин hурагшад уран шүлэгүүдые уншахань

Дамба Жалсараев «Бодолнуудай угалза»

Ахамад нэгэ үбгэнhөө

Асууба гэхэ залуушуул:

«Зол жаргал юун бэ даа?»

Зохидоор үбгэн харюусаба:

«Yргэн дэлхэйн хүн бүхэн

өөр өөрын жаргалтай-

Юугээ жаргал гэхэеэ

Юрэл өөрөө мэдүүжэн

Юртэмсэ дээрэ зугөөр

Юрэнхы жаргал бии юм даа.

Түрэhэн орон нютагнай,

Түшэглэхэ арад зомнай

Эдээнгүйгөөр хүн бүхэн

Эдлэхэгүйл жаргалаа-

Yндэhэгүй модондол

Yндыхэ hалбархагүйл.

Цырен-Ханда Жамьянова «Жаргал»

Хүмүүн түрэлтэнэй бэе олохо,

Хүрьhэтэ дэлхэйдэ түрэхэ гээшэ –

жаргал

Баабай эжынгээ энхэрэл доро

Боргожон үндыхэ, бэежэхэ гээшэ -

жаргал.

Эдир наhандаа инаг дураяа

Эльгэлэн золгоходо баhа жаргал.

Альгаа холотороо ажал хэжэ

Ажалай хүлhэ лэбшэхэдэ жаргал.

Буурал настанhаа үреэл дуулажа,

Бүлэ болоходоо, бүгэдын жаргал

Yгтэhэн наhанда үнгэ үгэдэг

Yри хүүгэднай – үеын жаргал.

Түрэл хэлэн, түрэhэн тоонтоёо

Тахижа ябадагнай – түүхын жаргал

Буряад арадайнгаа заншал сахидаг

Буянта хэрэгнай – хэтын жаргал.

Шираб Нимбуев «Сэдьхэлэй дуун»

Дуун турэдэг баярhаа

Дуун турэдэг гунигhаа

Минии дуулан ябаhан дуун

Баяр сооhоо түрэhэн дуун.

Минии сэдьхэл баяртай,

Минии наhан жаргалтай

Минии харгы гэрэлтэй.

Дабаан өөдөө гэшхэлнэм

Дуугаа үшөөл эршэлнэм.

Манай холын абанар,

Манай холын эжынэр,

Yльгэр дуулаhан поэдууд

Ошоhон сагай мэргэдүүд.

hанаhан hанал хүсэлтнай

Yнэн бэеэ олонхой

Омог аша гушанартнай

Yнэр баян болонхой.

hайхан үльгэр дуунуудтнай

Сая дамжан ерэнхэй

Уран мэргэн хүнүүдэй

Уран хэлээр мүлигдэн

Yнгэ гэрэл оронхой!

Энэ дуунай галнуудынь

Хэзээ мүнхэ бадаруужан

Энэ дууем саашадань

Манай ашанар залгуужан.

Байhан сагтаа тааруулан

Шэнэ гэрэлээр шэмүүжэн

Айл аймагаа дамжуулан

Yеын үедэ дуулуужан.

Тимур Гомбожапов «Шэнэ сагай дуунууд»

Буряадтаа түрэжэ

Буряадтаа наhалха-

Буянтай хүнэй

Yйлэ юм даа.

Хүн болоhооршни

Хүлэг үүрhэхэ

Алхам хэхэдэшни

Аба эжынэр юрөөлхэ.

Ая гангада

Аянай шубуудта

Уян сэдьхэлни

Уярмаар дуратайл юм.

Yргэн талын,

Yндэр майлын

hалхилма дуунууд

hанаандам тааруу юм.

Бурхантай,

Буянтай ябаха

Буряад хүнэй

Yндэр хуби заяа.

Эдлэхээ hэдэлнэлби

Эрдэмдэ hураналби

Нара hараhаа,

Гал уhанhаа

Наhаараа hуранаб!

2 хүтэлбэрилэгшэ

Хүн бүхэн бүхы наhан соогоо hайн hайхан юумэ үзэжэ, хаража ябаха дуратай ха юм даа.

Жаргалтай, hайн байдал зохёохын тула бүхы шадалаараа эрмэлзэhээр энэ болоо. Анхан сагhаа хойшо алтан шара наранай мүнхэ гэрэлые, атар hайхан дэлхэйн үлгэн дайдые, хүхэ тэнгэриин хүжэ торгые, хүхы шубуунай жэмбүүр дууе, хада хангалай үндэрые, харьялаа булагай тунгалаг уhые, сэсэг набшын сэнгэдэг үнгые, сэнхир хүхэ ногооной анхилма үнэрые магтан арюухан сэдьхэлэйнгээ уянгата дуугаа дууладаг байгаа.

Yгэнь ба хүгжэмынь Алдар Дондоковой «Буряад орон»

3 хүтэлбэрилэгшэ

«Буряад уянхан хэлээрээ» ургажа ябаhан нютагайнгаа залуу үетэниие эртын заншалаар Цырен-Дулма Цыреновна Дондогой иигэжэ үреэhэн байна

Нютагаа hайханаар сахижа,

Нютагайнгаа нэрые үргэжэ,

Ябажа байhан залуу үетэн

Ямар hайнууд гээшэбта.

Ум сайхан амгалан болтогой!

Уладайм үри жаргаха болтогой!

4 хүтэлбэрилэгшэ

Yгэнь Цырен-Ханда Жамьяновагай

Хүгжэмынь Ринчин Бурхиевай «Эгэтын-Адагай hургуули»

Классһаа гадуур хүдэлмэри

Шагай нааданай ороноор аяншалга

Зорилгонууд:

• шагай наадан – буряад арадай наадан гэжэ үхибүүдтэ ойлгуулха;

• Yхибүүдые һүбэлгэн бэрхэ, хурса һонор ухаатай хүн болгохо; нарин нягтаар бэеэ абажа ябаха, тоо бодолгодо бэрхэ болгохо.

Классһаа гадуур хүдэлмэриин ябаса:

( Yхэр, Морин, Хонхо, Бүхэ газааhаа орожо ерэнэ)

Yхэр:

Сайн байна, үхибүүд!

Аргай, даргай эбэртэй

Аса дүрбэн туруутай,

Аажам тайбан алхалдаг

Шагай нааданай үхэр гээшэб!

Морин:

Амар сайн. хүбүүд, басагад!

Дуутай дүрбэн туруутай

Дарам хара нюдэтэй

Түүрээн, түүрээн хатардаг

Шагай нааданай Морин гээшэб!

Хонхо:

Мэндээ, үхибүүд!

Жэнгинэн, ханхинан байдаг

Шагай нааданай Хонхо гээшэб!

Бүхэ:

Сайн, үхибүүд!

Бүхэ бэхи бэетэй

Шагай нааданай Бүхэ гээшэб!

Yхэр:

Ямар наадан дэлхэй дээрэ эгээл hонирхолтойб, хэлэгтыл даа, нүхэд?

Морин:

Дэлхэй дээрэ эгээл гоё ород арадай наадан даам болоно гэжэ би hананаб.

Хонхо:

Yгы, үгы, хүлеэгты, минии hанахада, эгээл гоё наадан Энэдхэг оронhоо ерэhэн шатар наадан юм ааб даа.

