Мастер-класс "Бзэ къабзэр гъэсэныгъэ дахэм и зы 1ыхьэщ"

Бзэ къабзэр гъэсэныгъэ дахэм и зы 1ыхьэщ

Е-4-нэ классым щек1уэк1а урок зэ1ухам и конспект

Адыгэбзэмк1э «Гимназия «Радугэ»-м и егъэджак1уэ Шэрыб Маринэ

Нашык къалэ

2021гъэ.

Япэ слайд.

Шэрыб Маринэ

адыгэбзэмк1э

«Гимназия «Радугэм»

и егъэджжак1уэ.

Егъ. –Ди зэманым еджап1эхэм, егъэджак1уэхэм лэжьыгъыгъэшхуэ ди пщэ къэралым кърелъхьэ, ныбжьыщ1э къэхъум зыужьыныгъэшхуэ еттын хуейуэ ик1и творческэ ц1ыхуу къэдгъэхъун хуейуэ. Еджэныр хэгъэзыхьауэ еубыдыл1ауэ щымыту, нэхъ щабэу ауэ нэхъ гуры1уэгъуэу, нэрылъагъуу, джэгук1э щытык1эм тету, еджэным и гур щымыщтэу, дихьэхыу, иф1эф1у лажьэу дгъэсэну. Нобэрей мастер- классри джэгук1э методым тету ек1уэк1ынущ. Темэу къэтщтари зытеухуар « Бзэм, псалъэм къэбзагъэ и1эн хуейр арщ.»

е2-нэ слайд

Урокым и темэр: « Бзэ къабзэр- гъэсэныгъэ дахэм и зы 1ыхьэщ»

Егъ. – Пхъэ тэкъырищ и1ыгъщ. Зыр джафэу, къабзэу тхъунщ1ащ, адрейр зэрызэгуаудам хуэдэщ, ещанэр пхъэ т1ыгур, т1эк1у и пхъафэхэр къэбэлэцауэ, быркъуэшыркъуэу.

Упщ1э: - Ст1ол е шэнт ц1ык1у фщ1ыну фигу къихьащ, мы пхъищым дэтхэнэра нэхъ фигу зыхуэк1уэу къэвгъэсэбэпынур? Сыт щхьэк1э?

- Ат1э щыгъын ф1ей зыщыгъыу ц1ыхухэм яхыхьэ ц1ыхум щхьэк1э сыт фхужы1эну? (Абы и щхьэми, ц1ыхухэми пщ1э яхуимыщ1у аращ. Апхуэдэ ц1ыхум емык1у къихьынк1э хъунущ.)

- Ат1э псалъэ ф1ей , мыхъумыщ1э жызы1эм теухуауэ сыт фхужы1эну? (саб.жэуап ят)

Е3-нэ слайд

Егъ. – Зы хъыбар фыкъеда1уэт: «Йоуэри зы хъыджэбз дахэ дыдэ псым тет пароход 1ук1ыну зызыгъэхьэзырым йот1ысхьэ, пассажирхэр зэуэ абы к1элъыплъу щ1адзэ, я нэхэр къытырахыжыфыртэкъым апхуэдизу абы и дэхагъым дихьэхати, псори хуейт хъыджэбзыр къызэплъэк1ыу езым къеплъыну, арщхьэк1э апхуэдэу къэхъуакъым, къэхъуар нэгъуэщ1щ.Ар бжэм бгъэдыхьэщ, и щ1ыбыр хуигъазэри иригъэт1эхъуу хуежьащ, бэлътоку хужьыбзэ и жыпым кърихри и напэ къэпщ1энт1ар илъэщ1ащ, ик1и псоми зэхахыу жи1ащ: У-уф, сыту хуабащэ нобэ, керосин бамэри абы хыхьэжауэ…Хъыджэбзым и дахагъэм дихьэхауэ к1элъыплъ щ1алэхэм зэуэ я щхьэр ирахьэхыжащ, зэхаха псалъэ гуауэхэр я жагъуэ хъуауэ, я лэжьыгъэм иужь ихьэжахэщ.

