Куцдош. /Жам1даран урок/

Урокан тема:

Куцдош .

/Жам1даран урок/

Пайдаэцна литература.

Куцдош.

Урокан юьххьехь.

1.Стенах олу куцдош?

2. Муьлхачу хаттаршна жоп ло куцдашо?

Урокан чаккхенгахь.

3. Куцдешнийн тайпанаш.

4. Предложенехь муьлха меже хуьлий лела куцдош?

5. Куцдешнаш муха кхоллало?

6. Куцдешнийн нийсаяздар.

Суна хаьа +

Суна ца хаьа

-

Суна хаьа.

Ф.Ц1. .

нохчийн мотт

Ц1ера болх таллар.

куцдош

юьхьанц. кеп

ехха хьийжира

1аламат

тайпа

дарж

хаза яздо,

кхузза кхайкхира

кл.гайтам бу я бац, тер. хийц. я ца хийц.

юхашара г1ур ву

предл. муьлха меже хуьлу

йоцца йийцира

гено

лаьттара

1.чувелира

оьзда

6. аравелира 2.охьахиира

5.хьалаг1аьттир а 3.вистхилира

4.къахьийгира

Оьшуш ю стагана, оьздалла хьо а,

Нийсонан пусар деш, дог ц1ена г1атта.

Качвелла ца сетташ, дег1 нийса латто.

Оьшу хьо, сийлахьчу тешамца бертахь

Оьшу хьо цхьанна а яхь елла воцуш,

Халонца къийсалуш, толамаш баха.

Оьшу хьо, къаьсттина дахаран новкъахь,

Хьарамчу рицкъанах куьг лардеш ваха.

/Ю.Сулейманов/.

ненан мотт

герга деара

зевне аьзнаш

забаре адам

гергара адам

забарина элира

мукъалла 1уьллура

дукха зезагаш

дукха дийцира

сарахь еара

шийла суьйре

зевне декара

мукъа хан

1. Куцдош + хандош 2. Билгалдош + ц1ердош

сарахь еара

Маца?

шийла суьйре

Мича?

Х1ун бахьана

долуш?

Х1ун

1алашо йолуш?

Мел?

Муха?

герга деара

гергара адам

мукъа хан

мукъалла 1ара

забаре адам

забарина элира

дукха зезагаш

дукха дийцира

Зевне аьзнаш

зевне декара

н,а,е,н,уь,д, уь,г,е,х,т,с,м,

о,б,х,а,ш,р,м д ,р,т,и,а,н,а

хь,а,н,1,б,а, м

л, х,ш,е,о,а,н

н,м,о,х,е,и,а,

т,г,р,а,т,д,а

а,м.е, д, р,н,а,

уь, с, т,р,н,б,а

хь,н, а,м,н, б, д,и,ш,а,е,уь,с

У т1ехь болх бар .

Массанхьа а б1аьстенан хьожа еттало.

Малх къеггина хьоьжу.

Вайн махка схьаэха дуьйлало каракурийн олхазарш.

Цхьанхьара схьахезира зевне олхазарийн аьзнаш.

ненан мотт

Шайга болх байтар.

Шардар.

1.Т1къе кхаа шарахь ше нена матахь адам дистхуьлу ца- хезира цун. 2.Х1инца къанвелла, къежвелла, дегIера ниц1къ а эшна кхечи иза ша дукха сатисинчу виначу юьрта. 3.Ойланаша далаьцна Iела кхузахь хи1на Iаш дикка хан яьллера. 4.Х1инца хааделира цунна ша шелвалар.5.ДегIан лахе шелъелла, лехнера.6.Самадевлла бераш, баккхичара лелочух ца кхеташ, цецдевлла, тапаьлла, тина Iара. 7.Векъ-къа цхьа Iела вара кирахь воьлхуш.8.Цуьнан совцо ницкъ ца кхаьчна баьрхиш, сирачу можа тIехула охьа а Iийдалуш, карахь Iуьллучу кIента коьрта тIе Iенара.

