М.Джалиль-поэт Герой

Муса Җәлил (15.02.1906-25.08.1944)

Патриот-шагыйрь,

Советлар Союзы Герое

Сарман районы

МБББУ “Шәрләрәмә мәктәбе”

Аглямова Зөлфия Хәмит кызы.

Муса Җәлил (15.02.1906-25.08.1944)

“ Гомерем минем

моңлы җыр иде.

Үлемем дә яңгырар

җыр булып”

Патриот-шагыйрь,

Советлар Союзы Герое

Патриот- үзенең җирен, халкын, илен, ватанын сөюче, шулар өчен һәртөрле корбаннарга да әзер булган кеше.

Жизнь моя песней

звучала в народе.

Смерть моя песней

борьбы прозвучит.

Муса Джалиль.

“ Гомерем минем

моңлы җыр иде,

үлемем дә яңгырар

җыр булып”

1943 “Җырларым”

«Жизнь моя, как песня ты звучала, смерть, должна ты песней прозвучать»

Муса Джалиль.

Оренбург өлкәсе

Мостафа авылы.

Жизнь моя песней

звучала в народе.

Смерть моя песней

борьбы прозвучит.

Муса Джалиль.

Жизнь моя песней

звучала в народе.

Смерть моя песней

борьбы прозвучит.

Муса Джалиль.

Оренбург өлкәсе

Мостафа авылы.

Муса Мостафа улы Җәлилов

(15.02.1906-25.08.1944)

Оренбург өлкәсе Мостафа авылы

Шагыйрьнең

әнисе - Рәхимә,

әтисе - Мостафа

мандолина

Муса Мостафа улы Җәлилов

(15.02.1906-25.08.1944)

Оренбург өлкәсе Мостафа авылы

Шагыйрьнең

әнисе - Рәхимә,

әтисе - Мостафа

Оренбург өлкәсе Мостафа авылы.

Муса Оренбургта “Хөсәения”

мәдрәсәсендә укый.

Бәхет.

Кулыма мин «кызыл кылыч»ны алсам,

Шулай шуннан «кызыл фронт»ка барсам,

Олуг бер дәрт белән сафка атылсам,

Кулымны уртага, дошманга салсам,

Бөтен куәт белән шунда сугышсам,

Җиңелми мин һаман да алга барсам;

Менә шунда берәр пуля очса-килсә,

Килеп ул күкрәгемне бишкә киссә,

Үлем кулы килеп басса — егылсам,

Җаным күккә-гарешкә очса-китсә —

Менә шунда бәхетле мин, бәхет — шул.

Минем чөн зур олуг шан, зур бәхет ул,

Шулай, эшчем, кораллан, бар сугышка,

Юлыңнан кайтма син, кирәк егыл-үл!

( Октябрь 1919) Кечкенә Җәлил.

1922 нче елда Казанга

килә. 1923-1925 нче елларда Казан педа-гогия институтында укый. 1931 нче елда Мәскәү универси-тетының әдәбият бүлеген тәмамлый.

1939 елда Татарстан Язучылар берлегенең

җитәкчесе итеп сайлыйлар.

Шагыйрь әнисе һәм сеңлесе Хәдичә белән

Тормыш иптәше Әминә

М.Җәлил һәм кызы Чулпан

Бөек Ватан сугышы

башлану белән, Муса

Җәлил үзен фронтка

җибәрүләрен сорый,

әмма 1942 елның

8 гыйнварында гына

шагыйрь сугышка

китә

1942 елның июнендә

Волхов юнәлешендә

барган сугышлар

вакытында дошман

кулына эләгә һәм 791 көн тоткынлыкта була.

М.Җәлил утырган төрмәләр: Моабит, Шпандау, Гегел, Дрезден.

Гитлерчылар әсирләрне туган илләренә каршы сугышырга димлиләр һәм «ирекле легионнар» төзү белән шөгыльләнәләр.

1944 елның 12 февралендә Дрезден шәһәрендә суд була.

1944 елның февраль аенда Дрезденда суд була .

1944 нчы ел 25 август. Плётцензее төрмәсе. Муса Җәлил һәм аның көрәштәшләре җәзалап үтерелә.

