Мамлекеттин түрлөрү

Тема: Мамлекеттин түрлөрү Аталышы: Мамлекеттин түзүлүшүнүн жана башкаруу формаларынын классификациясы

Мамлекет деген эмне?

Мамлекет – белгилүү бир аймакта жашаган калкты башкарган саясий институт.

Мамлекеттин негизги белгилери:

Аймагы

Калкы

Өкмөтү

• Суверенитети

Мамлекеттин түрлөрүн классификациялоо

Мамлекеттер негизинен үч критерий боюнча бөлүнөт:

1. Башкаруу формасы боюнча

2. Мамлекеттик түзүлүш формасы боюнча

• 3. Саясий режим боюнча

Башкаруу формасы

Монархия

Монархия деген эмне?

Мамлекетти бир адам (падыша, хан, шах, император) өмүр бою башкарат.

Монархиянын түрлөрү:

Абсолюттук монархия – падыша бардык бийликти өз колунда кармайт (мисалы, Сауд Аравиясы).

• Конституциялык монархия – падыша символикалуу роль ойнойт, негизги бийлик парламентке таандык (мисалы, Улуу Британия, Жапония).

Республика

Республика деген эмне?

Эл шайлаган өкүлдөр мамлекетти башкарат.

Республика түрлөрү:

Президенттик республика – президент өлкөнү башкарат (мисалы, АКШ, Бразилия).

Парламенттик республика – негизги бийлик парламентте болот, президент символикалуу жетекчи (мисалы, Германия, Италия).

• Аралаш республика – президент жана өкмөт тең салмактуу башкаруу жүргүзөт (мисалы, Франция, Кыргызстан).

Мамлекеттик түзүлүш формасы

Унитардык мамлекет

Бирдиктүү мамлекет, бардык аймактар борбордук бийликке баш иет.

• Мисалы: Франция, Италия, Япония, Кыргызстан
• Федерация
• Өлкө бир нече аймактардан турат, ар бир аймак өз алдынча бийликке ээ, бирок борбордук бийлик бар.
• Мисалы: Россия, АКШ, Германия, Индия.
• Конфедерация
• Суверендүү мамлекеттердин бирикмеси, борбордук бийлиги алсыз.
• Мисалы: Европа Бирлиги (жарым-жартылай), тарыхта – Швейцариянын эски түзүлүшү.

Саясий режимдер

Демократия

Эл мамлекетти башкарууга түз же кыйыр түрдө катышат.

Эркин шайлоо, сөз эркиндиги, укуктук мамлекеттин негиздери бар.

Мисалы: АКШ, Канада, Швеция, Кыргызстан.

Слайд 10: Авторитаризм

Бир кишинин же чакан топтун бийлиги күчтүү, жарандардын укуктары чектелген.

Мисалы: Кытай, Беларусь, Түркмөнстан.

Слайд 11: Тоталитаризм

Мамлекет калктын жашоосун толугу менен көзөмөлдөйт, оппозицияга орун жок.

• Мисалы: СССР (Сталин доорунда), Түндүк Корея, Германия (Гитлер доорунда).

Жыйынтык

Мамлекеттер башкаруу формасы, түзүлүшү жана саясий режими боюнча ар кандай болот.

• Кайсы форма жакшыраак экенин тарыхый шарттар жана элдин тандоосу аныктайт.