Бүхэ:

Дуугай байгты, буряад арадтамнай эгээл hонирхолтой, эгээл гоё наадан бии. Yхибууд, таанар ямар наадан гэжэ hананабта? Хэлэгтыл даа, хэн мэдэхэб? Зүб, шагай наадан!

Булта: Тиимэ, тиимэ.

Yхэр:

Шагай наадахадаа үхибүүд hүбэлгэн бэрхэ, хурса hонор ухаатай хүнүүд болодог

Морин:

Нарин нягтаар бэеэ абажа ябаха,

Хонхо:

Тоо бодолгодо бэрхэ болохо

Бүхэ:

Эбтэй эетэй болохо. Зүб гү, үхибүүд?

Yхибүүд:

Тиимэ, тиимэ.

Багша: Тиимэ даа. Манай буряад арад хүүгэдээ хара багаһаань элдэб янзын наадануудта һургадаг байгаа. Эдээн соонь шагай наадан нилээд ехэ һуури эзэлдэг, бүхы наадануудһаа үлүү ехээр дэлгэрэнги байгаа. Наһатайшье, залуушье зон, илангаяа үхибүүд ехэнхидээ, үбэлэй ута һүни хэн нэгэнэйдээ сугларжа наададаг һэн. Айл бүхэндэ туулмагаар дүүрэн хэдэн зуугаад шагайнууд байгша һэн. Шагайнууд элдэб үнгэтэй байдаг: шаргал, улаан, сагаан, ногоон, хүрин.    

 Сэбэр һайхан шагайтай болохын тула нэн түрүүн шагайгаа тон һайнаар мүлжэхэ хэрэгтэй, тиигээд элдэб аргаар шэрдэхэ (һонгинын хальһаар, модоной холтоһоор, сэсэгэй намаагаар).
Үхибүүд 2-3 наһатайһаа шагай наадажа эхилдэг һэн. Тиигэжэл нэгэ шагайһаа тоо мэдэжэ эхилдэг һэн.

Шагайгаар наадаха нааданууд тон олон байгаа.

Харин бидэ мүнөө шагай нааданай ороноор аяншалхадаа, «Мори урилдаан», «Шагай шүүрэлгэ», «Шагай няhалалга» гэhэн станцинуудта хүрэхэбди.

1. Зай, түрүүшымнай станци - «Мори урилдаан».

Наадахынгаа урда тээ Ц. Номтоевой “Шагай наадан” гэhэн шүлэг булта уншаябди

Шагай наадан гээшэмнай

Шатар шэнги зугаатай.

Туулмаг дүүрэн шагаймнай

Тоолохо бодоходо туhатай.

Шагай шүүрэн наадахада,

Шадамар хүбүүд илгардаг.

Хонхо, бүхые түүхэдэ,

Хурса басагад элирдэг.

Хотоной хүүгэд олоороо

Хониной шагай суглуулдаг.

Элдэб наада эмхидхэн,

Эбтэй хамта наададаг.

Багша: Зай, наадаябди. Мори урилдаа наадахынгаа урда тээ, дүримтэйнь танилсая.

Наадагшад сүлөө шагайнууд сооһоо «гүйгөөшые» шэлэжэ, түрүүшын жагсаалай шагайн хоёр тээгүүр табидаг. Тиигээд табан шагай абажа хаядаг. Тэдэнэй дунда «морин» буугаа һаань, хаягша өөрын «мори» абажа, жагсаал соохи хоёрдохи шагайн хажууда, хоёр «морин» буугаа һаань гурбадахиин хажууда, гурба һаань дүрбэдэхиин хажууда табидаг. Нэгэшье шагай «морин» боложо унаагүй һаань, хаягшын морин байрадаа үлэдэг. Бэшэ наадагшад баһал тиимэ үйлэ хэдэг. Хэдэн дахин хаяһанай удаа хэнэйшьеб «шуран морин» жагсаалай арбан хоёр шагайе алхадаг. Тэрэ шүүһэндэ тоологдохо.

