Литературнай ааҕыы уруогар календарнай-тематическай былаан

№

Күнэ

Туолбут күнэ

Уруок темата

Үлэ ис хоһооно

Үөрэнээччи үлэтин көрүҥэ

Чаас

Хос быһаарыы

1 чиэппэр (18 ч.)

Норуот тылынан уус-уран айымньыта. Норуот ыра санаата – остуоруйа (6ч.)

1

02.09.

2015

Муммут уолаттар (Саха остуоруйата)

Соломуон Муударас (Саха остуоруйата)

Норуот тылынан уус-уран айымньытын истии: сүрүн сюжета. Остуоруйа дьоруойун өйдөбүлэ. Дьоруойу ойуулааһын.

Истии.

Учуутал, үөрэнээччи, уус-уран тыл маастарын аа5ыыларын, үөрэх тиэкиһин истэр. Истии култууратын тутуһар. Айымньы ис хоһоонун, тылын-өьун, сана интонациятын болӄойон истэр.

Эппиэттээһин. Айымньы ис хоһоонунан ыйытыыга кылгатан, сиһилии эппиэттиир.

Тылы сайыннарыы. Айымньы биһирэмнээх эбэтэр омсолоох дьоруойун быһаарар тыллары өйдөөн истэр. Билбэт тылын быһаарыылаах тылдьыттан булар.

Сыаналааһын. Айымньы ис хоһоонун уонна бэйэ иэйиитин алтыһыннаран истэр. Билбэт тылын быһаарыылаах тылдьыттан булар.

Быһаарыы. Үөрэх сыалын, истибитуус-уран айымньы уратытын, айымньы көрүҥүн, сюжет сайдыытын быһааран истэр.

Тэринии. Үөрэх дьарыгын, сорудагын толоруу хаамыытын истэн тэринэр.

Тэҥнээһин. Бэйэ уонна атын оӄо эппиэтин тэҥнээн истэр.

Ааӄыы

Таска ааӄыы. Сүһүөӄү, тылы, этиини таба ааӄар. Сурук бэлиэтин тутуһан тиэкиһи интонациялаахтык ааӄар

Искэ ааӄыы. Айымньы араас көрүҥүн өйдөөн, сүрүн чааска арааран ааӄар. Олонхо тиэкиһин ааӄыллар уратытын болӄойон истэр.

Тылы сайыннарыы. Айымньыттан күлүүс, тирэх тыллары булар, өйдөөн ааӄар. Билбэт тылын быһаарыылаах тылдьыттан булар

Искэ ааӄыы. Айымньы араас көрүҥүн өйдөөн, сүрүн чааска арааран ааӄар.

Аа5ыы керуннэрин тутуьан хоһоонноохтук ааӄарга эрчиллэр.

Быһаарыы. Тиэкис тутулун, ис хоһоонун өйдөөн быһаарар. Тиэкис аатынан, тиэмэтинэн, ойууларынан ис хоһоонун быһаарар. Айымньы сүрүн санаатын, тиэмэтин, көрүҥүн өйдүүр.

Араарыы. Тиэкистэн көннөрү этиилэр хомуурдарын араарар. Тиэкис уратытын, тутулун, көрүҥнэрин араарар, сөпкө туһанар.

Сабаӄалааһын. Тиэкис аатынан, тиэмтинэн, ойууларынан ис хоһоонун сабаӄалыыр.

Дакаастааһын. Тиэкистэн ааптар иэйиитин. Санаатын булан этэр, быһаарар.

Тэҥнээһин. Тиэкистэри (уус-уран, үөрэх, научнай-популярнай) тэҥниир. Айымньылар тиэмэлэрин, Россия норуоттарын айымньыларын уратыларын ырытан тэҥниир.

Тылы сайыннарыы. Уус-уран айымньылар уратыларын, тиэкис уус-уран ньымаларын ырытарга эрчиллэр, кэпсииригэр туһанар. Ойуулуур-дьүһүннүүр тыллар суолталарын быһаарыылаах тылдьыттан булан туһанар.

Талыы. Учуутал уонна үөрэнээччилэр эппиэттэриттэн кинигэӄэ, айымньыга аат булар.

Былааннааһын. Тиэкиһи чаастарга үллэрэр, чаастары ааттыыр, тирэх тыллары бэлиэтиир.

Кэпсээһин. Айымньыны сиһилии, кылгатан, талан кэпсиир.

