Кыргыз тил. Модалдык создор

Кыргыз

тил

7-класс

Кыргыз тилдин

Видео сабагына

кош келиниздер!!!

Кайталоо үйрөнүүнүн негизи

3

Кызматчы сөз деп эмнени айтабыз?

...

Интерактивдуу окутуу эки функцияны аткарат:

• Салттуу окутуу процессиндегидей эле сабакта коюлган максат, милдетти ишке ашыруу.
• Коюлган максатка биргелешкен аракетте, бирин-бири колдоо жардамдашуу аркылуу жетишуу.

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык маанини билдирбеген, сүйлөмдөгү сөздөр менен бирге айтылып, тиешелүү болуп турган сөзгө кошумча маани берген, сөз менен сөздү, сүйлөм менен сүйлөмдү байланыштырып турган сөздөр

А

Б

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык маанини билдирбеген, айрым сөзгө же бүтүндөй сүйлөмгө ар түрдүү кошумча маанини киргизген кызматчы сөздөр

В

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык мааниге ээ болбогон, сүйлөм ичинде сөз менен сөздү, сүйлөм менен сүйлөмдү байланыштырган кызматчы сөздөр

Өз алдынча турганда лексикалык бир маанини билдире албаган, сүйлөмдөгү сөздөрдү өз ара байланыштыруу үчүн кызмат кылган же аларга кошумча маани берген кызматчы сөздөр

Г

Кызматчы сөздөр канчага бөлүнөт?

...

Интерактивдуу окутуу эки функцияны аткарат:

• Салттуу окутуу процессиндегидей эле сабакта коюлган максат, милдетти ишке ашыруу.
• Коюлган максатка биргелешкен аракетте, бирин-бири колдоо жардамдашуу аркылуу жетишуу.

А

5

Б

4

В

1

Г

3

Интерактивдуу окутуу эки функцияны аткарат:

• Салттуу окутуу процессиндегидей эле сабакта коюлган максат, милдетти ишке ашыруу.
• Коюлган максатка биргелешкен аракетте, бирин-бири колдоо жардамдашуу аркылуу жетишуу.

Жандооч деп эмнени айтабыз?

А

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык маанини билдирбеген, айрым сөзгө же бүтүндөй сүйлөмгө ар түрдүү кошумча маанини киргизген кызматчы сөздөр

Б

Өз алдынча турганда лексикалык бир маанини билдире албаган, сүйлөмдөгү сөздөрдү өз ара байланыштыруу үчүн кызмат кылган же аларга кошумча маани берген кызматчы сөздөр

В

Татаал сүйлөмдөрдүн тутумундагы жөнөкөй сүйлөмдөрдү бири-бирине байланыштырып, алардын ортосундагы карама-каршы маанини билдирген байламталар

Сүйлөм тизмегинде туруп, айтылуучу ойдун чындыкка карата болгон ар түрдүү мамилесин сүйлөөчүнүн көз кара- шына ылайык билдирген кызматчы сөздөр

Г

Байламта деген эмне?

Интерактивдуу окутуу эки функцияны аткарат:

• Салттуу окутуу процессиндегидей эле сабакта коюлган максат, милдетти ишке ашыруу.
• Коюлган максатка биргелешкен аракетте, бирин-бири колдоо жардамдашуу аркылуу жетишуу.

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык маанини билдирбеген, айрым сөзгө же бүтүндөй сүйлөмгө ар түрдүү кошумча маанини киргизген кызматчы сөздөр

А

Б

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык мааниге ээ болбогон, сүйлөм ичинде сөз менен сөздү, сүйлөм менен сүйлөмдү байланыштырган кызматчы сөздөр

В

Сүйлөм тизмегинде туруп, айтылуучу ойдун чындыкка карата болгон ар түрдүү мамилесин сүйлөөчүнүн көз кара- шына ылайык билдирген кызматчы сөздөр

Өз алдынча турганда лексикалык бир маанини билдире албаган, сүйлөмдөгү сөздөрдү өз ара байланыштыруу үчүн кызмат кылган же аларга кошумча маани берген кызматчы сөздөр

Г

3

Бөлүкчө деген эмне?