Наадахынгаа урда тээ тоолоё, хэмнай түрүүн эхилхэб

Ээрэ, мөөрэ

Лүүргэ, шүүргэ,

Пяата, шоото,

Ииб, шииб,

Дүүм, хром,

Ооно, биишэ,

Пошоол! Иигээд наадаяа эхилэебди. (үхибүүд наадана) Багша: Команда бүхэнhөө хэн түрүүлжэ гарааб? Урилдаанда диилэжэ гараhан мориндо соло дууладаг заншал бии. Булта уншаябди. Мориной соло Хартаганаата газар хаха зуран ерээшэ, Харанхы һүни гэрэл татан гарааша, Шэн булад туруутай, Шэгэдхэмэл субад һоёотой, Адуунай унаган, Агтын түрүү, Хүрин зээрдэ гараба. Багша: Зай, саашаа ябая даа. «Шагай шүүрэлгэ» гэhэн хоёрдохи станцида дүтэлбэбди. Энэ наада олон хүн наадажа болохо. Наадагша бүхэн шагайнуудые дээшэнь шэдээд, ганса гараараа барижа үрдихэ ёһотой. Дахяад дээшэнь шэдээд, доро байгша шагайнуудые адхажа, тэрэл гараараа шэдэһэн шагайнуудаа барижа үрдихэ ёһотой. Шагайнууд унахадаа столдо гү, али сээжэдэнь хүрөө һаа, адхаһан шагайһаа али нэгэниинь унаһан гү, али хажуудахи шагайнуудынь дайрагдаа һаа, алдуу гэжэ тоологдохо. Тэрэ дүримэй ёһоор шүүрэжэ абаа һаа, шүүһэн шагай гэжэ тоологдохо. Ээлжээниинь удаадахи хүндэ дамжуулагдаһаар, стол дээрэ шагайн дүүрэтэр наадан үргэлжэлхэ. Бултанһаа олон шагай шүүрэн суглуулһан хүн шүүгээ гэжэ тоологдохо. Энэ станцида капитануудай мүрысөөн болохонь. Капитануудые уринаб. Зай, удаадахи станцимнай «Шагай няhалалга». Наадан хоёр шатаар үнгэрдэг. Жээрэбээр хэнһээшье олон «бүхэ» абаһан хүн эхилдэг. Түрүүн наадагшад шагайнуудаа тараажа шэдэдэг. Бүхыень бүхэ тээшэнь, хонхыень хонхо тээшэнь няһалдаг. Няһалагдаһан шагай ондоо шагайнуудые дайраха ёһогүй. Сагаалса шагай баһал ондоо шагайнуудые дайраха ёһогүй. Зүб тудабал, няһалһан гү, али дайрагдаһан шагайн нэгые абадаг. Наадагша няһалһан гараараа шагай абаха ёһогүй. Үгы һаа, алдаа гэжэ тоологдохо. Ээлжээниинь нүгөө наадагшада орохо. Нааданай нюруу дээрэ гурбан шагайн үлэтэр наадан үргэжэлдэг. Тиигээд эсэсэй шата захалдаг. 3 шагайн үлэхэдэ ээлжээ абаһан хүн шагайнуудаа хаядаг. Гурбан адли шагайн буубал үрдиһэн нэгэниинь шүүрэжэ абадаг. Хоёр адли шагайн унабал, тэдэниие няһалдаг. Шадабал наадан дүүрэнэ. Үгы һаа, ээлжээн нара зүб дамжуулагдана. Эгээл олон шагай суглуулһан хүн шүүһэндэ тоологдохо. (үхибүүд наадана) Багша: Зай, булта бэрхэнүүд байhанаа харуулбат. -Ямар сэсэг hайхан бэ? -Ягаан сэсэг hайхан даа. - Ямар наадан гоё бэ? -Шагай наадан гоё даа! Шагай наадажа байгаа hаа, һүбэлгэн бэрхэ, тоо бодолгодо бэрхэ, эбтэй эетэй, хурса һонор ухаатай хүнүүд болохот. Тиимэhээ буряад арадай наадануудай эгээл дуратай наадануудайнь нэгэн шагай наадаяа наадажа, мартангүй ябаял даа гэжэ уряалнаб. «Аглаг алтан дэлхэйдэ Эжын нэрэ мγнхэ» (Балмасу Пыловна Дулма Дугаровна хоёрой 100 наhанайнь ойдо зорюулагдаhан мγнхэ дурасхаалай γдэрэй сценари) 1 хγтэлбэрилэгшэ Сайн байна, хγндэтэ нютагаархид! 2 хγтэлбэрилэгшэ Амар сайн, айлшад! 1 хγтэлбэрилэгшэ Буужа, хγрэжэ ерэhэн бγхы зондо халуун амар мэндэ! 2 хγтэлбэрилэгшэ 2017 он – Агууехэ Октябриин хубисхалай 100 жэл. «Арадай гэгээрэлэй отличнигууд», «Ажалдаа шалгарhанай тулθθ» гэhэн медаляар шагнагданхай хγндэтэ багшанар Мухасанова Балмасу Пыловна Дондокова Дулма Дугаровна хоёрой 100 наhанай ойн гэрэлтэ дурасхаалай жэл. 1 хγтэлбэрилэгшэ Эгэтын-Адагай дунда hургуулиин эхи табилсаhан, олон тоото hурагшадые эрдэм номдо hургаhан аша буянтай багшын ажалда амжалтатай хγдэлhэн эрхим багшанарай ажабайдалтайнь танилсаял даа. («Аглаг алтан дэлхэйдэ Эжын нэрэ мγнхэ» гэhэн презентаци- кино) Амаршалгын хатар 2 хγтэлбэрилэгшэ Уян бэе, уран яhанайнь Ууян, хγγен залирдагшье hаа Сэдьхэл hанаан, сэлмэг бодолынь Сэлеэн соогоо мγнхэ болтогой! Цырен-Дулма Дондогойн дурсалгаhаа «Тγрγγшын багша тухай» Доржиева Сэбэгма Пунсуковна уншана. 2 хγтэлбэрилэгшэ Балмасу Пыловнагай шаби Бадмацыренов Бато Базарсадаевич дуугаа бэлэг болгон барихань. 1хγтэлбэрилэгшэ «Зархайн шэдитэ γльгэрнууд» гэhэн хүүгэдэй театральна студиин республиканска мурысθθндэ Алтан Багта хγртэhэн эхин классай hурагшадай «Дуhалхан» бγлгэм танай анхаралда. Самуил Маршак «Миисгэйн гэр». 2 хγтэлбэрилэгшэ Балмасу Пыловнагай шаби, багшын ажалай ветеран Новикова Дыжидма Цыбикжаповнагай зохёоhон «Бусалга» гэhэн шγлэг аша басаган, 3-дахи ангиин hурагша Новикова Виктория уншана. 1 хγтэлбэрилэгшэ Yгэнь ба хγгжэмынь Дагба Ринчиновай «Аша зээнэрэй дуун». Балмасу Пыловнагай зээ, зээнсэрнγγд Зорикто Бардуев, Тамир Бардуев, Номина Цыренжапова гγйсэдхэнэ. 2 хγтэлбэрилэгшэ Эльгэ нимгэхэн эжым намхандаа Эдир залуугаар ходол hанагдана Эхэ гээшэмнай сэсэг мэтэл даа Эхэ гээшэмнай мγшэн мэтэл даа. Буряад арадай элитэ поэт Цырен-Дулма Дондогойн «Шандааhаяа шангадая» гэhэн шγлэг 1-дэхи ангиин hурагшад уншана 1 хγтэлбэрилэгшэ Буряад арадай элитэ поэт Цырен-Дулма Дондогойн 85 наhанайнь ойдо зорюулагдаhан «Нютагай нэрэнууд – нюуса тγγхэнγγд» гэhэн аймагай нээмэл мγрысθθнэй «Уран уншалга» гэhэн номинацида 3 hуури эзэлhэн 3-дахи ангиин hурагша Цыденова Дари «Минии гγлгэн» гэhэн шγлэг уншана. 1 хγтэлбэрилэгшэ Сэнхир талын γргэниие Эжын сэдьхэл багтаанхай Аглаг алтан дэлхэйдэ Эжын нэрэ мγнхэ юм. Арадай багша Дондокова Дулма Дугаровнагай арюун дурасхаалда шабинь, багшын ажалай ветеран Нимаева Цыжип Базаровна «Багшаяа дурсан hанахадам» гэhэн шγлэг зорюулаа. Энэ шγлэгыень бγлэг hурагшад уншахань.(Цыденов С, Гончикова Д., Дамбиева Д., Будаева А., Мункоева Ж.) 2 хγтэлбэрилэгшэ Цырен-Дулма Дондогойн γхибуудтэ зорюулhан шγлэгγγд. «Мγнгэн хонхонууд» гэhэн хγγгэдэй дуунай студиин гол дуушан , 2-дохи ангиин hурагша Мункоев Бэликто, 4-дэхи ангиин hурагшад Цыденова Сойжина, Дамбиев Молон. 