Мекен таануу .Сабктын иштелмеси

УТВЕРЖДЕН

приказом министра образования и науки

Кыргызской Республики

№866/1 от 17 июля 2019 г.

КЫРГЫЗ БИЛИМ БЕРҮҮ ЖАНА ИЛИМ МИНИСТРЛИГИ

КЫРГЫЗ БИЛИМ БЕРҮҮ АКАДЕМИЯСЫ

БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДЫН МЕКЕН ТААНУУ ИНТЕГРАЦИЯЛАНГАН

ПРЕДМЕТИ БОЮНЧА ПРЕДМЕТТИК СТАНДАРТЫ

Иштеп чыккандар:

Аттокурова Ч.А. – КББАнын ага илимий кызматкери

Абыкова Г.Т. – Бишкек шаарындагы №5 УКГнын башталгыч

класстарынын мугалими

Бишкек - 2019

М А З М У Н У

I БӨЛҮМ. ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР

1. Документтин макамы жана түзүлүшү................................................................................... 3

2. Негизги чечемдик документтердин системасы .................................................................. 4

3. Негизги түшүнүктөр жана терминдер .................................................................................. 4

II БӨЛҮМ. ПРЕДМЕТТИН КОНЦЕПЦИЯСЫ

2.1. Предметти окутуунун максаттары жана милдеттери ......................................................... 5

2.2. Предметин түзүлүш методологиясы ............................................................................... 5

2.3. Негизги жана предметтик компетенттүүлүктөр ................................................................. 6

2.4. Мазмундук тилкелер. Окуу материалдарынын мазмундук тилкелери жана класстар

боюнча бөлүнүшү ................................................................................................................. 10

2.5. Предметтер аралык байланыштар. Өтмө тематикалык тилкелерди жүзөгө ашыруу ..... 12

III БӨЛҮМ. БИЛИМ БЕРҮҮНҮН НАТЫЙЖАЛАРЫ ЖАНА БААЛОО

3.1. Окуп-үйрөнүүдөн күтүлүүчү натыйжалар (баскычтар жана класстар боюнча) ............. 14

3.2. Окуучулардын жетишкендиктерин баалоонун негизги стратегиялары ............................ 20

IV БӨЛҮМ. БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОЦЕССИН УЮШТУРУУГА КОЮЛУУЧУ ТАЛАПТАР

4.1. Ресурстук камсыздоого коюлуучу талаптар ....................................................................... 21

4.2. Шыктандыруучу окуу чөйрөсүн түзүү ................................................................................ 21

АДАБИЯТТАР ........................................................................................................................ 23

I БӨЛҮМ

ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР

1.1. Документтин макамы жана түзүмү

Башталгыч класстардын Мекен таануу предмети боюнча стандарты Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 21-июлундагы №403-токтомуна, Кыргыз Республикасынын жалпы орто билим берүүчү мамлекеттик билим берүү стандартына негизделип иштелип чыкты. Бул предметтик стандарт башталгыч класстардын окуу процессин Мекен таануу интеграцияланган предмети боюнча жетекчиликке алат жана жөнгө салат. Предметтик стандарттын негизинде окуу программасы, окуу методикалык комплекси, окуучулардын билим деңгээлин баалоо үчүн колдонулуучу метод, ыкмалар, баалоонун түрлөрү жана инструментарийлери, баалоо критерийлери сунушталат.

Предметтик стандарт төмөнкүлөрдү жетекчиликке алат:

• башталгыч класстардын мугалимдерин даярдоочу жогорку жана орто окуу жайларынын Мекен таануу боюнча окуу программасын иштеп чыгуучу авторлорун;

• башталгыч класстарда Мекен таануу интеграцияланган предмети боюнча окуу программасын жана окуу-усулдук комплексин иштеп чыгуучу авторлорун;

• башталгыч класстардын мугалимдерин;

• башталгыч класстардын мугалимдеринин адистигин жогорулатуу курстарынын окутуучуларын;

• билим берүү системаларынын башталгыч класстарынын мугалимдерин аттестациялоо боюнча комиссиянын жетекчилерин;

• кенже окуучулардын Мекен таануу предметинен компетенттүүлүктөрүн баалоочу адистерин;

• башталгыч класстардын педагогикасы жана методикасы боюнча билим алып жаткан жогорку жана атайын орто окуу жайларынын студенттерин, магистрлерин;

• башталгыч класстарда Мекен таануу сабактарын окутуу боюнча илимий иш жүргүзүп жаткан аспиранттарын, илимпоздорун, изденүүчүлөрүн, методист-окумуштууларын ж.б.