Интерактивдуу окутуу эки функцияны аткарат:

• Салттуу окутуу процессиндегидей эле сабакта коюлган максат, милдетти ишке ашыруу.
• Коюлган максатка биргелешкен аракетте, бирин-бири колдоо жардамдашуу аркылуу жетишуу.

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык мааниге ээ болбогон, сүйлөм ичинде сөз менен сөздү, сүйлөм менен сүйлөмдү байланыштырган кызматчы сөздөр

А

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык маанини билдирбеген, айрым сөзгө же бүтүндөй сүйлөмгө ар түрдүү кошумча маанини киргизген кызматчы сөздөр

Б

В

Сүйлөм тизмегинде туруп, айтылуучу ойдун чындыкка карата болгон ар түрдүү мамилесин сүйлөөчүнүн көз кара- шына ылайык билдирген кызматчы сөздөр

Өз алдынча турганда лексикалык бир маанини билдире албаган, сүйлөмдөгү сөздөрдү өз ара байланыштыруу үчүн кызмат кылган же аларга кошумча маани берген кызматчы сөздөр

Г

3

Булар маани берүүчү сөз түркүмдөрүнөн айырмаланып, өз алдынча турганда сүйлөм мүчөсүнүн милдетин да аткара алышпайт. Берген маанилерине карай кызматчы сөздөр төрткө бөлүнөт:

А) Жандооч Б) Байламта

В) Бөлүкчө Г) Модалдык сөз

Кызматчы сөз бул-

Өз алдынча турганда эч кандай лексикалык маанини билдирбеген, сүйлөмдөгү сөздөр менен бирге айтылып, тиешелүү болуп турган сөзгө кошумча маани берген, сөз менен сөздү, сүйлөм менен сүйлөмдү байланыштырып турган сөздөр кызматчы сөздөр деп аталат.

Биз бүгүнкү сабагыбызда ушул кызматчы создөрдүн ичинен модаль сөздөргө токтолобуз.

Сабактын темасы:

Модалдык сөздөр жөнүндө түшүнүк,алардын бөлүнүшү

12

Сабактын максаты:

а) Модалдык сөздөр жөнүндө маалымат алышат жана алардын маанисине карай бөлүнүштөрүн билишет;

б) Берилген тапшырмалардан модалдык сөздөрдү табуу менен алардын айырмачылыктарын ажырата алышат;

в) Аудио-видео аркылуу сабакты кунт коюп уга алышат;

13

Кандай сөздөр модалдык сөз боло алат деп ойлойсуңар?

Модалдык сөз бул-

Сүйлөм тизмегинде туруп, айтылуучу ойдун чындыкка карата болгон ар түрдүү мамилесин сүйлөөчүнүн көз карашына ылайык билдирген кызматчы сөздөр

Модаль сөздөргө төмөнкү сөздөр кирет:

албетте, балким, мүмкүн, маселе, имиш, кыязы, сыягы, сыяктанат, баса, болжолу, ырас, кыскасы, айтмакчы, чындыгында, чынында, сөзсүз, мисалы, шексиз, чамасы, керек, мейли, дейм, кана, мына, окшойт, көрүнөт, чыгар ж. б.

Чыгармачылык көнүгүү

13

Сүйлөмдөрдү окуп чыгып, модаль сөздөрдү тапкыла.