1 хγтэлбэрилэгшэ РСФСР-эй ба СССР-эй гэгээрэлэй отличник, «Буряадай hургуулиин габьяата багша» Цырен-Ханда Жамсуевна Жамьяновагай СССР-эй гэгээрэлэй отличнигууд Полина Цыбиковна Гыма Базаржаповна хоёрто зорюулhан шγлэгγγдыень 10-дахи ангиин hурагша Цырен-Дулма Цыбикжапова, 8 –дахи ангиин hурагша Туяна Пригнаева уншанад. 2 хγтэлбэрилэгшэ Багшынгаа ашые hанахадаа Бага, ехэгγй – баранаймнай Сэдьхэл уяран хайладаг, Сэбэрхэн уhандал мэлмэрдэг. 3-дахи ангиин hурагша Цыденов Гэсэр «Тγрэлхи хэлэн тγрэhθθр бэлэгни» 1 хγтэлбэрилэгшэ 8-дахи ангиин hурагша Туяна Пригнаева «Эхэ тухай поэмэ» 2 хγтэлбэрилэгшэ Гансахан хγнэй гансахан наhанай Газар дээрээ охорхоншье hаа Yгэлhэн γгэ, γйлэ хэрэгынь Yеын γедэ мγнхэ болтогой! Уянгын сэсэрлигээр экскурси 1 хүтэлбэрилэгшэ Суутай домогтой булган талынгаа дунда байнабди Бабжа Баатарай хүлэгэй Булад турууе үзэhэн Булган талам домогтой Буурал, Далhаа hахюултай Маарагтынгаа майлада Түүхэ домогто ороhон Улаагай харгын хажууда зогсонобди. Энэ улаагай харгыгаар Хун тайжын үнгэрhэн Түүхын хуудаhа ирахадам, Түмэр гэнжээ хангирган Түрүү дээдын үзэлтэн Туугдан ябаал сүлэгдэн. Юуе хараа, үзөөгүйб Юртэмсэ холбоhон харгымнай. Ородой элитэ уран зохёошо А.П. Чехов энээхэн улаагай харгыгаар Сахалин ошожо ябахадаа морёор гараhан түүхэтэй. 2 хүтэлбэрилэгшэ Алда хадагаар золгожо, Анханайнгаа заншалаар Сагаан эдеэгээр хүндэлжэ, Айлшадаа угтаял. Хүдэр түмэр хүлэгүүдээрээ Хүлэгэйнгөө жолоо барижа, Хүжэ мүнгэн сэргэдэмнай Хүрэжэ мандаа ерэбэт. Элдин hайхан Эгэтын-Адагай Ажалша, малша Арад зоной зүгhөө Амар мэндээ! 1 хүтэлбэрилэгшэ Мы рады приветствовать Вас на нашей благодатной земле – Родине известного, талантливого поэта Намжила Нимбуева. 2 хүтэлбэрилэгшэ «Сад поэзии» был основан в 2003 году по инициативе движения «Молодежь Еравны» установлением первого камня со стихами Намжила Нимбуева. За прошедшие годы сад приобрел новые очертания. Установлен второй беломраморный камень со стихами Шираба Нимбуева. Между ними построен мостик со смешением восточного и западного стилей. 11 июня 2008 года в день рождения Намжила Нимбуева, прошли Нимбуевские чтения, а сад дополнился камнями со стихами Бато Цырендылыкова, Цокто Номтоева, Кима Цыденова, Цыренжапа Бадмаева. Сад камней не нарушает гармонию природы, а ненавязчиво напоминает о творчестве именитых поэтов. В поэтическом саду камней в июле 2008 года сооружен стеклянный саркофаг, в котором установлен Чойжал сахюусан – хранитель всех жителей района. Место для строительства определил глава Буддийской традиционной Сангхи России, Пандито Хамба лама Дамба Аюшееев. В 2009 году в саду поэзии сооружена беседка по восточному стилю и под ним установлен поэтический ларец, выполненный из кедра, авторская работа ювелира Базарова Баясхалана. Первую запись внесли экспромт стихи народные поэты Дугаров Б.С., Жанчипов Б.Н. Художником флорентийской мозаики Юрием Мандагановым проложена тропинка с нефритовыми вставками. 16 июня 2013 года в саду поэзии прошло открытие поэтического хурдэ. Это новое творение Юрия Мандаганова – на шести гранях виртуального барабана выкованы в металле короткие стихи Намжила Нимбуева. Ниже крутится собственно молитвенный хурдэ, где заключены молитвы. После открытия хурдэ состоялся праздник поэзии. В конкурсе стихов, магталов и благопожеланий приняли участие чтецы всех возрастов из близлежащих районов и города Улан-Удэ. А недалеко от сада, в живописной местности Маракта, находится родовое кочевье Нимбуевых. Посетив «Сад поэзии», знакомишься с удивительным миром поэзии, с именами поэтов нашего края, каждый камень несет с собой память о поэте, чтобы будущее поколение никогда не забывало о тех, кто возвышал, восхвалял любовь в своих вечных стихах. Думаю, создателям нашего «поэтического сада камней» была понятна и близка философия и культура стран Дальнего Востока. Камни учили меня молчанию. Камни учили меня терпению. Камни учили меня спокойствию. Камни учили меня созерцанию. Камни учили меня бесконечности мироздания. Вот в этих стихах, по моему мнению, философия сада камней. 1 хүтэлбэрилэгшэ Мүнθθ айлшадаа «Уянгын сэсэрлиг» уринабди. 2 хүтэлбэрилэгшэ Приглашаем вас всех в Поэтический Сад. 1 уншагша Буряадай арадай поэт, Буряадай, Росиин соелой габьяата ажал ябуулагша, Ярослав Гашегай нэрэмжэтэ шангай лауреат, «Хүндэлэлэй тэмдэг» орденто, мэргэжэлээрээ багша, дээрэhээ табиhан табисуураараа уран зохеолшо, шүлэгшэ, журналист, публицист, оршуулагша Цырен-Дулма Цыреновна Дондогойн хүшөө шулуу анхарая. Цырен-Дулма Цыреновна Яруунын аймагай Нарhата hууринда 1932 ондо турөө hэн. hуража байхаhаа шүлэг бэшэжэ эхилээ. Буряадай багшанарай дээдэ hургуули дүүргээд, Яруунын аймагай Гүндын, Исингын hургуулинуудта багшалжа байhанаа, журналистын ажал эхилжэ, «Буряад Yнэн» сониной тусхай корреспондентээр, таhагые даагшаар ажаллажа, наhанайнгаа амаралтада гараа. Цырен-Дулма Цыреновна Дондогой – автор 9 поэтических сборников: «Поэма о матери», «Письмо к отцу», «Лирика» и другие. Она также автор сборника прозы «В гостях у моей юности». Стихи поэтессы переведены на многие языки народов стран и за рубежом. Известна и как переводчик. На бурятский язык она перевела поэму Сергея Михалкова «Дядя Стёпа», стихи Пушкина,Лермонтова, Анны Ахматовой трагедию Шекспира, а также сборник поэм и сказок Самуила Маршака. Үлгымни болоhон Эгэтын тала! Үбдэглэн баhал урдашни hэхэрнэм, Дэгнүүл болдогооршни дэрэ хэжэ, Дэлюун дээрэшни хэбтэд гэхэм. Аянда дахин мордохынгоо урдахана Амаржа, эрхэлжэ, гунигаа тараахам. Дүрөөгөө бүхэлөөд, уламаа шангадхаад, Дүрбэн зүгэй hалхинтай урилдахам. 