Саба?ты? та?ырыбы: ?зиза Н?рмаханова
Шы?ыс шынары
Саба?ты? ма?саты:
Білімділік: ?лы Отан со?ысы жылдарында?ы елі ?шін жанын ?и?ан ерен
ерлер ?мірін д?ріптеу.
Дамытушылы?: Отанымызды? тарихына ?ызы?ушылы?тарын арттыру,
досты? ынтыма?тасты?, жауапкершілік сезімдерін ?ялату.
Т?рбиелік: ?аза? хал?ыны? ?айсар ?ызы ?.Молда??лованы? ерлігі негізінде
отанс?йгіштікке т?рбиелеу. Патриотты? т?рбие беру.
О?ушыларды к?пшілікті? алдында ?зін - ?зі ?стай білуге,
?ялмай с?йлеуге, ?з ойын ашы? жеткізуге ?йрету.
Саба?ты? т?рі: Жа?а саба?
?діс – т?сілдері: Т?сіндіру, ??гіме, к?рнекілік, ойын ар?ылы дамыту, «топтастыру»
стратегиясы, «бес жолды ?ле?» стратегиясы, с?ра? - жауап ?дісі.
П?н аралы? байланыс: ?аза? тілі, д?ниетану, математика, тарих.
К?рнекіліктері: Интерактивті та?та, суреттер, ба?алау ж?лдызшалары.
Саба?ты? барысы:
І. ?йымдастыру б?лімі:
О?ушылармен с?лемдесіп, т?гендеу. О?ушыларды? назарын саба??а аудару. Саба?ты? ерекшелігін атап ?ту:
-Балалар, біз б?гін ?згеше жа?а саба? интерактивті та?та к?мегімен ашы? саба? ?ткелі т?рмыз. Б?гінгі саба?та ?лы Отан со?ысы та?ырыбына жазыл?ан шы?армалар топтамасымен ?рі ?арай танысамыз. ?здері? білетіндей ?лы Отан со?ысы жылдарында?ы елі ?шін жанын ?и?ан ерен ерлер ?аза?ты? ма?дайына біткен ж?лдыздары емес пе? Сендер де елімізді? ерте?ісі?дер, болаша? ?аза?ты? ?амын ойлар азаматтарысы?дар! Олай болса, мен сендерден ?лкен ?міт к?тіп, жар?ын болаша?тары?а сенім білдіріп, б?гінгі саба? барысында мынадай ж?лдызшалармен ба?ала?ым келеді.
ІІ. Психологиялы? дайынды?:
Біз ба?ытты баламыз,
Ойнап – к?ліп аламыз.
Жетілсін деп санамыз,
О?ып білім аламыз.
ІІІ. ?ткен саба?ты пысы?тау
А. Халимулдина мен ?.Халимулдинні? «М?нш?кті? ж?лдызды с?ті» ??гімесін мазм?ндау.
С?ра? – жауап.
ІV. «Си?ырлы сандар» ойыны.
Ойынны? ма?саты: жылдам есептер шы?ару ар?ылы жа?а та?ырыпты ашу.
Ойынны? шарты: жылдам есептер шы?ару ар?ылы си?ырлы сандарды ?ріптерге айналдыру. Кесте к?мегімен ?ріптерден с?з ??рау. Сонда бізді? б?гінгі саба?ымызды? басты кейіпкеріні? аты шы?ады.
52+(6*8)=100 ( Я )
74-50/10=69 ( ? )
53+5*9=98 ( И )
72/9+8=16 ( Л )
V. Жа?а саба?
Б?гінгі саба?ымызда ?зиза Н?рмаханованы? « Шы?ыс шынары» ??гімесімен танысамыз.
Саба?ты? ма?саты: ?лы Отан со?ысы жылдарында?ы елі ?шін жанын ?и?ан ерен ерлерді?, ?аза? хал?ыны? ?айсар ?ызы ?.Молда??лованы? ерлігін д?ріптеу.
?арашаны? жиырма т?рті
?зиза Н?рмаханова
Шы?ыс шынары
Н?рмаханова ?зиза Н?рмахан?ызы 1924жылы 15 желто?санда ?азіргі ?ара?алпа? АССР- іні? Мойна? ауданында ту?ан. ?аза? Совет т?ркологы, филология ?ылымдарыны? докторы, профессор. Ол т?ркі тілдеріні? интонациясын ал?аш зерттеуші. Оны? «?ыздар» ( 1969 ), «Шы?ыс шынары» ( 1973) повестерінде ?аза? ?йелдеріні? ?леуметтік та?дыры, Совет Ода?ыны? батыры ?лия Молда??лованы? ?мірі мен жан?ияр ерлігі суреттелген.