Башталгыч класстардын Мекен таануу боюнча предметтик стандарты 4 бөлүмдөн туруп (предметтик стандарттын түзүмү документтин мазмунунда так чагылдырылат), анда Мекен таануу предметин окутуунун максаттары, милдеттери, предметтин түзүлүш методологиясы, негизги жана предметтик компетенттүүлүктөрү, алардын өз ара байланышы, тематикалык жана мазмундук багыттары, окуу материалдарынын бөлүнүшү, класстар жана баскычтар боюнча окутуудан күтүлүүчү натыйжалары, окуучулардын жетишкендиктерин баалоонун негизги стратегиялары, ошондой эле ресурстук камсыздоону жана окутуу чөйрөсүн уюштуруунун талаптары камтылды.

1.2. Негизги ченемдик документтердин системасы

Стандарт төмөнкүдөй ченемдик укуктук актыларга негизделет:

1. Кыргыз Республикасынын Конституциясы, 2017;

2. Кыргыз Республикасынын «Билим берүү жөнүндөгү» мыйзамы, 2003;

3. 2012-2020-жылдарга Кыргыз Республикасында билим берүүнү өнүктүрүү стратегиясы;

4. 2020-жылга чейин Кыргыз Республикасында билим берүүнү өнүктүрүү концепциясы;

5. КР Өкмөтүнүн 2014-жылдагы 21-июлдагы №403-токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасында жалпы орто билимдин мамлекеттик билим берүү стандарты»;

1.3. Негизги түшүнүктөр жана терминдер

Предметтик стандарт – окуу предметинин алкагында окуучулардын жетишкендиктерин, аларга жетүү жана баалоо ыкмаларын жөнгө салуучу документ.

Мазмундук багыттар – окуу предметинин мазмунун аныктап турган тематикалык багыттар.

Компетенттүүлүк – бул адамдын өз ара байланышкан инсандык сапаттарынын (билими, билгичтиги, көндүмдөрү, ишмердүүлүгү) жыйындысы. Ал белгилүү социалдык жана жеке чөйрөлөрдө аныкталган ишмердүүлүк менен шартталат.

Негизги компетенттүүлүктөр – бардык предметтер үчүн жалпы метапредметтик мазмунда ишке ашырылуучу билим берүүнүн натыйжалары.

Предметтик компетенттүүлүктөр – окуу процессинде бул же тигил предмет боюнча калыптанган билимдердин, билгичтиктердин, көндүмдөрдүн жыйындысы.

Баалоо - (1) окуучулардын окуу жана таанып-билүү ишмердигине байкоо жүргүзүү, ошондой эле билим берүүнүн сапатын жакшыртуу максатында окуучу жөнүндө маалыматтарды баяндоо, жыйноо, каттоо жана чечмелөө процесси; (2) окуучуларды окутуунун натыйжасында алган билимдерин, аларды турмушта колдоно алуусун терең түшүнүү максатында ар түрдүү булактардан маалымат топтоо жана талдоо процесси; (3) билим берүүнүн жетишкендиктеринин баалоо методдору.