– Сыт жыф1эфыну абы теухуауэ? (сабийхэм жэуап ят).

- Егъ. - Уи жьэм къыжьэдэк1 псалъэм сытым дежи ук1элъыплъын хуейщ. Псалъэ къэппсэлъым къегъэлъагъуэ уи культурэр, уи гъэсэныгъэр здынэсыр, ц1ыхухэм уазэрыхущытыр, уи щхьэм пщ1э хуэпщ1ыжыр зихуэдизыр.

- Мис, фэ куэдрэ зэхывох, окр.мирымк1э,экология жыхуи1э псальэр, абы къик1ыр фи к1элъымп1эхэм тефтхэт .

- Саб. – Ар греческэ псалъэщ, абы «дом,жилище, жи1эу аращ, адыгэбзэк1э – унэ, псэуп1э.

- Егъ. – Ат1э ди унэ, псэуп1эхэр, дуней дыкъэзухъуреихьыр дауэ зетхьэн хуей? ( саб я жэуапхэр адэк1э к1элъымп1эм иратхэ, иужьк1э къоджэж)

- Егъ. – Дуней дыкъэзухъуреихьым и закъуэкъым экология зи1эр, бзэми экология и1эщ. Щыгъыным нэхърэ нэхъ къабзэу зехьэн хуейщ бзэр. Ц1ыхур емыгупсысу псалъэ гуауэ жи1энк1э мэхъу, уи жагъуэ ищ1ынк1э мэхъу, апхуэдэ къэмыхъун папщ1э угупсысэурэ упсалъэн хуейщ. Абы теухуауэ зы адыгэ псалъэжь фигу къэвгъэк1ыжыт.

-Саб: «Гупсыси псалъэ, зыплъыхьи т1ыс». (къик1ыр сабийхэм къа1уатэ).

- Егъ. Иджы къехыгъуищу, фхуэстха псалъэхэм фоджэри, фигу къывогъэк1ыж, зэм щыгъуэ фи жагъуэ хъуауэ, е гукъыдэж къывитауэ, е фи гум къинэжауэ щыта псалъэхэр. Ахэр фотх. Зыухым и 1эр къе1эт.

-Псалъэ гуауэ Гукъыдэж къозыт псалъэ Гум къинэжа псалъэ.

----------------- ------------------------ -----------------------

----------------- ------------------------ -----------------------

Иджы мы псалъэхэм феджэ, ар къызэрывгуры1уэр къыжыф1э.(работа в парах.) зэгъусэу мэлажьэхэри хьэзыр хъум я 1эр зэрыубыдауэ къа1эт.

- «Бзэ дахэ» жыхуи1эм гупсысэ щ1элъыр къыжыф1э. Ар……(саб.жа1э) псалъэ къэс къарык1ыр къа1уатэ.

Е4-нэ слайд.

Егъ. – Дауэ феплъырэ, ди зэманым бзэр иуц1эп1у къыхыхьэр сыт? (жаргонхэр), адыгэбзэк1э фщ1эрэ ахэр, урысыбзэк1э щэ?

- Ат1э щ1агъыбзэ щ1элъу, мыхьэнэ гъэпщк1уа и1эу къак1уэхэр сыт? (фразеологизымхэр). Урысыбзэк1э фщ1эрэ ахэр, адыгэбзэк1э щэ?

- Минутит1-щы фызотри фигу къэк1ыжхэр фтхы. (сабийхэм ятх, иужьк1э слайдк1э йоплъхэр, мыхьэнэхэр къа1уатэ)

Е5-нэ слайд.

