М. Магомадов «Дуьххьарлера толам»

08.11.24г 3 класс Нохчийн литература

Дарсан цӀе: Магомадов Мансур "Дуьххьарлера толам".

Дарсан Ӏалашо: дешархошна М. Магомадовн "Дуьххьарлера толам" цӀе йолу керла дийцар довзийтар.

Дарсан кеп: керланиг Ӏамор.

Дарсан гӀирс: тептар, ручка, Ӏамат, интерактиван у.

Кхочушдан лору жамӀаш:

Предметни: дешархошна девзар ду доьналла бохучу дешан маьӀна.

Метапредметни: дешархошна Ӏемар ду гӀиллакхех долу хаарш сов а дохуш, ойла а йеш, туьйра деша.

Личностни: дешархошна хуур ду доьналла долу нах къасто а, царах масал эца а.

Дарс дӀадахьар

• Вовшахтохаран мур (маршалла хаттар, дарсана кечам бар таллар (тептар, Ӏамат, ручка), цӀера болх таллар).

• Къамел шардар.

– Чехкаалар дешийтар.

"Со шершачохь ча чу ца шерша, ча чу шершачохь со чу ца шерша".(3-зза деша чехкаалар, са а ца доккхуш).

• Дарсан Ӏалашонаш йовзийтар.

• Схьайелла Ӏаматан 60-гӀа агӀо. Муьлха говзар йу цу тӀехь йерг?

• Мила ву оцу говзаран автор? Стенах лаьцна дуьйцур ду вай тахана дарсехь?

• Вайна тахана Магомадов Мансура йазйина "Дуьххьарлера толам" цӀе йолу керла говзар йевзар йу. ГӀиллакхех долу вайн хаарш алсам а дохуш, шера а, нийса а йеша Ӏемар ду вай.

• Актуализаци.

• Хьехархочун къамел. (Бераш, цӀахь дадас хьехарш дой шуна? Муха хила деза олу цо? ГӀиллакхе, оьзда хилар жимачохь дуьйна Ӏамо дезаш дуй? Вайн доттагӀий барий, ЧӀирдиг, Дошлиг, уьш? Церан а ма ву шайн дада. Царна цхьа хаза хьехарш деш ву боху иза. Шуна лаьий церан дада вовза? Цуьнан хьехаршка ладогӀий вай?)

• Хозуьйту "Хьекъалда волчохь" цӀе йолу туьйра.

(ГӀиллакх, хьекъал боху дешнаш-м дийцира вай, бераш, кхузахь кхин а цхьа керла дош ма эли Дошлиган дадас, муьлханиг дара иза? (Доьналла). И ма хаза дош ду. ХӀун бохург дуте иза? Хьекъална а, гӀиллакхна а уллехь лаьтташ ма ду и дош. ТӀаккха хьекъал а, гӀиллакх а долу стаг доьналла долуш хир вукх, вуй бераш? Доьналла долу адам муха хуьлу хьовса лаьий шуна? ТӀаккха вай йоьшур йу "Дуьххьарлера толам" цӀе йолу говзар.

• Хьехархочо доьшу дийцар.

• Дошамца болх.

Ларма (йу), ларманаш (йу) – хӀума дӀайилла цӀийна бухахь йеш йолу чоь.

Йишйоьхна – холчухӀоьттина.

Схьакъерзаш – леррина тӀе хьоьжуш.

Са йухаоза – садаӀа, синтеме хила. – Берашка доьшуьйту дийцар

• СадаӀаран минот.

– "Цициг а, дехкий а".

(Дешархойх цхьаъ – "Цициг-Дауд", кхиберш – "дехкий".

"Цициг-Дауд" гонаш дохуш ву, ткъа "дехкий" йиш локхуш ду). Гонаш доху Дауда, Кхача лууш тхуна тӀе. БӀаьргаш дӀа а къовлий, МӀараш арайохий.

Гонаш доху Дауда, Хаза ду вайн "Цициг-Дауд", Лела иза йуург лоьхуш. Дауд, Дауд, охьахаа, Йуург йаккха дац-кха атта.

• Текстаца болх.

• Стенах лаьцна ду "Дуьххьарлера толам" цӀе йолу дийцар.

• ХӀунда лаьа Муслимна школе ваха? Шуна лаьарий Муслимна санна школе даха?

• Школе вахча воккха хуьлу аьлла хӀунда хета Муслимна?

Шуна хетий иштта?

• Вахица хӀун йукъаметтиг йу аьлла хета шуна Муслиман?

• Авторо шен дийцарна «Дуьххьарлера толам» цӀе хӀунда тиллина аьлла хета шуна? ХӀун толам бу Муслима баьккхинарг?

Стенна тӀехь баьккхина Муслима и толам?

• «Ца кхоьрушверг вац майра, кхерам эшош верг ву» бохучух муха кхета хьо?

• Муслим муха кӀант хета хьуна, схьайийца цуьнан амалш. Цуьнан метта хилча ахь хӀун дийр дара?

• Муслимах дика дешархо хир ву аьлла хетий шуна? Дийца хӀунда хета.

• Дахарехь дуккха а толамаш баха хӀун дан деза аьлла хета шуна, дийца.

• Белхан тептарца болх.

– Схьайелла тептаран 17-гӀа агӀо. Вай дешначу дийцарна лерина хӀун тӀедахкарш ду цигахь? Кхочушде уьш.

1. «Дуьххьарлера толам» туьйранера турпалхойн цӀераш дӀайазйе.

2. ХӀун толам баьккхира Муслима?

• Дарсана жамӀ дар.

• Муха хийти шуна туьйра?

• Аш бохур буй Муслима санна кхиамаш?

• Доьналла долу стаг – иза мила ву аьлла хета шуна?

• Шуна лаьий доьналла долуш хила? Иштта хила муха къахьоьгур ду аш?

• ЦӀера болх:

• Дийцар деша, чулацам схьабийца.

• "Дахарехь кхиамаш баха ас къахьоьгур ду" цӀе йолу жима туьйра хӀоттаде.

• Рефлекси йар.

Хаамбаран кехат.

Баьццара кехат. Суна дарс дика хийтира. Ас дика болх бира дарсехь. Со дика кхийтира хьехархочо дийцинчух.

Можа кехат. Дарс самукъане дара. Аc болх бира. Мелла а пайдехь хилира суна таханлера дарс. Ас тӀедиллар кхочушдира, хаттарна жоп а делира.

ЦӀен кехат. Дарсах кӀезиг пайдабелира суна. Суна ца кхийтира дийцинчух. Хаттарш а, тӀедахкарш а кхочушдан суна ца хиира.