II БӨЛҮМ

ПРЕДМЕТТИН КОНЦЕПЦИЯСЫ

2.1. Окутуунун максаттары жана милдеттери

Мекен таануу предметин окутуунун максаттары:

• өзүн жана айлана-чөйрөсүн, мекенин, мекенинин жаратылышын таанып-билүү жана ааламды сүрөттөй алуу көндүмдөрүнүн калыптануусу,

• жаратылыш кырсыктары жана андан сактануу, жашоо-тиричилик коопсуздуктары жана аларды сактоо көндүмдөрүнүн калыптануусу,

• үйдө, көчөдө, мектепте жана коомдо жүрүм-турум эрежелерин жана укуктарын, милдеттерин аткара билүү жоопкерчилигинин калыптандыруусу,

• Кыргызстандагы 80 ден ашуун улуттар менен ынтымакта, жанаша жашоого багыт алуу менен сый-урмат мамиледе болууга көнүгүүсү,

• Кыргызстандагы улуу мурастарды, тарыхый эстеликтерди, алардын аталыштарын чечмелей алуу, аяр мамиле жасоо, сыймыктануу, аларды сактай билүү көндүмдөрүнүн калыптануусу.

Мекен таануу предметинин милдеттери:

• аалам жана анын бүтүндүгү, аба, адам, планеталар, галактика, жаратылыш жана жаратылыш кубулуштары, үй-бүлөсү, мектеби, айылы, аймагы, мекени, коом, жаратылыш кырсыктары жана жашоо-тиричилик коопсуздуктары, жүрүм-турум эрежелери, адептүүлүк, коом алдындагы укуктары, милдеттери, коомдогу баалуулуктар, ата-баба мурастары, тарыхый эстеликтер, ыйык жерлер тууралуу маалыматтарды аң-сезимдүү кабыл алуусу, алар тууралуу керектүү маалыматтарды сурап билүү, баарлашуу көндүмдөрүнүн калыптануусу;

• үй-бүлөдө, мектепте, коомдо өзүн алып жүрүү эрежелерин, адептүүлүгүн, укуктарын, милдеттерин, жаратылышты сактоо, жаратылыш кырсыктарынан сактануу жана жашоо-тиричилик коопсуздуктарын сактоо, окуу процессинде кызматташуу, практикалык иш-аракеттерди аткаруу менен жашоо-тиричиликте аларды сактай билүү жөндөмдөрүнүн өнүгүүсү;

• коомдогу жүрүм-турум эрежелерин сактоонун себептерин, айрым инсандардын жүрүм-туруму, иш-аракеттери, күткөн адеби башкаларга үлгү болорун, мекенин сүйө билүү, сактоо, гүлдөп өсүүсүнө салым кошуу, ата-баба мурастарын, тарыхый эстеликтерин, ыйык жерлерин баалай билүү жана сактоо, адептүүлүк, жүрүм-турум эрежелериндеги ченемдик-талаптарды аткара билүү жөндөмдөрүнүн калыптануусу.

2.2. Предметтин түзүлүш методологиясы

Башталгыч класстардагы Мекен таануу интеграцияланган предмети адам жана коом, табият таануу, мекен таануу, турмуш тиричилик коопсуздуктарынын негиздери жана адеп курстарынан турат.

Адам жана коом окуу курсу – таанып-билүүчүлүк жана практикалык ишмердүүлүктөрдөн, коом алдындагы укуктар, милдеттер, жүрүм-турум эрежелеринен жана Кыргызстанда жашаган элдердин карым-катнашын үйрөтөт.

Табият таануу курсу – окуучуда ааламдын сүрөттөлүшүн калыптандыруу, жаратылыш кубулуштарын жана алардын мыйзам ченемдүүлүктөрүн, айлана-чөйрөнү, жаратылыштын бир бөлүгү болгон адамзатты таанып-билүүсү жана алардын бир бүтүндүгүн “аалам” деп кабыл алуусун калыптандырат.

Мекен таануу курсу өз айылы, мектеби, аймагы, мекени жана мекенине канатташ жайгашкан өлкөлөр, алардагы элдер, жүрүм-турум эрежелери, коомдогу терс көрүнүштөр, жаратылыш алдындагы укуктары, милдеттери, жыл мезгилдери жана алардагы эмгек жөнүндө компетенттүү болууга багыттайт.