ненан мотт

1. Ткъе кхаа шарахь шен ненан маттахь адам дистхуьлу ца хезира цунна. 2.ХIинца къанвелла , къежвелла , дегIера ницкъ а эшна кхечи иза ша дукха сатийсинчу виначу юьрта. 3.Ойланаша дIалаьцна Iела кхузахь хиъна Iаш дикка хан яьллера. 4.ХIинца хааделира цунна ша шелвалар.5.ДегIан лахе шелъ-елла, лехнера. 6.Самадевлла бераш, баккхийчара лелочух ца кхеташ, цецдевлла, тап-аьлла, тийна Iара.7. Веккъа цхьа Iела вара кийрахь воьл-хуш.8.Цуьнан совцо ницкъ ца кхаьчна бIаьрхиш, сирачу можа тIехула охьа а Iийдалуш, карахь Iуьллучу кIентан коьрта тIе Iенара.

ненан мотт

Дешнийн болх.

(Ца)лаарна, (ца)1арна, (ца)луъшехь, (ма)элли, дешаран (дуьхьа), дешар-(хьама), тап(аьлла,) парт(аьлла), кест(кеста), кхана(лама), жим (жим-ма) , ген(геннахь), ул(уллохь, т1ах-(аьлла), сар(сарахь), ваьх(ваьхна-чохь).

ненан мотт

Т1едиллар. Муха кхолладелла чолхе куцдешнаш/

Кху шара, цхьа босса, цхьана эшшарехь, юьхь дагана (ради приличия), юха лург, юха шара, цхьа терра (одинаково), цкъа цкъа, мин -минотехь.

ненан моттт

Кхоллараллин болх.

4

1

2

5

6

3

Жам1 дар.

Куцдешнийн къайленаш.

1-ра къайле. Муьлхачу къамелан декъо дагардийр дара к1иран 6 де, терахьан, дийнан ц1е а ца йоккхуш?

ненан моттт

2-г1а къайле. Муьлхачу къамелан декъана ницкъ бу х1ара дешнийн ч1аг1делла цхьаьнакхетарш цхьана дашца ала.

1. 1одара ваьлча санна схьакхечира.

2. Ши куьг ластийна веара.

3. Шал шера хаьа.

4. Ц1е яьлча санна бира.

5. П1енда сатталц йиира.

6. Ког хецца д1авижира.

ненан моттт

3-г1а къайле. Схьалаха- куцдош -боху дош.

К ет1е, уьйт1е сенъелла йог1у,

У рамаш дуьзна зевне эшарх.

Ц а хаьа, малх муха ларабо,

Д ашо з1аьнарш лаьтта 1ено.

О йланаш серлаяха, дегнаш ц1андан.

Ш ийла мехаш мела хьекха.

ненан моттт

Ц1ера болх.

2-г1а т1едиллар. Т1ера схьаязъе, чаккхенаш нийсаязъяр тидаме а оьцуш. Куцдешнашна к1ел сиз хьакха.

Синтаксически таллам бе 1-3предложенешна.

1.1уьйранна схьакхеттачу малх… шен дашочу з1аьнарш… хьестадолийра дуьне.

2.Къена… а, къона… а дог оьцуш хаза йолаелира б1аьсте… юьхь.

3.Маь1-маь11еь схьахезира бацала… екачу цаьпцалг… «цкъар».

4.Марх… хера баьллачу батт… к1еззиг шен дато нур хьаьрсира кор… чу.

5.Гонаха лаьттара луьста хьун.

6.Ара… дукха шийла яцара.

ненан моттт

2-г1а т1едиллар . Т1адамийн метта д1аязде куцдешнийн тайпанаш. Даладе х1оранна а пхиппа масала.

… куцдешнаш-,-,-,-,-.

… куцдешнаш-,-,-,-,-.

… куцдешнаш-,-,-,-,-.

… куцдешнаш-,-,-,-,-.

… куцдешнаш-,-,-,-,-.

… куцдешнаш-,-,-,-,-.

ненан мотт

3-г1а т1едиллар . Дешнийн цхьаьнакхетарш кхаа тобане декъа: билгалдош+ц1ердош, куцдош+хандошпричасти+ц1ердош.

Оьзда стаг, оьзда д1авахара, совг1атана елира, аьлла илли, маьлхан з1аьнарш, инзаре дийцира, инзаре туьйра, гина стаг, сарахь веара, хезна туьйра, забарина элира, забаре адам, диллина сурт, мерза д1асакъаьстира, шелонна ца 1алора, йит-тина коч, коч йиттина , мела мох, ешна аг1о, сарахь еара, мелла хи, тешаме дот-таг1,х1уьттаренна йиира, дог1анан де, ду-халург делира, вуьзна хьаша, дика дешар .

ненан мотт

ненан мотт