2 уншагша Хэбэд номхон Хэжэнгын хүбүүншье hаа, Яруунын элдин дайдада хуби заяагаа оложо, 6 hайхан үринэрэйнь тоонто болоhон, тубхинэhэн, түшэhэн Ярууна нютагаа яhалашье олон шүлэгүүдээрээ дуулан магтаhан эсэгэ, багша, сэрэгшэ , Герой Цокто Номтоевич Номтоевай хүшөөдэнь зогсонобди. Цокто Номтоев – поэт, прозаик, общественный деятель. Родился в селе Куорка Кижингинского района. После окончания Хоринской семилетней школы поступил в Бурят-монгольский техникум. Работал учителем в начальной школе, директором Эгитуйской начальной школы. Участник Великой Отечественной войны. Вместе со своей частью с боями прошёл до Калининграда на западе и до Мукдена на востоке. Был участником Сталинграда. После войны работал директором Ульдургинской средней школы. К концу 20-ого начала 30-х годов относится начало писательского творчества Цокто Номтоева. Цокто Номтоев – автор многих сборников поэзии, прозы. Из них 17 издано на родном языке, в том числе «Сила», «Еравна», «Прекрасная страна» и другие. Он автор многих рассказов «Шагжин хула», «Быстроногий», «Сын табунщика», романа «Таежнай река - Витим». Член Союза писателей СССР, Народный писатель Бурятии, Герой Социалистического Труда, Заслуженный учитель Бурятии, России. Манан хүнжэл сэлигдээд, Миралтан hуняагаа Ярууна. Нугаhа, загаhадынь иралтаад, Нойрынь сэлмээн яаруулна. Нарhата нуурнай долгитон, Намжаа үглөөгүүр hэрюухэн. Шэнэhэн модоор бурхөөнхэй, Шэлэ тайгань зэнхынэл. Ярууна, Яндала гээшэмнай Яhалхан уужам нютаг даа. 3 уншагша Буряад поэзиин хүлыень дүрөөдэ, гарыень ганзагада хүргэлсэhэн уран зохеолшодой нэгэн манай Маарагта нютагhаа гараhан Шираб Нимбуевич Нимбуевай шулуун хүшөө анхараябди. Одним из основоположников бурятской поэзии является Шираб Нимбуевич Нимбуев. Он родился в селе Усть-Эгита. После окончания школы, учился на рабфаке, комвузе, трудился редактором детской литературы Бурятского книжного издательства, преподавал в школах. Автор 16 сборников стихов на родном языке. Это «Песня поэта», «Радость», «Весёлый Зархай», и многие другие. Детскими поэтами могут быть только люди светлой души и большого таланта. Ширабом Нимбуевым внесен неоценимый вклад в развитие детской литературы в Бурятии. Баян даа, hайхан даа Баранда суутай Яруунамни. үндэр сэгээн тэнгэриин үнгэ буляан мэлмэрhэн, үй түмэн загаhаяа үсхэбэрилэн үймүүлhэн, Тоогүй олон шубуудаа Торисотуулан бэлшээhэн үргэн нуурнуудынь хараа hаа, үе наhандааш мартахагүйт! Аргагүй бэрхэ, ажалша, Ангууша, малша, загаhаша, Хөөрүү, налгай, зугааша, Хүхюу, дууша, хүндэшэ Зонойнь дунда ороо hаа, Золгон, нүхэсэн танилсаа hаа, Эрхим нүхэдөө олохолта, Эльгэ зүрхөө ханахалта. Түрэhэн Ярууна нютагни Хододоол минии зүрхэндэ. Тэнюун hайхан тоонтомни Холоhоо намдаа дүтэл даа. 4 уншагша Түрэл нютагаа түүрээн магтажа ябадаг байhан хонгёо дуушадаймнай нэгэн Цыренов Мархуу Цыдыповичай хүшөө шулуу анхарая. 1933 ондо Яруунын аймагай Зүүн Маарагтада түрэhэн. Эгэтын-Адагай эхин hургуули, Yльдэргын долоон жэлэй hургуули, Нарhатын дунда hургуули дүүргэhэн. Учитель по профессии, обладал разносторонним талантом. Он писал стихи, которые имели глубокий философский смысл, превосходно играл в шахматы, изучал и овладел тибетской, монгольской письменностью, без труда читал божьи молитвы. Автор поэтического сборника «Шүлэгэйм дуhал шэнгэдэг hай» Бороо Урихан хонгор нютагыем Унданай дээжээр сүршэнэ. Намартаа шарлаhан талыем Намаа сэсэгээр нэмэринэ. Хээрын ногоон ургамал Хэды hайхан үзэсхэлэм. Хангал hэрюун сэсэрлиг- Халуун үдэрэй сэнгэлиг. Урихан дулаан үглөөгүүр Унтаhан талам hэреэ. Дурдам торгон хүнжэлөө Дурата дурагүй сэлеэ. Ундаа хүрэhэн хөөрхэйн Уралаа хүхэн байhандал, Ааяма халуунда ангаhан Аглаг дайдам тамшаанал. 5 уншагша Зэдэлээтэ Зэдэ голой хүбүүншье hаа, Яруунын дуулим дайдада хуби заяагаа олоhон, тээли улаан басагаяа, хоер баатар хүбүүдээ үргэн үндылгэhэн, Эгэтын – Адагай дунда hургуулида тоогүй олон hурагшадта буряад хэлэ заажа, буян хэшэг хуряаhан Банзаракцаев Санжа Баторовичай хүшөө шулуу анхараяа. Санжи Банзаракцаев прожил короткую, но яркую жизнь, успел сделать многое. После окончания Бурятского педагогического института он работал в государственном комитете по радиовещанию, в редакции газеты «Буряад Унэн». За период работы преподавателем родного языка и литературы Санжи Баторович много занимался переводами детской литературы, много писал. Нютагайм үзэгдэл Аглаг талын зүлгэ нюрууда Адуу мал хурылан бэлшэнэ. Аяар тэрэ сэнхир аласта Аянай шубууд хойшоо шэгэлнэ. Зэлэтэрэ голой уhан тунгалаг Зэбгэ, хадариhаан нюдэн халтирна. Оеоройнь шулуун эреэн алаг Ойлгомторгүйгөөр hэбшээнhээ далтирна. 6 уншагша Yлзы hайхан Yльдэргэ нютагай урдаа хараха хүбүүдэй нэгэн уран гартай, уран зурааша, бэлигтэй уран зохёолшо, hургуулиин бэрхэ багша, олон жэлдэ Yльдэргын дунда hургуулиин hуралсалай таhагые даажа ябаhан, гунан дэлхэйн гурбан hайхан үринэрэй ашата эсэгэ, Ким Шогдопович Цыденовай Хүмэг шулуунда зогсонобди. Ким Шогдопович Цыденов родился в 1937 году в селе Эгита Еравнинского района. Закончив 4 класса в Эгите, он продолжил учебу в Ульдурге, затем в Сосново-Озерске. В 1954 году закончил с отличием школу. Еще в школьные годы он начал печататься в газете «Буряад үнэн», журнале «Байгал». С 1955 по 1960 годы он студент Бурятского государственного института имени Доржи Банзарова. Ким Цыденов автор пьесы «Бусахал даа хабар», сборника рассказов «hарата hуни». Тэнюун хабарай Тэхэрижэ ерэхэдэ, Талаарнай Намаа сэсэгүүд Наһаяа эрьежэ задархал, Дун сагаахан Дурдам хоншуу дэлбээрээ Дуран, бодолойш Дууе дахинаа һэреэхэл. 