Турмуш тиричилик коопсуздуктарынын негиздери курсу жаратылыш, коопсуздукту сактоо эрежелери, жаратылыш кырсыктарынан сактануу, электр энергиясынын пайдасы жана зыяны, компьютердик, планшет оюндары жана ага болгон көз карандылык, сергек жашоо, адамдын дене мүчөлөрүнүн кызматы, денени күтө билүү жана чыӊдоо тууралуу маалыматтарды, мультимедиалык каражаттарды көрүп кабыл алат, практикалык тапшырмаларды аткаруудан сактануу, сактоо көндүмдөрү өсөт.

Адеп боюнча коомдогу жүрүм-турум эрежелерин, укуктар жана милдеттерин так аткаруудан, кызматташуудан коомго ылайыктуу адеп-ахлакка тарбияланат.

Мекен таануу окуу предмети интеграцияланган предмет болгондуктан окуу материалдары жуурулуштуруп берилет.

Башталгыч класстарда Мекен таануу предметинин мазмунун аныктоодо мектепке даярдоо программалары жана мектеп менен болгон өз ара байланыштары, окуу материалдарынын ырааттуулугу, башталгыч билим берүүнүн жалпы билим берүүдөгү ээлеген орду, окуу процессинде колдонулуучу усулдар/технологиялар, баалоонун усулдары жана предметтер аралык байланыштар, окуу чөйрөсүн уюштуруу эске алынды.

2018-жылы 17-июлда Кутбилим газетасынын №25-26-санына жарыяланган министрликтин №907/1-буйругу менен бекитилген Базистик окуу планында башталгыч мектепте Мекен таануу интеграцияланган предметин окуп-үйрөнүүгө ар бир класста жумасына 2 сааттан каралган.

2.3. Негизги жана предметтик компетенттүүлүктөр

Мекен таануу интеграцияланган предметин окутууда негизги жана предметтик компетенттүүлүктөр каралат.

Негизги компетенттүүлүктөр «Кыргыз Республикасында жалпы орто билимдин мамлекеттик билим берүү стандарты» жөнүндөгү КРнын Өкмөтүнүн 2014-жылдагы 21-июлдагы №403-токтомунун негизинде аныкталып, алардын калыптанышынын үч деңгээли көрсөтүлгөн: репродуктивдүү, продуктивдүү, креативдүү.

Негизги компетенттүүлүктүн түрлөрү:

1) Маалыматтык компетенттүүлүк.

2) Социалдык-коммуникативдүүлүк компетенттүүлүгү.

3) Өз ишин уюштуруу жана көйгөйлөрүн чечүү компетенттүүлүгү.

Предметтик компетенттүүлүктөр. Алар башталгыч билим берүүнүн өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен төмөнкүчө аныкталды:

1. Таанып-билүү жана практикалык көндүмдөрдү калыптандыруу компетенттүүлүгү (К1) – жаратылыш жана жаратылыш кубулуштарын, курчап турган айлана-чөйрөнү таанып-билет жана аларга байкоо жүргүзүү, жыйынтыктарын каттоо, талдоо, жалпылоо, аймактардын жаратылышы тууралуу кошумча маалыматтар менен толуктоо, өзгөчөлүктөрүн аныктоо жөндөмдөрү калыптанат;

2. Социалдашуу компетенттүүлүгү (К2) – бул үйдө, мектепте, айлана-чөйрөдө жана коомдо жүрүм-турум, адеп эрежелерин, укуктарын, милдеттерин билүү жана аларды сактоо менен адептүүлүк көндүмдөрү калыптанат;

3. Ден-соолукту сактоо жана коопсуздуктарды сактай билүү компетенттүүлүгү (К3) - өзүнүн дене түзүлүшүн билет жана аны күтө билүү, ден-соолукту сактоо жана жаратылыш кырсыктарынан сактануу, энергияны сарамжалдуу пайдалануу, турмуш-тиричилик коопсуздуктарын сактай билүү көндүмдөрү калыптанат.

4. Баалуулуктарды аңдап түшүнүү компетенттүүлүгү (К4) – үй-бүлө, айлана-чөйрө, Ата мекен, коом алдындагы маданий баалуулуктар, ата-баба мурастары, тарыхый эстеликтер, ыйык жерлер жөнүндө маалыматтарды угат, мультимедиалык каражаттардан көрөт, алардын маанисин түшүнөт, алар жөнүндө башкаларга айтып бере алат, аларды көздүн карегиндей сактоо менен кийинки муунга мурас катары өткөрүп берүү салтын карманууга тарбияланат.

