Кыргыз тили сабагынан тест

Сөздөрдүн уңгу жана мүчөгө бөлунүшү.

Сөздүн маани берүүчү бөлүгү уңгусу болот.

Ага уланган бөлүгү мүчөсү болот.

Сөздөр маани берүүчү негизги жана ага жалганган көмөкчү бөлүктөрдөн турат.

1. Оку, окуу, окуучу,окуучулар деген сөздөрдүн уңгүларын тапкыла:__________________

Бул сөздөр мааниси жана тузүлүшү боюнча бирдейби? Ар бирине сүйлөм түзгүлө.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Создүн курамы кандай болүмдөрдөн турат экен?____________________________________

1. Текстти көчүрүп жазгыла . Алды сызылган сөздөрдү уңгу , мүчөгө ажыраткыла.

Коён.

Мына токойго кыш келди. Токой ичи аппак тонун жамынды. Кышында коён да өзүнүн тонун алмаштырат. Коёнек азыр аппак тон кийген. Амалдуу түлкү да алаң көздү таба албайт.

_____________________________

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Үч сүйлөм түзгүлө. Аларды уңгү жана мүчөлөргө ажыраткыла.

1. ______________________________________________________________________________

2. ______________________________________________________________________________

3. ______________________________________________________________________________

1. Тексттеги сүйлөмдөрдүн чегин ажыратып, тыныш белгилерин койгула.

Биздин үйдүн алдында сейил бак жайгашкан мында дарактардын ар кандай түрлөрү өсөт кышында жылуу жайында салкын болот сейил бакта балдар ойношот адамдар сейилдеп басышат отургучта карыялар эс алышат карагайларда тыйын чычкандар жүгүрүп жүрүшөт.

1. ______________________________________________________________________________

2. ______________________________________________________________________________

3. ______________________________________________________________________________

4. ______________________________________________________________________________

5. ______________________________________________________________________________

6. ______________________________________________________________________________

7. ______________________________________________________________________________

1. Эмнени үйрөндүнөр? Жазгыла.

Кеңешти акылдуулардан сура!

Карысы бардын ырысы бар.

Карынын созүн капка сал.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Ырды окуп, жаттап алгыла. Өзүңөр дагы ушундай ыр чыгарып көргүлөчү.

Тайтайлаш .

Эртен десем - бүгүн дейт, Балык десем – бака дейт,

Токто десем - жүгүр дейт. Узун десем – кыска дейт.

Ысык десем – муздак дейт, Ойгон десем – уктайм дейт,

Шаар десем – кыштак дейт. Талашкандан чарчабас,

Жайлоо десем – жака дейт Мына ушундай тайтайлаш.

__________________________________________________________

____________________________________________________________

_____________________________________________________________

______________________________________________________________

______________________________________________________________

_______________________________________________________________

1. Эмнени үйрөндүңөр ? Жазгыла.

Улууга каяша айтпа, __________________________________________________________

Убададан кайтпа. __________________________________________________________

Айран, сүттү төкпө, __________________________________________________________

Айыпсызды сөкпө. __________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сөздүн мүчөсу.

Уңгусу уланган болүгү сөздүн мүчөсү болот. Мүчө сөздүн маанисин , түзүлүшүн өзгөртөт. Кыргыз тилинде көптөгөн түрдүү мүчөлөр бар. Алар : - лар , - дай , - луу , -ны , - га ж.б

Уңгууда үндүү тыбыштар жоон же ичке болсо , мүчөдөгу үндүү да ошондой болуп озгөрөт.

Уңгүнүн аягындагы үнсүз тыбыш жумшак болсо мүчөнүн башындагы үнсуз да жумшак болот. Каткалаң тыбыш болсо , каткалаң болот.

1. Китеп деген сөзгө - лар , - нын , - ге , - ны , - кана деген мүчөлөрдү жалгагыла.

Эмне өзгөрүү болду? ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Дагы кандай мүчөлөрдү билесиңер?_________________________________________________________________________

1. Уңгу сөзгө мүчө улап, таблицаны туура толтургула.

1. Эмнени үйрөндүңөр ? Жазгыла.