7 уншагша Бата найдамтай , нэрэдээ таарама Бата Цыдыпович Цырендэлэгэй элдин Эгэтын эрхим хүбүүдэй нэгэн, Маарагтаhаа уг гарбалтай, багша, Мужыхын интернат hургуулиин директор байhан. Цырендылыков Бато Цыдыпович родился 18 марта 1936 года в селе Эгита Еравнинского района. В 1960 году окончил Бурятский государственный институт имени Доржи Банзарова, филологический факультет. После окончания института работал учителем русского языка и литературы, бурятского языка в Усть-Эгитуйской восьмилетней школе. В студенческие годы многие его стихи напечатаны в газетах «Буряад Унэн», «Молодежь Бурятии». В 1956 году написал стихотворение «Ярууна». Талантливый и самобытный поэт, журналист ушел от нас в расцвете творческих сил и мудрости. Эгэтэ Маарагта хоёройнгоо Энгэр тохойн сээжэндэ, Маарагта нуурни, дууранги Миралзан байнаш hэбшээндэ. Тоонто нютаг Маарагтам, Торгон хүнжэлөө дэлгэжэ, Эсэгэ болошоhон хүбүүгээ Энхэрэн байхадаш уярнам! 8 уншагша Богонихон наhан соогоо хамаг ажалай амта үзэhэн, хүүгэдтэ зорюулжа олон зохёол бэшэhэн Цыренжап Цырендулмаевич Бадмаевай хүшөө шулуу анхарая. Цыренжаб Цырендулмаевич Бадмаев родился в селе Ширинга Еравнинского района 20 сентября 1955 года. Окончив Ширингинскую начальную школу, продолжил учебу в Гундинской средней школе. Его первые стихи были напечатаны в 1978 году на страницах районной газеты «Улаан туяа». Обладая многогранным талантом поэта, журналиста, художника, спортсмена, Цыренжаб Бадмаев всегда находился в гуще событий, активно участвовал в общественной жизни села, района, республики. Он является первым лауреатом литературного объединения «Булаг» Еравнинского района. Цыренжаб Бадмаев - автор книг «Түрүүшын бухал», «үдэрэй эхин», «Эмээл дээрэ түрэhэн мүрнүүд». 20 марта 2005 года в селе Тулдун был открыт литературный мини-музей, посвященный жизни и творчеству нашего земляка Цыренжаба Бадмаева. Тэнюун углоонэй элшэ Талын шуудэр носообо Эрбэгэр борбилоошье мини Энээхэн шулэгые гоёшообо. Хуудаhан дээгуур собхорон, Харахан узэгуудым тоншобо Yлдэнхэй жэгууртэ нухэртоо Yйруулнэб хара хилээмэ. 9 уншагша Ашата эсэгынгээ абьяас бэлигые хубаалдажа гараhан, бэлиг талаангаараа бухы Росси соогуур суурхаhан, Маарагтын малгайгүй моодхон харгана обогой Шираб Нимбуевай ууган хүбүүн Намжил Нимбуевай хүмэг шулуу анхарая. Намжил Нимбуев… Его нет с нами уже более 30 лет. Он так и остался 23-летним. Вечно юный он живет в своих стихах. Стихи не умирают. Длинную песню его поэзии подхватывают все новые и новые люди. Намжил Нимбуев родился 11 июня 1948 года в г.Улан-Удэ в семье известного бурятского поэта Шираба Нимбуевича Нимбуева. Он с детства рос в атмосфере поэтического творчества. Рано почувствовал тягу к поэзии. Стихи писать начал с 11-ти лет и уже в 1962 году будучи в пионерском лагере «Артек» был удостоен Золотой медали Крымского фестиваля за стихотворение «Руки прочь от Вьетнама». Для своих двадцати трех отпущенных судьбой Намжил Нимбуев сделал немало. Он очень торопился, точно предчувствовал, что времени у него остается все меньше и меньше. Пробовал себя в самых разных жанрах литературы. Свою первую книгу стихов «Стреноженные молнии» Намжил Нимбуев подготовил в девятнадцать лет , и увидеть ее ему не довелось. Книга была издана в Улан-Удэ в 1974 г. и дважды переиздана в Москве в издательстве «Современник». Намжил Нимбуев известен как драматург и переводчик. Им написано пять одноактных и одна многоактная пьесы, статьи по теории верлибра и белого стиха. Лирическое дарование поэта проявилось и в многочисленных переводах стихотворений известных бурятских, калмыцких и монгольских авторов. В соавторстве с калмыцким прозаиком Олегом Манджиевым написал детскую повесть «Мальчишка в бантиках». Свою поэзию, ее источник Намжил Нимбуев всегда видел в своем народе. Народ помнит и чтит его. Маарагтын сэлгеэхэн дайдамни, Мартаагүйб, мартаагүйб шамайгаа Бүмбэрсэгэй нүгөө захада Бүүбээлнэб hаруул гунигаа. Айлшан ба айлшалуулха еhо заншал (hурагшадай гγйсэдхэхэ зγжэг) Хабаадаха нюурнууд Норжимо – хүгшэн эжы Гарма – аша хүбүүниинь Дулма – зээ басаганиининь Айлшад – Янжима хүгшэн, Амгалан – аша хүбүүнинь (Гэр соохи байдал. Дундань эдеэнэй стол. Гарма газааhаа тулеэ оруулаад, пеэшэнэй хажууда табина, Дулма амhартаа угаана) Хγгшэн эжы: Хүбүүмни, ямар бэрхэбши даа. Түлеэгээ иимэ аалиханаар табибаш. Хэлэhыемни мартаагүй ха юмши. Гарма : Шангаар хаяа hаамни гэрэймнай заяаша тэрьелшэхэ ха юм. Хγгшэн эжы: Галаа түли даа. Бадмын эжы айлшаар ерэхэ юм hэн. Дулма, амhартаа угаахадаа бү хангирга. Архинша үбгэтэй болохош. Дулма: Пэ, би архинша үбгэтэй болохоо hананагүйлби. Энээнhээ хойшо хангиргангүй угаадаг болохоб. Хүгшэн эжы: Галаа түлижэ, сайгаа шэнээр шана. Айлшадтаа шэнэ сай уулгаха еhотойбди. (хүбүүн пеэшэеэ түлихэеэ зомгооhо гаргана, hүүлээрнь пеэшэн дээрээ гүсэтэй уhа табина). Гарма, галайнгаа заяашын нюдэ тэhэлхэгүйн тула, зомгооhоной хурса үзүүр бү хэ, хутагынгаа үзүүр пеэшэн руугаа харуулаад бү таби, хажуу тээшэнь харуула. Гүсынгөө хоолой үүдэ руу харуулжа табидаггүй гэжэ мэдэхэ еhотойш даа. Гарма: Мэдэхэб, мэдэхэб! Үдэр бүхэндэ хэлэжэл hуухадатнай, мартахаар бэшээр хадуугшаб. Хүгшэн эжы: Бэрхэ юм даа,хубуумни. Ойлгоморхон. (Дулма шорой хамана) Шоройгоо сэбэрээр хама, сэбэрхэн убгэтэй болохош. Шоройгоо хамажа байтаршни, айлшан ерүүжэн, урдаhаань бү хамаарай, шоройгоо богоhо доро бү орхи, шоройгооршни дамжажа, гэртэмнай муу юумэн орохо. Дулма: Эжы,мэдэхэб.Ходол хэлэжэл байгша гүбта.