Негизги жана предметтик компетенттүүлүктөрдүн байланышы. Негизги жана предметтик компетенттүүлүктөр өз ара тыгыз байланышта. Негизги компетенттүүлүктөрдү ишке ашырууда предметтик компетенттүүлүктөр төмөнкүчө аныкталды:

2.4. Мазмундук тилкелер. Окуу материалынын мазмундук тилкелер жана класстар боюнча бөлүштүрүү

«Мекен таануу» интеграцияланган предмети «Мен жана менин айлана-чөйрөм», «Жаратылыш. Жаратылыш кубулуштары», «Адам жана жаратылыш. Алардын өз ара байланыштары», «Аалам жана планеталар. Жер планетасы» мазмундук тилкелерден турат.

2.5. Предметтер аралык байланыштар жана өтмө тематикалык тилкелерди жүзөгө ашыруу

1-4-класстарда окулуучу Мекен таануу интеграцияланган предмети кыргыз тили, адабий окуу, табият таануу, технология (сүрөт, көркөм өнөр, эмгекке үйрөнүү предметтери), музыка, дене тарбия, тарых, химия, физика, биология, география предметтери менен тыгыз байланышта болгондуктан алган билимдери кенже окуучунун предметтик жана негизги компетенттүүлүгүн калыптандырат.

• Кыргыз тили: байланыштуу кебинде жаңы сөздөр менен таанышат, сөз байлыгы өнүгүп өсөт, шар окуйт, окуганын түшүнүп, маанисин өз сөзү менен айтып берет.

• Адабий окуу: жаратылыш, жаратылыш кубулуштары, ата-баба мурастары, жүрүм-турум эрежелери, укуктар, милдеттер, коопсуздуктар жөнүндө аӊгемелерди, ырларды көркөм окуу, окуганын түшүнүү, макал-лакаптарды чечмелей билүү жөндөмү, жаңылмачтарды бат айта алуу көндүмдөрү өнүгөт, табышмактарды табуудан ой жүгүртө билүүсү өөрчүйт.

• Табият таануу: жаратылыш, жаратылыш кубулуштары, планеталар, аалам жана алардагы өзгөрүүлөр, өсүп-өнүгүүлөр жөнүндө билимдери тереӊдейт.

• Музыка: шамал, жаныбарлардын үндөрү жана жаратылыш, жаратылыш кубулуштары жөнүндө ырларды, комуз күүлөрүн угушат.

• Технология: планеталар, жаратылыш, жаратылыш кубулуштары, жыл мезгилдери жөнүндөгү эмгектер менен таанышат жана жаратылыш материалдарынан айрым нерселерди (геметриялык фигураларды) жасашат.

• Математика: маалыматтарды баяндоодо, талдоодо, масштабга бөлүүдө, соода-сатык иштеринде сандар менен арифметикалык амалдарды аткарышууну колдонушат.

• Дене тарбия: дене түзүлүшү, ден соолукту чыңдоо жана сактоо, күндүк режимди так аткаруу, айрым адаттардын таасири жөнүндө билишет.

• Физика: электр тогу, электр тогунан азыктанган каражаттардын пайдасы жана зыяны, жаратылыш кубулаштары, коопсуздуктарды сактоо, планеталардын кыймылы жөнүндө билишет.

• Биология: жаратылыш жана андагы кубулуштар, аба, суу, күндүн нуру, топурак жана өсүмдүктөрдүн жашоодогу мааниси, жаныбарлардын, канаттуулардын түрлөрү, алардын жашоо-тиричилиги жөнүндө билишет ага байкоо салуу менен өзгөрүүлөрдү түшүнөт.

• Химия: абанын сууда айланышы, жаратылыш кубулуштары, чагылган ж.б. жөнүндөгү маалыматтарды билет жана андан ары улантышат.