Хал?ымыз Отан ?шін от кешіп, елдік пен ерлік сын?а т?скен с?тте ?ас ?а?пай ?мірлерін ??рбан еткен батыр ?л-?ыздарын ?астерлеп, ?адір т?тады. Тарихи деректерге ?ара?анда 1941-1945 со?ыс жылдарында 1 миллион 196 мы? 164 ?аза?станды? ?скерге алын?ан еді. Балалар, сендер ?андай батырларды білесі?дер? Бізді? ауданымыздан елі ?шін к?рескен ?андай со?ыс ардагерлері бар? (Бейнеу ауданынан со?ыс?а ?атыс?ан батырлар туралы то?талып ?ту ( суреттер к?мегімен )). К?птеген жауынгерлер те?десі жо? ерліктер жасады. 518 ?аза?станды? Ке?ес Ода?ыны? Батыры ата?ын алды. М?ны? елеулі б?лігі ?ыздар бол?аны белгілі. ?скерге алын?ан ?ыздар со?ыс техникаларын мен ??ралдарын жетік ме?герген. ?лы Отан со?ысы тарихында аттары а?ыз?а айнал?ан ?аза?ты? ?ш батыр ?ыздарыны? - ?лия, М?нш?к, Хиуазды? орны б?лек. Б?л ерлікті? сыры неде? ?р заман осы с?ра??а ?з биігінен жауап беріп келеді.
Ке?ес Ода?ыны? Батыры ?лия Молда??лова 1925жылы Оны? неб?рі 18 жастан с?л ?ана ас?ан ?ыс?а ?мірі б?рімізге де белгілі. Шын аты Ылия, б?л ?жесіні? аты. ?у?ын – с?ргін заманы жас ?ызды анасынан ?лі, ?кесінен тірі айырды. ?лияны? атасы Сар??л бай бол?ан, 1928 жылдан бастап ?у?ын-с?ргінге ?шыра?ан. Оны? ?лы Н?рм?ханбет, ?лияны? ?кесі, бас сау?алап анда-м?нда жасырынып ?мір с?рген. ?лияны? анасы Маржан к?рші ?йелдермен картоп теруге барса, к?зетші оларды ?ор?ытпа? болып мылты? атады, о? ?лияны? анасына тиіп, ?айтыс болады.
?лия анасыны? інісі ?уб?кірді? ?олында т?рбиеленген. На?ашысыны? ж?мыс бабына ?арай ол ?улиеата (Жамбыл), М?скеу, Ленинград мектептерінде о?ы?ан.
1942 жылы білім алып жат?ан №46 мектеп Ярославль облысыны? Вятск селосына к?шіріледі. 7- класты бітірген ?аршадай ?ыз Рыбинскдегі авиация техникумына о?у?а т?седі. 1942 жылы 18 желто?санда осында?ы ауданды? ?скери комиссариатты? жолдамасымен М?скеудегі мерген ?ыздар даярлайтын орталы? мектепке ?абылданады. 1943 жылы шілде айында м?ны ?здік бітірген ол Солт?стік – Батыс майданыны? 34-ат?ыштар дивизиясыны? 4- батальонына жіберіледі. Бір хатында ?лия: «Адам ?лтіру т?гілі тауы? ?лтіру дегенді білмейтін мені? ж?регіме жауды ?лтіру керек, ??ртуым керек деген ма?сат ?алай пайда бол?анын айтайын»,-деп ашылады. Ленинградта ?ртеніп жат?ан ?йлерді? біріндегі Володя атты баланы? ?лімі ?лкен ?сер еткен. ?лияны? «жарты ?асыр ?мір с?ргендеймін» дейтіні сонды?тан. ?лы же?істі?, ?лы ерлікті? атасы – ?лтты? рух. Ерлік пен батылды? ?аза?ты? жан д?ниесімен біте ?айнас?ан. Ерлік пен батылды? ?асырлар бойы талай ?ле? мен жырларды? ар?ауы болды. Зерделі ?лияны ?з отбасында, на?ашысы ?уб?кір ізгілікке, ал?ырлы??а т?рбиеледі. ?лия орыс ортасында ж?ргенінде де ?аза?ты а?сады. Мергендер даярлайтын мектепте о?ып ж?ргенде «е? болмаса бір ?аза? ?ызы келсе екен деймін, ?йткені, ?йткені бізді? тобымызда менен бас?а ешкім жо? » деп армандады. Ол ?зіні? жолдорбасына Жамбылды? орталы? газетте жариялан?ан Ленинград ?аласыны? ?а?арман ?ор?аушыларын арнал?ан ?ле?дерін салып ж?рген.
