Мастар мөккүөрдэрэ кэпсээнинэн үлэ

Мастар мөккүөрдэрэ

Биир үтүө күн тыаҕа үүнэн турар мастар мөккүһэллэрэ иһиллэр...

Сэбирдэхтэрэ суйдаммыт саппаҕырбыт хатыҥчаан ытыы-ытыы бу курдук диир: “Мин кыыдаан кыһын кэлиэн баҕарбаппын. Күһүн обургу самаан сайын бэлэхтээбит күөх былааччыйабын хахсаат тыалынан хастыы тардан ылан, ый ыһыаҕа, күн күдэнэ оҥордо”. Хатыҥчаан аттынааҕы мастарга саһарбыт сэбирдэхтэрин ыһан көрдөрдө.

Күп-күөх харыйа онуоха кыһамматах хадаар тылынан маннык саҥаран барда: “Миигиттэн ким да күөх барча былааччыйабын былдьаабат, ханнык да дьыл кэмэ бэлэх-туһах биэрбэт да, кимнээҕэр үчүгэйдик олоробун. Эйиэхэ өссө сонумсах сайын былааччыйа бэлэхтиир эбит. Миигин биир эбит дьыл кэмэ тыытаары гыннаҕына мин уһуктаах иҥнэлэрбинэн дьөлүтэ кэйиэм”. Ити курдук, хадаар харыйа киэбирэ, киэптии дьэбин уоһуйа турда.

Мөккүөрү истэн турбут аарыма бэс мас маннык саҥарда: “Эһиги мөккүөргүтүн тохтотуҥ. Мин үгүс сыл олорон кэллим. Ол тухары, айбыт айылҕабыт бары кэмэ тус туһунан кэрэлээхтэр, бэйэ бэйэлэрин кытта ыкса сибээстээхтэр. Күндү хатыҥчаан, эн кыһын кэлэн иһэриттэн олус айманыма, хараҕыҥ уутун сотун. Онтон эн харыйа, олус наһаа бэйэҕин өрө тутума. Туох барыта чэлгийэр да, кэхтэр да кэмнээх буолааччы. Кыыдаан кыһын кэлиитэ кыһалҕа эрэ буолбатах. Кини араас үчүгэйдээҕин бэлиэтии көрүөххэ, өйдүү сатыахха. Дойдубутун сирбитин үп үрүҥ түү суорҕанынан сылаастык үллүйүө. Хатыҥчааҥҥа маҥан сабынан тигиллибит халыҥ куопта бэлэхтиэ, онтон эйиэхэ харыйаҕа үрүҥ сэлиэччик биэриэ, чөҥөчөктөргө маҥан сэлээппэ кэтэрдиэ”.

Хадаар харыйа итини истэн киэбирэ турбут дьүһүнэ-бодото уларыйа түстэ уонна хатыҥчааҥҥа эттэ: “Хатыҥчаан, алы гын. Дьиҥэ, мин ханнык да дьыл кэмэ миэхэ эрэ тугу да бэлэхтээбэттэр диэн хомойон хадаар майгылааҕым. Ону аар кырдьаҕас бэс өйдөттө. Аны ойуурга баар бары мастар мөккүспэккэ-этиспэккэ, эйэлээхтик үөрэ-көтө олоруоҕуҥ”.

“Кырдьаҕастан сүбэтин, эдэртэн эйэтин ыл” диэн өс хоһоонунан мөккүөрү түмүктээн, бэс барахсан үөрэ-көтө , саҥара-иҥэрэ турда.

Колымана Захарова Өрт орто оскуолатын үөрэнээччитэ “Үлэ күүһэ” 1995с

Мнемотаблица

Сорудах

1.Хатыҥчаан тоҕо кыһын кэлиэн баҕарбатый?

2.Харыйа туохтан хадаар майгыламмытый?

3.Кыһын туох бэлэхтээх эбитий?

4.Бэс мас дьыл кэмэ барыта кэрэ диэн этэрин холобурунан бигэргэт.

5.Тыллар ситимнэригэр тыыннааҕымсытыы хоһуйууну бул.

- саппаҕырбыт хатыҥчаан -кыыдаанаах кыһын

-аарыма бэс мас -кырдьаҕастан сүбэтин

-саһарбыт сэбирдэхтэр - хадаар харыйа

6.“Кырдьаҕастан сүбэтин, эдэртэн эйэтин ыл” диэн өс хоһоон кэпсээн хайа дьоруойдарыгар ананарый?

Дьиэҕэ үлэ

“Туох барыта чэлгийэр да, кэхтэр да кэмнээх буолааччы” диэн этиини төрөппүттэргэр быһаартар

Тылдьыт

Саппаҕырбыт - санааҕа ылларан (становиться хмурым, сумрачным)

ый ыһыаҕа, күн күдэнэ оҥордо – ыһар, алдьатар (разрушает, уничтожает)

хадаар- киһи тылын сүгүн истибэт, төттөрүтүн була, оҥоро сатыыр өһөс (несговорчивый, ершистый, упрямый, непослушный)

дьэбин уоһуйа- саҥата суох (молча)