• Тарых: кыргыз элинин тарыхы, үрп-адаты, каада-салты, Кыргызстанда жашаган улуттар, алардын маданияты, укуктары, милдеттери, адеп-ахлакка тарбиялоо боюнча маалыматтарды таанып-билет, кийинки класстарда андан ары улантышат.

• География: аба, суу, жер, топурак жана планеталар, космос, галактика жөнүндө таанып-билет, байкоо жүргүзөт, маалыматтарды жалпылап кийинки класстарда колдонушат.

III БӨЛҮМ. БИЛИМ БЕРҮҮНҮН НАТЫЙЖАЛАРЫ ЖАНА БААЛОО

Таблицадагы:

• биринчи цифра класстын номерин,

• экинчи цифра мазмундук тилкелеринин номерин,

• үчүнчү цифра компетенттүүлүктүн номерин,

• төртүнчү цифра күтүлүүчү натыйжанын номерин түшүндүрөт.

Мисалы, 1.1.1.1. – биринчи 1 – классты, экинчи 1 – мазмундук тилкенин номерин, үчүнчү 1 – компетенттүүлүктүн номерин, төртүнчү 1- күтүлүүчү натыйжанын номерин түшүндүрөт.

3.1. Окуучуларды окутуудан күтүлүүчү натыйжалар (баскычтар жана класстар боюнча)

1. Жаңы окуу материалдарын аң-сезимдүү кабыл алат жана сүрөттөп айтып берет.

2. Кабыл алган маалыматтарды практикалык сабакта, байкоо жүргүзүүдө колдонот.

3. Электрондук окуу материалдарын өз алдынча пайдалана алат жана тапшырманы аткарууда ага таянат.

4. Байкоо жүргүзөт, жыйынтыгын сүрөттөп жазат, байкоонун жыйынтыктарын талдайт, жалпылайт.

5. Адептүүлүк жана жүрүм-турум эрежелеринин, ата-баба мурастарынын, ыйык жерлердин маанисин айтып берет жана аларды көздүн карегиндей сактоого, алар менен сыймыктанууга жана адептүүлүккө тарбияланат.

6. Коом алдында укуктар менен милдеттердин жана жаратылыш алдындагы милдеттердин маанисин түшүнөт жана аларды аткаруу көндүмү өсүп өнүгөт.

7. Практика учурунда ар бир иш-аракеттердин алгоритмин (иретин) сактайт жана тактап, жалпылайт.

8. Практикалык иш-аракеттерди жалпылоодон, байкоонун негизинде окуу маалыматтарын жергиликтүү кошумча маалыматтар менен толуктайт.

9. 3-4-класстарда окуучу өз алдынча слайд, реферат, презентация, гербарий, аңгеме, суроолорду түзүү, сүрөт тартуу, тест түзүү сыяктуу иш-аракеттерди аткара алат.

10. Берилген тапшырма боюнча кошумча окуу материалдарын башкалардан сурамжылап таап келет, суроолорго жооп бере алат, башка окуучулардын таап келген окуу материалдарынан толуктай алат.

11. Окуу материалдарын кабыл алуу, колдонуу жана практикалык иш-аракеттерин аткаруу деңгээлине инструментарийлерди колдонуу менен өзүнө баа бере алат.

12. Окуучулардын окуу материалын айтып берүүсүнөн, аткарган иш-аракеттеринен, жаңы сөздөрдү чечмелей алуу жана аларды катыштырып сүйлөм түзө алуусунан, долборлоо методунун материалдарын презентациялоодон, жалпы талкууга активдүү катышкандыгынан, өзүн өзү, бирин бири жана жалпы класста баалай алуусунан, аткарылган иштин сапатын баалоо жөндөмү калыптанат.

13. Өз алдынча берилген тапшырмаларды аткарууда кабыл алган окуу материалдарын колдоно алат, практикалык иш-аракеттерин сүрөттөп айтат, окуу материалдарына тиешелүү экенин байланыштырып толуктоо менен баалоо критерийлерине таянып баалай алат.