Кэтээн керуу. Ойуулары көрөн, тиэкис сюжетыгар сөп тубэһиннэрэр, ааттыыр.

Ырытыы. Тиэкиһи ойууларынан кэпсииргэ тирэх тыллары булар.

Былааннааһын. Тиэкиһи хартыынанан кэпсииргэ былаан оҥорор.

Тылы сайыннарыы. Кэпсээнтэн тирэх тыллары булан туһанар.

Быһаарыы. Кинигэ тутулун быһаарар(таһа, титульнай илииһэ, ойуута, иһинээӄитэ).

Араарар. Үөрэх кинигэтэ, уус-уран, ыйынньык, хомуурунньук, периодическай бэчээт диэн араарар.

Талыы. Библиотекаӄа бэриллибит испииһэгинэн, каталогунан сирдэтэн талар.

Суруйуу. Аахпыт кинигэ туһунан кылгас сыанабылы суруйарга кыһаллар.

Литературнай өйдөбүллэринэн үлэ.

Быһаарыы. Айымньы көрүҥнэрин: кэпсээни, хоһоону, остуоруйаны, өйдөөн быһаарар. Литературоведение терминнэрин өйдүүр.

Кэпсээһин. Кыра кээмэйдээх норуот тылынан уус-уран айымньыларын, көрүҥнэрин уратыларын арааран кэпсиир.

Тэҥнээһин. Биир тиэмэлээх, көрүҥнээх араас норуот остуоруйаларын тэҥнээн ырытар. Араас көрүҥнээх уус-уран айымньы уратытын быһаарар.

Эбии матырыйаалы туһаныы.

Литература терминин тылдьытыттан уус-уран ньыма арааһын: тэҥнээһин, сирэйдээһин, метафора, омуннаан-дарбатан этии өйдөбүллэрин булар.

Айар үлэ. Айымньыны туруоруу. Уус-уран айымньыны чаастарынан, оруолларынан туруорууга кыттар. Араас уус-уран ньымалары туһанан, көрөөччүгэ дьоруой уобараһын, ааптар уонна айымньы сүрүн санааларын туһанан, истээччигэ тиэрдэр.

Суруйуу. Бэриллибит тиэмэӄэ өйтөн айан суруйар.

Иһитиннэрии. Айар үлэтинэн кылааска, атын да тэрээһиннэргэ тыл этэр.

1

2

05.09.

Кэ5э (Эбэңки остуоруйата)

1

3

09.09

Эһэни бултааһын (Чукча остуоруйата)

1

4

12.09

Балыксыт о5онньор уонна Суор (Долган остуоруйата)

1

5

16.09

Карнайдаах уол (Узбек остуоруйата)

1

6

19.09

Үс кыһыл көмүс статуэтка (Индия остуоруйата)

1

Ча5ылхай тыллаах, имигэс этиилээх – чабыр5ах (1 ч.)

7

23.09

Сылгы. О5о чабыр5а5а

Хоһоонунан айымньыны истиигэ иэйии туруга.

1

Сэргэ тердчгэр сэьэн (5 ч.)

8

26.09

Ханнык үйэлэр баалларый?

Научнай –популярнай тиэкиһи ылынныыга сыалы, сорудахтар тиһиктэрин өйдөөһүн.

Таска сүһүөӄү ааӄыыттан, этиини сөптөөхтүк ааӄыы.

Айымньы араас көрүҥүн искэ ааӄыы

1

9

30.09

Тыгын Дархан

1

10

03.10

Майа5атта Бэрт Хара

1

11

07.10

Дьала5ай Киилээн Маһары ыһыа5ар сылдьыыта

1

12

10.10

Манчаары Хаппар уолугар аат биэрбитэ.

1

Саха о5уһун мииннэ да – ырыаһыт (3 ч.)

13

14.10

Киэһэ. Кыыллаах арыы.

Айымньы араас көрүҥүн искэ ааӄыы Кэпсээнинэн уонна хоһоонунан айымньынын доргуччу ааӄыы. Саҥа тиэмпэтин, куолаһы оҥорон, тохтобулу тутуһан ааӄыы.

1

14

17.10

Ат ырыата. Биһик ырыата.

1

15

21.10

Бүлүүлүү оһуокай. Найахы оһуокай.

1

Уһун түүннээх олоңхо (3 ч.)