•   12 сәгать 06 минут- Гайнан Кормаш

• 12 сәгать 09 минут- Фоат Сәйфелмөлеков

• 12 сәгать 12 минут –Абдулла Алиш
• 12 сәгать 15 минут- Фоат Булатов
• 12 сәгать 18 минут –Муса Җәлил
• 12 сәгать 21 минут – Гариф Шабаев
• 12 сәгать 24 минут - Әхмәт Симаев
• 12 сәгать 27 минут – Абдулла Баттал
• 12 сәгать 30 минут – Зиннәт Хәсәнов
• 12 сәгать 33 минут – Әхәт Атнашев
• 12 сәгать 36 минут – Сәлим Бохаров

Фоат

Сәйфелмөлеков

Абдулла

Гариф

Шабаев

Алиш

Гайнан

Кормаш

Фоат

Булатов

Әхмәт

Симаев

Сәлим

Әхәт

Атнашев

Бохаров

Зиннәт

Абдулла

Хәсәнов

Баттал

1944 нче елның 25 август көне Плётцензее төрмәсендә унбер җәлилченең гомере өзелә.

Гильотина

Шагыйрьнең тоткынлыкта язган шигырьләре

Моабит дәфтәрләре

В 1946 году бывшие военнопленные Габбас Шарипов и Нигмат Терегулов принесли в Союз писателей Татарии маленький блокнотик, где было записано 62 стих.. В 1947 году Андре Тиммерманс, сидевший в одной камере с поэтом, переслал еще одну тетрадку, в которой было 50 стих.

• На обложке написано для отвода глаз гитлеровских тюремщиков: "Словарь немецких, тюркских, русских...

2

1 моабит дәфтәре

2. «В плену и в заточении за период с сентября 1942 г. по ноябрь 1943 г. написал 125 стихотворений и одну поэму, но куда их писать ?

Умирают вместе со мной ».

2

2 моабит дәфтәре

1944 елның 25 августыннан башлап 1953 елның 25 апреленә кадәр сузылган билгесезлек чорында , Муса Җәлилгә төрле сүзләр генә түгел, хыянәтче ярлыгы да тагыла.

1953 елның 25 апрелен шагыйрьнең яңадан туган көне дип санарга мөмкин.

1956 елның 2 фев-ралендә СССР Верховный Советы Президиумы Указы белән Муса Җәлилгә Ватан сугышы чорында күрсәткән тиңдәшсез ныклыгы һәм батырлыгы өчен Советлар Союзы Герое исеме бирелде

1957 елда әсирлектә тудырган поэтик иҗаты - бөтен дөньяга мәшһүр «Моабит дәфтәрләре» Ленин премиясенә лаек булды.

1966 елда

Казанда

М.Җәлилгә

һәйкәл куела.

Скульптор

Бакый Урманче

Коль сам умру,

то песня не умрёт

1995 елда Казанда М.Җәлилнең көрәштәшләренә куелган барельеф

М. Җәлил исемендәге опера и балет театры.

Харис Якуповның

“ Хөкем алдыннан “ картинасы

Х.Якуповның “Хөкем алдыннан” исемле зур полотносы Советлар Союзы Герое шагыйрь М. Җәлилнең соңгы тормыш юлын батыр көрәшен сурәтли

Шагыйрьнең китаплары дөньяның төрле телләренә тәрҗемә ителгән

Тамчы шоу

I тур

1. Муса Җәлил кем ул ?

2. Муса Җәлил ничәнче елда һәм кайда туган ?

3. Әтисенең һәм әнисенең исемнәре ничек?

4. Муса Җәлилнең кызының исеме ничек ?

5. Беренче шигыренең исеме

6. Аның исемен йөртүче театр ничек атала ?

7. Шагыйрь портретын таштан иҗат итүче скульптор ?

8. М. Җәлил ничәнче елда хөкем ителә?

9. Рәссам Харис Якуповның “Хөкем алдыннан” картинасы кемгә багышланган?

10. Нинди елга буенда Муса Җәлил әсирлеккә эләгә ?

II тур

Бу һәйкәл кайсы шәһәрдә урнашкан?

Бу һәйкәл Яр Чаллы шәһәрендә урнашкан.

Бу нинди бина һәм кайда урнашкан?

М.Җәлил исемендәге опера һәм балет театры

III тур

1. Батыр бер үләр, (….....) 2. Батыр яуда (………) 3. Батырлыкта – (……..) 4. Батырга (……..) 5. Ил яхшылыкны (……) 6. Бердә түгәл (……) 7. Ил иргә, ир (……..)

1. Батыр бер үләр, куркак мең үләр. 2. Батыр яуда беленә. 3. Батырлыкта – матурлык. 4. Батырга үлем юк. 5. Ил яхшылыкны онытмас. 6. Бердә түгәл, илдә көч. 7. Ил иргә, ир илгә таяна.

IV тур

Л Ы Т Ы К Б А Р

Б А Т Ы Р Л Ы К