1. Окуучулардын жетишкендиктерин баалоонун негизги стратегиялары

Баалоо – билим берүүнүн сапатын көзөмөлгө алуу, окутуу ишмердүүлүгүнүн өсүп-өнүгүүсүн, илгерилөөсүн аныктай турган инструмент, баланын ишмердүүлүгүн багыттоо ыкмаларынын жардамы менен мугалимдин окуучунун даярдыгынын деңгээлин аныктоосу. “Көзөмөлдөө” түшүнүгү кайтарым байланыш дегенди түшүндүрөт. Анын жардамы менен жеткиликтүү натыйжаларды алуу үчүн окутуу процессин оңдоп-түзөөгө болот. Баалоонун ишмердүүлүктөрү окутуу процессинде мугалим менен окуучунун өз ара иш-аракеттеринин канчалык деңгээлде ийгиликтүү жүргүзүлүп жаткандыгы тууралуу маалыматты алуу муктаждыктарынан келип чыгат.

Баа – окутуу процессинин натыйжаларын сапаттык жана сандык баалоонун түрлөрүнүн, каражаттарынын, методдорунун, формаларынын системасы: окуучунун окуудагы жетишкендиктери, программа боюнча билиминин жана көндүмдөрүнүн сапаты же жеке өнүгүүсүнүн жыйынтыгы, чыгармачылык ишмердүүлүгүнүн жогорулашы каралат. Баалоо – бул акыркы натыйжаны гана тастыктап көрсөтпөстөн, окуу процессин дайыма жана толугу менен коштоп жүрөт.

Баалоонун түрлөрү

Баалоонун натыйжалуулугун камсыздоо үчүн мугалим жалпы эле баалоонун максатын жана анын ар бирин колдонуу эрежелерин билүүсү зарыл. Мында баалоонун үч түрү колдонулат:

• диагностикалык (аныктоочу)

• формативдик (калыптандыруучу)

• суммативдик (жыйынтыктоочу).

Диагноздоочу (аныктоочу) баалоо – бул окуучунун билим, билгичтик жана көндүмдөрүнүн калыптануусунун жана компетенттүүлүгүнүн баштапкы деңгээлин аныктоо. Баалоонун бул түрү окуу жылынын башында же главаны, бөлүмдү, теманы окуп-үйрөнүүнүн биринчи сабагында жүргүзүлөт.

Формативдик (калыптандыруучу) баалоо – бул окуучунун окуу процессине үзгүлтүксүз максаттуу байкоо жүргүзүү процесси. Анын максаты – окуу процессинде мугалим менен окуучунун ишмердүүлүгүн оңдоп түзөө. Мугалимге окуучунун окуу максаттарына ылайык илгерилөө процессине байкоо жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк берет. Ошону менен бирге мугалимге окуу процессин алгачкы этаптарда жөнгө салууга, окуучуга билим алууда өзүнүн жоопкерчилигин жогорку деңгээлде сезе билүүгө жардам берет. Окуучунун ишмердүүлүгүн айрым-айрым сабактарда баалоо дегенди түшүндүрөт.

Суммативдик (жыйынтыктоочу) баалоо – жыйынтыктоочу баалоо, окуучунун ишинин жалпы жыйынтыгын камтыган мазмундук стандартты өздөштүрүү деңгээлинин ишенимдүү көрсөткүчү.

Жыйынтыктоочу баалоо жазуу (тест, эссе, презентация, сүрөттөө аркылуу баяндоо) иштеринин жыйынтыгы боюнча жүргүзүлөт. Жазуу иштерине коюлуучу баалар жыйынтыктоочу баалоонун негизи болуп кызмат кылат.

Компетенттүүлүгүн баалоодо потфолио жана практикалык тапшырмалар көбүрөөк пайдаланылат. Окуу процессинде жаратылышка, өсүмдүктүн өсүүсүнө байкоо жүргүзүүнүн түрлөрү жүргүзүлөт жана аны каттоо, талдоо иши сунушталат. Анын натыйжасында мугалим окуучулардын жазуу иштерин текшерүүдө оозеки жүргүзүлүүчү калыптандыруучу баалоонун принциптерин колдонот, кайтарым байланыш түзөт, окуучулардын ишине далилдүү талдоо жүргүзөт.