Көз - коркок , кол – баатыр . Ишти баштаба , баштаган соң таштаба.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Текстти көчүрүп жазгыла. Мүчөлөрдү белгилегиле.

Тыйын чычкан.

Кышкы бороон башталды. Тыйын чычкан уясына шашылды. Карагайдын коңулунда анын жылуу уясы бар. Тыйын чычкан уясына жашынды. Муздак шамал , катуу бороон карагайды терметти. Акырындап кышкы бороон да басылды.

_______________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Сүрөт боюнча аңгеме түзгүлө . Аны атагыла.

_ ___________________________

________________________________________________________

________________________________________________________

________________________________________________________

________________________________________________________

________________________________________________________

________________________________________________________

________________________________________________________

________________________________________________________

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Берилген сөздөрдү пайдаланып ,текстти толуктап жазгыла . Асты сызылган сөздөрдүн мүчөлөрүн болүп көрсөткүлө.

Жагымдуу жаз .... . Суулар .... . Балдар жыгачтан кайыкча .... . Кайыкты сууга ... . Ал суунун бетине .... . Балдар кайыкчанын артынан ..... . Алар көңүлдүү .... . Балдар алды жагын .... . Акыры кайыкча да, балдар да .... ылайга ... .

Пайдаланылуучу сөздөр: карашкан жок, туруп калышты , кыйкырып жатышты, чуркап жөнөштү, жасашты , ага баштады, келди, коё беришти ,сүзүп жөнөдү.

_________________________________________

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Уңгүлаш сөздөр.

Бир эле уңгуга ар түрдүү мүчөлөрдүн улануусу менен жаңы сөздөр түзүлөт. Мындай сөздөр уңгулаш создөр болушат.

1. 

   1. Китеп ,китепкана, китепканачы деген сөздөрдүн уңгусу кайсы? _______________________

   2. Бул сөздөрдүн маанилерин айткылачы. _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 3. Уңгулаш создөрдөн өзүңөр да мисал келтиргиле: ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

   
   
   

   Тапшырманы так туура аткаргыла.

1. Уңгулаш создөрдү эки катарга болүп жазгыла . Уңгүсүн белгиле .

Суу ,атчан, суучул , аттар, аткана , суудай , ат , суулар , суулук , ат чабыш

1. Сөздөрдөн уңгүлаш сөздөрдү түзгүлө.

Акыл

Дары

_____________________________ __________________________________________

_____________________________ __________________________________________

_____________________________ __________________________________________

1. Жаңылмачтарды жатка айткыла. 2) Белестеги беш кашка кой,

1. Сен эмне олураясың? Бешөө беш башка кой.

Олураярыңа олурай Беш аласы кунан кой,

Беш аласы дөмөн кой.

1. Берилген создөрдү пайдаланып , текстти толуктап жазгыла. Сөздөрдүн уңгүларын бөлүп көрсөткүлө.

Кышкы көрүнүш.

Кыш түштү . жер бетин ..... кар баскан . Суук .... сууларды ..... муздары менен тушап койгон . Карагай менен эмендер ..... тондорду жамынышкан . Бадалдар ... кыздардай созулушат. Кышкы токой ..... .

Пайдаланылуучу сөздөр: ак жолукчан , жымжырт , агын , катуу , кебездей , жумшак ,ак

___________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Ырды шар , сезимдүү окуп чыккыла. Ырдын мазмуну боюнча сүрөт тарткыла .

Унутчаак.

Бир бала бар унутчаак, Бирде унутса сумкасын,

Унутуп калган жеринен . Бирде унутат тарагын.

Беришкен ага курун таап, Унутуп уктап калыптыр -

Унутчаак бул баланын, Сабака эрте барарын.

Укмуштарын карагын. (Б. Асаналиев)

1. Текстти көчүрүп жазгыла.

Тырмак.

• Кызым , тырмагыңды алып берейин, деди апасы , Нурзаттын өскөн тырмагын көрүп. Нурзат оюнга кызыкты : - Апа , ойной берейин ? – деп кыйылды. Эртеси ал апасын ээрчип мейманга барды. Дасторкондун бетиндеги түркүн түрлүү тамктарды көрүп шилекейи акты . Бирок Нурзат дасторконго кол сала алган жок. Анткени өсүп калган тырмактары көрүнүп калса уят да.