(нохой хусажа,газааhаа абяан дуулдана) Абяан: нохойгоо хоригты! (Янжима хүгшэн аша хүбүүнтэеэ орожо ерэбэ,эжынь бурханда мургэнэ) Янжима хугшэн: (хүбүүндээ): буряад хүн аад, малгайгаа абахаяа яанаш даа. (хүбүүн малгайгаа тайлана) Дулма: Хүндэтэ айлшад, дээшээ гаража hуугты. Янжима хугшэн: ямар hургаалитай басагамши. Хүгшэн эжы: Үхибууд, айлшадаа хүндэлэгты даа, сайгаа аягалагты. (Дулма сай аягална ) Сайгаа дүүрэнээр аягала, дундаар хэдэггуй юм. Янжима хугшэн: (аша хүбүүндээ): наhатай зонhоо урид табагта бү оро, Түрүүн сайhаа амаса. (хоер хүгшэд hониео хоорэлдэнэд) Нютаг нугаарнай ямар hонин болоноб? Норжим хүгшэн: hайн лэ байнабди,буряад хүн аад, муугаа дурдажа, муу ама гаргажа болохогүй. Убhэ ногоон, таряа талхан hайн даа, тобир тарган ондо орохомнай даа. Танай хото городоор юун hонин бэ? Янжима хугшэн: шулуун дүрбэн ханын дунда байхадамни хашартайш болоно даа. Хүдөө нютагаа, таанадаа hанаад лэ автобусто бидэ хоер hуугаад ерэшэнэбди.Тоонто нютагаймнай тооhоншье hаа hайхан даа, агаар арюун, нютаг нугаархинтаяа уулзажа, сэдьхэлээ хананаб. Норжимо хүгшэн: Үри хүүгэднай үндыжэ,hургаалитай,hургуулитай боложол байна даа… Шадал зэргээрээ үдэр бүхэндэ урданайнгаа еhо заншал заажал байгшаб. Маанадай заагаагүй hаа, бэшэ хэн заахаб. Янжима хүгшэн: Тиимэ, тиимэ. Мүнөөнэй залуушуул гэжэ hургаалигүй болошонхой. Хаа-яа трамвайда hуухадаш, доошоо хараад, унтааша болохо. Булта тиимэ бэшэ ааб даа, мүнөө hургуулида еhо заншал заадаг болонхой гэжэ дуулагшаб. Энэ hайхан лэ гээшэ. Норжимо, бишни шамдаа бэлэгтэй ерээб (бэлэгээ барина). Хүбүүн, наашаа ерээд hуул даа, шамдаа бэлэг барихам, тиигээд үреэлээ хэлэхэм: Мүшэн шэнги мүнхэ наатай Алтан шэнги арбин наhатай Аханараа анхарха, Дүүнэрээ дүнгэхэ, Эхэ эсэгынгээ түшэг тулга болохошни болтогой! Гарма: мүргөөб, үреэл тогтохо болтогой. Дулма: Үшөө сай баригты. (гүсэеэ баряад ерэнэ) Янжима хүгшэн: Хүрөө, хүрөө, садаа (хүбүүндээ хандана) Дамба, аягын хооhортор уудаггүй юм, нэгэ балгашье hаань хэшэг үлээдэг юм. Норжимо хүгшэн: Янжима, бишни шамдаа баhал бэлэг барихам.(хадагаа барина). Үхибүүд, харагты даа хадагаа хайшан гэжэ зүбөөр баридаг бэ? Задагай талыень айлшан руу харуулаад, хоер гар дээрэнь тохожо баряад, «үреэлээ хайрлагты» гэдэг. Ямаршье бэлэг hуугаад абадаг. Үхибүүд хүгшэдые үреэдэггүй, наhатай зоной үреэл тогтоожо абадаг. Дамба, наашаа ерээд hуу даа, ямар бэрхэхэн хүбүүн бэ, эжытэеэ айлшалжал байгаарай. (бэлэг барижа, үреэлээ хэлэнэ): Утаhан шэнги ута наhатай, Бии бэлигтэй, дүүрэн хэшэгтэй, Дутуугүй дүүрэн, дундагүй хүсэд, Дүрбэн тэгшэ жаргалтай ябахашни болтогой! Дамба: Үреэл тогтохо болтогой! Янжима хүгшэн: Зай, Норжимо. Бидэшни ябахамнай даа. Үшөө аха дүүнэртээ орохобди. Хото городоор ябахадаа манайдаа айлшалаарайгты. Баяртай, Норжимо, үхибүүд! Норжимо хүгшэн: Баяртай, Янжима, Дамба! Ерэхэдээ орожо, гаража байгаарайгты. Гарма, айлшадаа үдэшэе даа, малгайгаа үмдэ. Сценарий открытия турнира по бурятской борьбе, посвящённого 90-летию ветерана Великой Отечественной войы Доржиева Д.Д. хγтэлбэрилэгшэ Ангарhаа Амур хγрэтэр нютагнай Арад минии, буряад-монгол угсаатан! Амар мэндээ! Сагаан hараар!  Сагаалганаар! хγтэлбэрилэгшэ Мγнхэ наhаар, мγнгэн hараар! Сагаан хэшэгээр, сагаалганаар! Амар мэндээ! Амар мэндээ! хγтэлбэрилэгшэ Буужа ерэhэн бишэн жэлдэ Аюуша хадагаар золгожо, Ажабайдалдатнай жаргал хγсэе! Шэршγγ хадагаар золгожо, Сэдьхэлдэтнай сэсэг тария! Алтан дэлхэй дээрэ Алдар ехэтэй бологты! Хγн зоной дунда Хγндэ ехэтэй бологты! хγтэлбэрилэгшэ Сагаан сэдьхэлтэй, Сэхэ харгытай, Сэбэр бодолтой, Сэсэн ухаатай ябагты! хγтэлбэрилэгшэ Хүндэтэ нүхэд! Түрхэл Заза тоонтотой, Хуасай обогой,  Дайнай, ажалай ветеран  Дамби Доржиевич Доржиевай  Мүнхэ дурасхаалда зорюулагдаhан  Буряад барилдаагаар республиканска мурысөөндэ  сугларhан та бүгэдэндэ  Халуун амар мэндэ! хγтэлбэрилэгшэ Дамби Доржиевичай Доржиевай намтар – аша хубуун Амгалан хөөрэнэ. хγтэлбэрилэгшэ Манай мүрысөөндэ айлшаар бууһан хүндэтэ айлшадаа тайзан дээрэ уринабди. Команднуудые урилга хγтэлбэрилэгшэ Өөрын үндэһэн түхэлтэй, Онсо буряад маягтай, Эрын бэе бэелүүлдэг, Эрэлхэг зориг нэмээдэг Бүхэ барилдаамнай. Хүдэр шамбай хүбүүднай Хүсэ шадалаа үзэлсэхэл Шандааһаар шанга хүбүүднай Шадал согоо барилдахал. 2. хγтэлбэрилэгшэ Шилсаана буурал баабайтай, Шиираг хүбүүдээр баян Хэбэд номхон Хэжэнгын Бүхэ барилдаашадые уринабди! хγтэлбэрилэгшэ Хабтагай уужам Буряад орондоо, Хари гүрэнүүдтэшье суурханхай Хүдэр шамбай Могсохон нютагай Бүхэ барилдаашадые уринабди. хγтэлбэрилэгшэ Барюу дабшуу зодогтой Барас арсалан хүсэтэй Баатар зоригтой Чесанын Бүхэ барилдаашадые уринабди. хγтэлбэрилэгшэ хаан бодолоо гүйлгэжэ, Хүсэ шадалаа туршахаа ерэһэн Загаһата нютагай Бүхэшүүлые уринабди. хγтэлбэрилэгшэ Арад зоной урда Абарга хүсэеэ харуулхаяа Хонгор һайхан Хори нютагһаа зорижо бууһан Хүдэр шамбай хүбүүдые уринабди! хγтэлбэрилэгшэ Шадал соогоо барилдахаяа зориһон Шандааһаар шанга Иисингын хүбүүд! Уринабди. 2 хγтэлбэрилэгшэ Эрэ нэрэеэ нэрлүүлхээ, Эрэлхэг баатар гүүлэхээ Эрмэлзэн ерэһэн Нарһатын барилдаашадые уринабди! хγтэлбэрилэгшэ Олон барилдаанда шалгаржа тодорһон Үльдэргын хүбүүд суутай. Абарга хүсэёо харуулхаяа Айлшаар буугаад байна! Үльдэргын бүхэшүүлые уринабди! хγтэлбэрилэгшэ Мужыхын олон хүбүүд Илгаран гараха бэрхэшүүл Эхэ нютагаа суурхуулха Эрэлхэг хүбүүд гээшэл даа Мужыхын, Тайлуудай Хүдэр шамбай бүхэшүүлые уринабди. 1 хγтэлбэрилэгшэ Арюун сэбэр сэдьхэлтэй, Хүдэр томо бэетэй, Сэсэн һонор ухаатай Шадамар бэрхэ Эгэтын-Адагай бүхэ барилдаашадые уринабди! ( Рапорт үгэлгэ) 2 хγтэлбэрилэгшэ Хүндэтэ айлшадта үгэ үгтэнэ. 1 хγтэлбэрилэгшэ Дамби Доржиевичтнай гэр бүлын зүгһөө Митып Дамбиевичта үгэ үгтэнэ. Тренернүүдтэй танилсалга 2 хγтэлбэрилэгшэ Танай анхаралда амаршалгын хатар Дамби Доржиевичай аша хүбүүнтэнһээ дуун бэлэг. Баясхалан ба Наташа Доржиевы Сосор багша жэшээтэ бүргэдэй хатар хатархань Главна судьяда үгэ үгтэнэ. ( бүхэ барилдаан эхилнэ)