Ташчайнар менен Акбара тезирээк кайра үңкүргө жетип келиши керек. Кыскасы, бул айткан сөзүң көпчүлүккө жакты. Сөзсүз, менин барышым зарыл. Ырас, бул оюн мага да, тигилерге да абдан жакты окшойт. Балам, менин чачымды алып койчу, кыязы, мен жакында сергий албайт кептенем. Балким, атамдын айтканы туура чыгар.Сиздин бул оюңуз кандай, мисалы, мага кечээги айтылган сөздөр аябай жакты. Маселен, мен бүгүн келбей калсам, бул иш кандай чечилер эле дейсиң?

Модаль сөздөрдүн маанисине карай бөлүнүшү

Модаль сөздөр ар түрдүү маанилерди билдиришине карай төмөндөгүдөй топторго бөлүнөт.

1.Айтылуучу ой-пикирди ырастоо, кубаттоо, бекемдөө маанисин билдирүүчү модаль сөздөр. Буга: албетте, арийне, ырас, сөзсцз, шексиз, дурус деген ж. б. сөздөр кирет.

М и с а л ы, Албетте, мен бүгүн жолго чыгам. Ырас, сен кээ бир адамдардын атын алмаштырып айттың. Арийне, жолдошумду ыраазы кылышка аракеттендим. Шексиз, Анархан бүгүн келет. Сөзсүз, биз жакшы эмгектенебиз ж. б.

2. Айтылуучу ой-пикирге күнөм саноо, болжолдоо, божомолдоо, ишене бербөө маанисин билдирет: балким, болжолу, чамасы, сыягы, кыязы, мүмкүн, чагымда, ыктымал, керек, тийиш, көрүнөт, окшойт, өңдөнөт, имиш ж. б.

М и с а л ы, Балким, Бектурган мындай жакшылык болорун билбеген чыгар. Менин өмүрүмдө көп иштер болду, сөзсүз, аны силерге айтышым ыктымал. Станцияга эки эшелон аскер келип токтогон имиш. Окуучулар келишкен көрүнөт (окшойт) ж. б.

3.Ой-пикирди тактайт: көрсө, тура, кыскасы, кана, акыры, айтор ж. б. М и с а л ы, Жокчулук адамзаттын ырысын кесет тура. Көрсө, анда жакшы окуган эмес экенбиз. Кыскасы, бул оюмду айтуу үчүн көпкө ойлондум. Кана, силер да ушундай иштегиле. Айтор, бул сөзүм элге аябай жакты ж. б.

Билимге өз алдынча ээ болуу көнүгүүсү. 1) Модалдык сөздөрдүн эрежесин айтып бергиле. 2) Маанисине карай канчага бөлүнөрүн мисалдар келтирүү менен далилдегиле. 3) Айрым модаль сөздөрдү катыштырып, оозеки сүйлөм түзгүлө.

Алган билимди бышыктоо, бекемдөө көнүгүүсү.

1) Төмөнкү сүйлөмдөрдү окуп чыгып, модаль сөздөрдү тапкыла.

2) Алардын кандай мааниде колдонулуп жатканын айтып бергиле. 3) Кызматчы сөздөрдүн канчага бөлүнөрүн санагыла.

1.Балким, ал өзүн кайраттуу жана кубаттуу кылып көрсөткүсү келгендир.

2. Чындыгында, баланын мээрими, махабаты такыр башка.

3. Бул саат оңдоочу усталар Ташкенден да табылбайт имиш.

4. Чагымда, мунун айткан ойлору ишке ашты көрүнөт. 5. Бала жылмайганда, сөзсүз, Айтике да жылмаят.

6. Мүмкүн, Жапар бүгүн келип калар.

7. Булар тоо кийик өңдөнөт.

8. Жапардын келерине, болжолу, эки-үч күн калды окшойт.

Үй иши

комментариялык көнүгүү.

1) Сүйлөмдөрдөн модаль сөздөрдү таап, көчүрүп жазгыла.

2) Мааниси боюнча модаль сөздөрдүн кайсы түрүнө кирерин далилдегиле.

3) Аларга комментарий жүргүзгүлө.

Көңүл

бурганыңыздарга

чоң рахмат !