(Аман Кармышаков)

_____________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

• К.П ТЫБЫШТАРЫНЫН ӨЗГӨРҮП АЙТЫЛЫШЫ.

Уңгунун аягында к,п, каткалаң тыбыштары өзүнөн кийин мучө уланганда жумшарып г,б жумшак тыбыштарга өтүп айтылат жана жазылат: к-г , п-б

1. Тапшырмаларды туура аткаргыла.

А) Калпагым, тобум деген сөздөрдү уңгү жана мүчөгө ажыраткыла ._______________________________________________________________________________

Б) тыбыштардагы өзгөрүүлөрдү айтып бер .

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

В) Озүңөр да ушундай өзгөрүүгө учураган сөздөрдөн мисал келтиргиле.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Окуп чыккыла . Эмнени байкадыңар ? Тууралап көчүрүп жазгыла.

Тилек - менин тилеким, ____________________________________________________________

Калпак – сенин калпакың ,___________________________________________________________

Ак – таң акарды , ___________________________________________________________________

Көк - асманга көкөрдү ,______________________________________________________________

Кап - менин капым ,________________________________________________________________

Тап – топ тапыш ,___________________________________________________________________

Чап – чөп чапыш ,___________________________________________________________________

Чалап – сүзмө чалапы. ______________________________________________________________

1. Татаал сөздөрдү чогуу жана айрым жазылышына көңүл бургула.

Бүтүн , жылаңбаш , кайната , байке , тайке , кол кап, коз айнек , алп кара куш, таш бака , козу карын , ач көз , ат тиш , жол башчы ,эгин талаасы , ат сарай , сак - саламат,күч – кубат, жылт – жулт.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Сөздөргө мүчө улап , сүйлөмдөрдү түзгүлө.

1. Сүйлөмдөрдү тандап текст түзгүлө. Тема койгула.

• Агыш , көгүш гүлдөр өсөт.

• Биз “Кыргыз тили ” китебин кызыгуу менен окуйбуз.

• Айланасы алма багына курчалган.

• Бул биздин мектебибиз.

• Менин тилегим чоңойгондо жакшы адам болуу.

__________________________________________

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________.

1. Сурөт боюнча текст түзгүлө . Аны аныктагы

______________________________________

_ _____________________________________________________

______________________________________________________

______________________________________________________

_____________________________________________________

______________________________________________________

______________________________________________________

______________________________________________________

______________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________.

1. «Беш өрдөгүн учурду » деген сөздү кошуп сүйлөмдөрдү түзгүлө . Ал эмнени билдирет? Сүрөттөп тарткылачы. Бул сөздүн ордуна кайсы сөз менен алмаштырууга болот.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

• Жакшы болсоң жатык бол!

• “Сиз” деген сылык сөз,

“Сен ” деген сенек сөз.

Орус тилинен кирген сөздөр.

1. Кыргыз илиндеги төл сөздөрдөн айткылачы.

2. Кыргыз тилинде орус тилинен кирген кандай сөздөрдү билесиңер?

3. Класс ,журнал,шкаф,стол, парта деген сөздөр кандай сөздөр?

Айрым сөздөр кыргыз тилине орус тили аркылуу кирген. В ,ф ,х,ц,щ тамгалары орус тилинен кирген сөздөрдө кездешет.

1. Ырды көркөм окугула , жаттап да алгыла. Орус тилинен кирген сөздөр кайсы ,сызгыла.

Ойго алалы .

“Папа” десе – атаны , Байкашпайт го ошолор,

“Мама” десе – апаны . Барын создө айырма.

“Ала – Тоолук бала үчүн “Папа” , “мама” – орусча,

Аябай чоң ката бу !” “Ата” , “апа” – кыргызча.

Шаарда , мейли ,айылда , Ойго алгыла бөбөктөр !

Андай балдар арбын да. Силерге ушул бир нуска.

(Б. Асаналиев)

30. Бул жерде эмне ашык ? Эмне үчүн?

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

_____________________________________________________

_______________________________________________________________

_______________________________________________________________

_______________________________________________________________

_______________________________________________________________

_______________________________________________________________

_______________________________________________________________

_______________________________________________________________

_______________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________