- Щхьэхьу к1уэрт

- Бахъейр къыщхьэщихурт

- Бадзэ йощэри щысщ

- И нэр игъэуп1эрап1эркъым

- Дуней уэзгъэлъэгъунщ

- Дунейр хурикъуркъым

- И тхьэк1умэр гъэк1ауэ щысщ

- Щы1аи щымы1аи

- Игурэ и щхьэрэ зэтелъу

- И жьэр ущ1ауэ щысурэ…….

- Фи бгыр щ1эфкъузи……

- Пщэдерей ныбгъуэ нэхърэ, нобэрей бзу

- Зы мастэм ишэчын…..

- Уи т1уалэр зэтеп1э

- Хъарбызит1 зы 1эк1э пхуэ1ыгъынкъым.

- Уафэгум укъехуэхауэ ара?

- Уи тхьэк1умэхэр еушк1умп1

- Хьэжь кхъуэжь хэхъухьащ

- Дыгъит1 къыкъуэк1рэ мо пкъор къэгъагъэмэ

- Мыбауэжу

- Уэ ущык1уэм, сэ сыкъэк1уэжт (н.къ.)

Е6-нэ слайд «Логическэу гупсысэн». Псалъэухахэр тэмэму зэк1элъыхьауэ зэрыщытын хуейм хуэдэу зэвгъэпэщыж. Сыт япэр, сыт иужьыр?

«

Е7-нэ слайд. «Къезэгъ-къемызэгъ» Хъыбарым фыкъеда1уи, къемызэгъыу гу зылъыфтар къыжыф1э.

« Илъэсипщ1 ипэк1э узэ1эбэк1ыжмэ, си ныбжьэгъу гуэр псым итхьэлэу къезгъэлат. Ар къыщыхъуар Чёрное море 1уфэрат. А зэманым университетым и спортивнэ лагерым дыщыпсэурт.Махуэм ди тренерыр къызбгъэдыхьэри, жи1ащ: «Пщыхьэщхьэ линейкэм уэ щ1алэм сыптепсэлъыхьынущ.» Сэ сыщыгуф1ык1ат абы жи1а псалъэхэм, къысщытхъунущ жыс1эри. Нэхъыбэу зы хъыджэбз ц1ык1у, гимнасткэхэм ящыщу, сигу ирихьырти сыук1ытэурэ сыбгъэдыхьэу сыдэуэршэрыфтэкъыми, иджы ар щыту къысщытхъунущ жыс1эри сыгуф1ащ. Пщыхьэщхьэ хъуащ, линейкэм псори дызэхуашэсащ.Тренерыр къызоджэри псоми я пащхьэм сыкъырегъувэр, псори сэ къызоплъ, сигу ирихь Людэри абы яхэтщ. Тренерым же1эр: «Феплъыт мыбы, и ныбэр къежьащ, и пщэр зэф1эгуащ, есык1э тэмэму ищ1эркъым, ауэ щыхъужк1и и ныбжьэгъур псым къригъэлащ». Абы иужьк1э сэ Людэ и лъэныкъуэмк1э семыплъэк1ыжыфу сыкъэнат. (саб.топсэлъыхь къэхъуам, къазэрыщыхъуар къыжа1э)

Е8-нэ слайд Синквейн

Бзэм и къэбзагъэр (экологиер)

Бзэ

къулей, гъэхуа,

уегъэдахэ,уегъэлъап1э,уегъэин

Уи гупсысэр куумэ - уи бзэри къулейщ.

Лъэпкъым и напэщ (къежьап1эщ, гъащ1эщ)

К1эух. Ц1ыхур ф1ы дыдэу къэпц1ыхуну ухуеймэ, и акъылым зыужьыныгъэ и1эр здынэсыр къэпщ1эну ухуеймэ,и дуней тетык1эр, и хьэл-щэныр къэпщ1эну ухуеймэ, набдзэгубдзаплъэу и псалъэк1эмрэ, къипсэлъ псалъэхэмрэ к1элъыплъи псори гуры1уэгъуэ пщыхъунущ.