Аймагай hургуулинуудай хоорондо унгэргэхэ

«Эрэ хунэй 9 эрдэм» гэhэн мурысоонэй нээлтэ

1 хүтэлбэрилэгшэ

Сайн байна, хүндэтэ айлшад, багшанар ба hурагшад!

2 хүтэлбэрилэгшэ

Амар сайн,  Буряад оронойм баатар хубууд !

1 хүтэлбэрилэгшэ

Тушэбэл уула шэнги,

Түрхибэл алтан шэнги,

Дуугарбал дуун мэтэ,

Дурлабал зуун жэл hэтэ.

Иимэл даа, манай хүбүүд

Эхэ буряадайм бүргэдүүд.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Сэбэр сэхэ ябадалтай,

Сэсэн хурса бодолтой,

Анханай бүдүүн абаритай,

Ажалша уран бэлигтэй

Иимэл даа, манай хүбүүд

Эхэ буряадайм бүргэдүүд.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Yбгэдые хүндэлдэг,

Yхибүүдые энхэрдэг,

Хэлээл хадаа үгэдөө

Хэзээдэшье хүрэдэг

Иимэл даа, манай хүбүүд

Эхэ буряадайм бүргэдүүд.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Шадал соогоо тэмсэхэеэ зориһон,

Шандааһаар шанга,

Шиираг хүбүүдээр баян

Иисингын хүбүүд! Амар мэндээ!

1 хүтэлбэрилэгшэ

Арад зоной урда

Абарга хүсэеэ харуулхаяа,

Хүдэр шамбай бэетэй

Тулдуунай хүбүүд, мэндээ!

2 хүтэлбэрилэгшэ

Хаан бодолоо гүйлгэжэ,

Хүсэ шадалаа туршахаа ерэһэн

Барас арсалан хүсэтэй

Баатар зоригтой Нарhатын 1-дэхи hургуулиин хүбүүд, амар мэндээ

1 хүтэлбэрилэгшэ

Эрэ нэрэеэ нэрлүүлхээ,

Эрэлхэг баатар гүүлэхээ

Эрмэлзэн ерэһэн

Нарһатын 2-дохи hургуулиин хүбүүд, амар сайн!

2 хүтэлбэрилэгшэ

Олон барилдаанда шалгаржа тодорһон,

Үльдэргын хүбүүд суутай.

Абарга хүсэёо харуулхаяа

Айлшаар буугаад байна! Мэндээ!

1 хүтэлбэрилэгшэ

Мужыхын олон хүбүүд

Илгаран гараха бэрхэшүүл

Эхэ нютагаа суурхуулха

Эрэлхэг хүбүүд гээшэл даа. Амар мэндээ!

2 хүтэлбэрилэгшэ

Арюун сэбэр сэдьхэлтэй,

Хүдэр томо бэетэй,

Сэсэн һонор ухаатай

Шадамар бэрхэ гүүлэдэг

Эгэтын-Адагай хүбүүд ! Мэндэ!

1 хүтэлбэрилэгшэ

Мүнөөдэр, апрелиин 27-до, Эгэтын-Адагай дунда hургуулида Яруунын аймагай 95-н жэлэй ойдо зорюулагдаhан «Эрэ хүнэй 9 эрдэм» гэhэн hайндэр болохонь.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Хэр угhаа хойшо буряад арад хүбүүдээ хүмүүжүүлхэдээ, «эрын юhэн эрдэмдэ» - элдэб түрэлэй ан агнаха, модоор, т үмэрөөр дархалха, мори hургаха, урилдаанай мори унаха, бүхэ барилдаа эрхилхэ, номо годлёор харбаха, hээр шааха, түүхэй арhаар найман гүрлөө ташуур, шүдэр тушаа хэжэ, багаhаань hургахаяа оролдодог байhан юм.

1 хүтэлбэрилэгшэ

Эрын юһэн эрдэм эрэ хүнэй гүн ухаа, хүсэ шадал элирхэйлдэг. Мүнөөдэрэйнгөө ба ерээдүйнгөө байдалые ойлгохын тула бидэ үнгэрһэн сагаа эрьежэ хараха ёһотойбди. Тиимэhээ

Тайзан дээрэ Эгэтын –Адагай дунда hургуулиин захирал Цыденов Дамдин Дугаровичые, Яруунын аймагай гэгээрэл болбосоролой хорооной хутэлбэрилэгшэ Тышкенова Инесса Юрьевнае, Яруунын аймагай буряад хэлэ ба литературын багшанарай хутэлбэрилэгшэ Цыжидма Доржиевнае уринабди.

2 хүтэлбэрилэгшэ

Муноодэрэй hайндэрэй программатай Цымжидма Бадмажаповна танилсуулхань.

Цымжидма Бадмажаповна

Буряад хэлэ ба соелой түбэй ажалтай танилсаябди.

1.Танай анхаралда «Алтан галуун ноён хубуун» гэhэн ульгэр. «Шэдитэ наадан» гэhэн кружогой гэшууд гуйсэдхэнэ. Хутэлбэрилэгшэ Аяна Батоевна Бардуева. Чанза дээрэ Хорло Александровна Тумурова наадана.

2. Эхин ангиин багшанар, «Нооhоной шэмэг» гэhэн кружогой хутэлбэрилэгшэд Оюна Жалсандоржиевна Бардуева, Евгения Эрдэмовна Будаева ажалтаяа танилсуулхань. Дутэлжэ харахадатнай болохо.