16

24.10

Нуо5алдьын Кугас аттаах Тойон Дьа5арыма бухатыыр (Күннүк Уурастыырап олоңхотуттан быһа тардыы)

Айымньы араас көрүҥүн искэ ааӄыы Кэпсээнинэн уонна хоһоонунан айымньынын доргуччу ааӄыы. Саҥа тиэмпэтин, куолаһы оҥорон, тохтобулу тутуһан ааӄыы.

1

17

28.10

Нуо5алдьын Кугас аттаах Тойон Дьа5арыма бухатыыр

1

18

31.10

Нуо5алдьын Кугас аттаах Тойон Дьа5арыма бухатыыр

1

2 чиэппэр (14 ч.)

Билии-көрүү түннүгэ – таабырын (1 ч.)

19

11.11

Таабырыннар

Айымньы араас көрүҥүн искэ ааӄыы Саҥа тиэмпэтин, куолаһы оҥорон, тохтобулу тутуһан ааӄыы.

1

Саха оһо5ун иннигэр – бөлүһүөк (1 ч.)

20

14.11

Өс хоһоонноро

1

Уус-уран литература. Хомо5ой тыллаах хоһоон барахсан

21

18.11

А.Софронов. Мин. Дорообо, дойдум.

Хоһоону өйтөн ааӄыы.

Тиэкис тиэмэтин бастаан учуутал көмөтүнэн, салгыы бэйэ быһаарыыта. Тиэкис тиэмэтин быһаарыы.

Тиэкис сүрүн санаата.

Айымньы сүрүн санаатын, ааптар тугу этиэн баӄарбытын ырытыһыы.

Ааптар иэйиитин тиэрдэр тыл, тыл ситимэ.

Тиэкис былаанын оҥоруу.

Тиэкиһи чаастарга арааран, тиэмэлэрин быһаарыы.

Тиэкис чаастарын ааттааһын.

1

22

21.11

Эллэй. Үөрэх ыңырыыта. Өкүлүүн

1

23

25.11

Күннүк Уурастыырап. Күөрэгэй. Этиңнээх ардах.

1

24

28.11

Семен Данилов. Ырыа туһунан.

1

25

02.12

Попов Л.А. Тус хоту үөскээбит буоламмын.

1

26

05.12

Гоголев И.М.. От үлэтэ. Тапталлаах ийэккэм.

1

27

09.12

Ефимов М.Д.. Саха сирин ыччата.

1

28

12.12

Данилов Сем.П.. Арыылаахха

1

29

16.12

Руфов С.Т. Албынчыктар.

1

30

19.12

Пушкин А.С. Хаайыылаах. Кыһыңңы суол.

1

31

23.12

Лермонтов М.Ю. Былыттар. Баарыс.

1

32

26.12

Кылааһы таһынан аа5ыы. Хатылааһын

1

3 чиэппэр (20 ч.)

Кэрэ кэпсээн, сэргэх сэһэн. (6ч.)

33

13.01.

2016

Эрилик Эристиин. Кумалааңңа барыы

Кэпсээһин тыллара, этиилэрэ.

Тиэкиһи кылгатыы.

Кылгатан кэпсээһин.

Талан кэпсээһин.

Айымньы дьоруойун өйдөбүлэ, дьоруойга сыһыаннаах тыллар, этиилэр.

Тыллары талан тиэкис оҥоруу.

Тиэкиһи кэпсээһин. Кылгатан эбэтэр быһан кэпсээһин.

Быһа тардан кэпсээһин.

1

34

16.01

Амма Аччыгыйа. Куйуур

1

35

20.01

Сметанин Т.,Стручков Я.. Куһу ура5аһынан да бултуурбут.

1

36

23.01

1

37

27.01

Николай Якутскай. Хотой до5оро.

1

38

30.01

Дьүөгэ Ааныстыырап. Бытык.

1

39

03.02

1

40

06.02

Габышев Н.А. Өлүөскэ.

1

Мүччүргэннээх сырыылар (4 ч.)

41

10.02

Неустроев Н.Д. Куттаммыт.

Кэпсээһин тыллара, этиилэрэ.

Тиэкиһи кылгатан кэпсээһин.

Талан кэпсээһин. Былаанынан дьоруой туһунан кэпсээһин.

Буолар сирин, кэмин, саӄаланыытын, тыҥааһыннаах түгэни көрдөрөр тыллары, этиилэри талыы.

1

42

13.02

Чооруоһап М. Эһэ өрүһүйбүтэ.

1

43

17.02

Толстой Л.Н. Акула.

1

44

20.02

Горькай М.А. Барабыай о5ото

1

Фантастика (1 ч.)