На?ашысы ?уб?кір 1943 жылы со?ыс?а аттанады, біра? ?айда ж?рсе де ?лияны іздеумен бол?ан. С?ті т?сіп Ярославль темір жолына ?арасты стансада к?тпеген жерден ?шырасады. «Ауылды са?ындым, на?ашы, ауыл?а бар?ым келеді – деді ?лия т???иы?тан бір тамшы алып, іштей босап»,- дейді ?буб?кір.
Ауыр со?ыс ж?ріп жатты. ?лия ?з мергендігімен аты шы?ты. Бірде ?зі ?ызмет ететін батальон?а Казачиха деревнясын жаудан азат ету тапсырылды. К?тпеген жерден командир саптан шы?ып, батальон басшымыз ?ал?ан т?ста ?лия ?ран тастап, жауынгерлерді шабуыл?а к?терді. Деревня жаудан толы? азат етілді. Сол ?рыста ?аза? хал?ыны? батыр ?ызы ?лия Молда??лова ерлікпен ?аза тапты. Б?л 1944 жылды? 14 ?а?тары еді. Жас ?ыз ?з ерлігімен ?з батальонын ?ана емес, б?кіл бригаданы ??т?арып ?алды. Ол Смердль ?зеніні? жа?алауына жерленді. КСРО Жо?ар?ы Ке?есі Президиумыны? 1944 жылы 4 маусымда?ы жарлы?ымен ?лия Молда??лова?а Ке?ес Ода?ыны? Батыры ата?ы берілді. Орыс а?ыны Яков Хелемский «?лияны? ж?регі» деген поэмасында:
Шаттанса? ?ыз тудым деп, ?аза?, шаттан,
?лия Отанына бол?ан ма?тан.
Бежаница ма?ында т?л?асы т?р,
Дегендей: ерлікке аттан, е?бекке аттан!
Б?л жерден сонау заман Пушкин ?ткен,
Желдіртіп ?о?ыраулы атты жеккен.
Сол жерді жаудан са?тап ?аламын деп,
?аза?ты? ?лия ?ызы ?анын т?ккен.
?лия та?ылымы батырлар ?ор?а?ан м?дени м?раны, ?аза? ?лтыны? талай ?асырлар бойына жина?тал?ан ??ндылы?тарды? саналы м?рагері екенімізді ескертеді. Д?ст?рімізге, тілімізге, дінімізге деген ??рмет, елге та?зым, халы?ты, елді, сыйлау, кешегі мен ерте?гі, б?гінгі мен ерте?гі к?нні? тере? тарихи саба?тасты?ын білуді міндеттейді. ?лия та?лымы ел басына к?н туса, жауапты да к?рделі іске дайын болу, ?иынды?тарды же?е білуге жетелейді.
VI. О?улы?пен ж?мыс.
М?тінді б?ліктерге б?ліп о?ыту. Мазм?нын айтып ?ту, б?лімдерге б?лу.
(Мен та?та?а, о?ушылар д?птерлеріне жазады.)
С?ра?тар?а жауап беру.
VІI. «Топтастыру» стратегиясы.
Балалар, бала ?лия, о?ушы ?лия ?андай бол?ан?
?лия
VІІI. Саба?ты бекіту: « Бес жолды ?ле?» стратегиясы.
_______________ __________ с?йетін,
_______________ ___________ баламыз.
___________________________ жолымен,
_______ _________________ боламыз.
ІХ. Саба?ты ?орытындылау.
Не білдік? Нені ?йрендік? Не білеміз?
Х. Саба?ты ба?алау.
Арты?шылы?тары мен кемшіліктерін атап ?ту. Ба?алау кестесіне с?йене отырып ж?лдызшалар бойынша ба?алау.
ХІ. ?йге тапсырма беру.
М?тінді мазм?ндау. Берілген та?ырыптар бойынша шы?арма жазу:
?аhарман ?ыз ?лия.
Ерлік еш?ашан да ?мытылмайды.
Бейбіт елді? ?ланымыз!
232
161 215 