45

24.02

Сметанин Т., Стручков Я. Төбөбөр кус сымыыттаабыта, өлөр суолтан Бөрө быыһаабыта.

Былаанынан дьоруой туһунан кэпсээһин.

Буолар сирин, кэмин, саӄаланыытын, тыҥааһыннаах түгэни көрдөрөр тыллары, этиилэри талы.

1

Поэма (2 ч.)

46

27.02

Руфов С.Т. Валерка со5уруу дойдуга.

Кэпсээһин тыллара, этиилэрэ. Айымньы дьоруойун өйдөбүлэ, дьоруойга сыһыаннаах тыллар, этиилэр. Тыллары талан тиэкис оҥоруу. Кылгатан эбэтэр быһан кэпсээһин.

2

47

02.03

Руфов С.Т. Валерка со5уруу дойдуга.

Үгэ (4 ч. + 1ч.))

48

05.03

Күн Дьирибинэ. Көбүөхтүүрүн аанньа күөх киһиргэс.

Хартыынаны учуутал көмөтүнэн ырытыы.

1

49

09.03

Ба5атаайыскай Р.Д. Эһэлээх куобах.

1

50

12.03

Тобуруокап П.Н. Попугай араатар.

1

51

16.03

Крылов И.А. Куба, Сордоң уонна Рак.

1

52

19.03

Кылааһы таһынан аа5ыы. Хатылааһын

1

4 чиэппэр (17 ч.)

4 чиэппэр Автор остуоруйата (7 ч.)

53

02.04

Федосеев И.Е. Чэрэс уонна Чөрөс.

Кэпсээһин тыллара, этиилэрэ.

Тиэкиһи кылгатыы.

Кылгатан кэпсээһин.

Талан кэпсээһин.

Айымньы дьоруойун өйдөбүлэ, дьоруойга сыһыаннаах тыллар, этиилэр.

Тыллары талан тиэкис оҥоруу.

Тиэкиһи кэпсээһин. Кылгатан эбэтэр быһан кэпсээһин.

Быһа тардан кэпсээһин

2

54

06.04

Федосеев И.Е. Чэрэс уонна Чөрөс.

55

09.04

Тобуруокап П.Н. Чаңый Ча5аан.

2

56

13.04

Тобуруокап П.Н. Чаңый Ча5аан.

57

16.04

Андерсен Г.Х. Куһа5ан кусчаан.

3

58

20.04

Андерсен Г.Х. Куһа5ан кусчаан.

59

23.04

Андерсен Г.Х. Куһа5ан кусчаан.

Автор чабыр5а5а (2 ч.)

60

27.04

Петрова Т.И. Былтас сирэй.

Норуот тылынан уус-уран айымньытын истии: сүрүн сюжета. Куолаһы оҥорон, тохтобулу тутуһан ааӄыы

1

61

30.04

Матахова М. Эн сымыйа – мин сымыйа.

1

Драматическай айымньылар (3ч.)

62

04.05

Эверстова М.П.-Обутова. Таба уонна Биичээн.

Тиэкэс уонна этиилэр хомуурдара. Кэпсээһин тыллара, этиилэрэ. Айымньы дьоруойун өйдөбүлэ, дьоруойга сыһыаннаах тыллар, этиилэр.

1

63

07.05

Куобах үөрүүтэ. Ба5а аттаммыта.

1

64

11.05

Гоголев И.М. Хаарчаана.

1

Ахтыы (1 ч.)

65

14.05

Амма Аччыгыйа. П.А.Ойуунускай.

Научнай –популярнай тиэкиһи ылыныыга сыалы, сорудахтар тиһиктэрин өйдөөһүн

1

Дьүһүйүү (2 ч.+ 1 ч.)

66

18.05

Суорун Омоллоон. Өлүөнэ. Габышев Н.А. Оо, хоту, хоту!

Тиэкис сүрүн санаата.

Айымньы сүрүн санаатын, ааптар тугу этиэн баӄарбытын ырытыһыы.

Ааптар иэйиитин тиэрдэр тыл, тыл ситимэ.

Тиэкис былаанын оҥоруу.

Тиэкиһи чаастарга арааран, тиэмэлэрин быһаарыы.

Тиэкис чаастарын ааттааһын.

1

67

21.05

Далан. Улуу тунах.

1

68

25.05

Кылааьы таһынан аа5ыы. Хатылааһын.

1

Барыта:

68 ч.