4-БӨЛҮМ

БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОЦЕССИН УЮШТУРУУГА КОЮЛУУЧУ ТАЛАПТАР

4.1. Ресурстук камсыздоого коюлуучу талаптар

Жалпы билим берүүчү уюмдардагы окуу процессин окуу-методикалык материалдар менен камсыздоо Билим берүү жана илим министрлиги тарабынан сунушталган нускама-методикалык катынын негизинде аныкталат.

Мекен таануу предметинин окуу-методикалык комплекси

Ар бир мектеп төмөнкү материалдар менен камсыз болуусу зарыл:

1. Мекен таануу боюнча окуу китептери

2. Окуу китептери боюнча методикалык колдонмолор (1-4-класс);

3. Дидактикалык материалдар;

4. Окуу материалдарын электрондук окуу материалдардары жана каражаттары менен коштоо (1-4-класс);

5. Ар түрдүү деңгээлдеги тапшырмалар, тесттер жыйнагы (1-4-класс);

6. Басмадан чыккан жумушчу дептерлер (1-4-класс);

7. Дидактикалык оюндардын, кызыктуу тапшырмалардын топтому;

8. Мультимедиалык окуу материалдарын, видеофильмдерди, слайддарды колдонуу.

Мектептин материалдык-техникалык базасына коюлуучу талаптар

Мекен таануу предмети боюнча талаптарды ишке ашыруу - керектүү окуу каражаттар жана көрсөтмө куралдар менен камсыздалган кабинетин жабдуу шартында жүргүзүлөт. КРнын Билим берүү жана илим министрлиги бекиткен ченемдеринин негизинде кабинет минималдуу окуу жабдуулары менен камсыз болуусу зарыл: окуу приборлору, жабдуулары, куралдары, жасалгалар, басылмалар, мультимедиалык каражаттар, слайддар, видеофильмдер ж.б.

Башталгыч класстарынын мугалимдеринин кесиптик компетенттүүлүгүнө карата талаптар

Мекен таануу сабактарын атайын орто же жогорку билимдүү «Башталгыч класстардын мугалими» квалификациясына ээ болгон педагогикалык кадрлар, «бакалавр», «магистр» академиялык даражасы бар башталгыч класстардын мугалимдери жүргүзүүгө тийиш.

4.2. Шыктандыруучу окуу чөйрөсүн түзүү

Окуу чөйрөсү – бул атайын уюштурулган чөйрө, баланын кызыгуусун, керектөөсүн өз алынча өстүрүүгө багытталат. Окутуунун активдүү формаларынан байкоо, тажрыйба, окуу диалогу колдонулат.

Окуу чөйрөсү – атайын уюштурулган чөйрө, балдардын белгилүү билим, билгичтик жана көндүмдөрүн калыптандырууга багытталат, анда максат, мазмун, методдор жана окутуунун формалары белгилүү окуу жайынын алкагында өзгөртүүгө болот. “Чөйрө” түшүнүгү адам баласынын өнүгүп-өсүүсүндө өз ара аракеттенишүү шартын чагылдырат. Бул учурда окутуу чөйрөсүнө субъекттин катышуусу менен айлана-чөйрөнүн өз ара таасири, өз ара аракеттери каралат. Окуу чөйрөсү физикалык, психологиялык, эмоционалдык, социалдык-маданий категориялары аркылуу ачылып, анда мектеп билим берүүсүнүн ресурстары жана шарттары талданат: мында класстагы мейкиндикти уюштуруу, психологиялык маанай, окутуу процессинин катышуучулары менен өз ара аракеттенишүүлөрү, методикалык жана ресурстук камсыздоолор эске алынат.

Компетенттүүлүк мамиле түшүнүгү өӊүтүнөн карап көргөндө, чөйрө көп өлчөмдөгү психологиялык-педагогикалык, социалдык, физикалык мейкиндикте кенже мектеп окуучусунун компетенттүүлүгү калыптанат. Айрым компетенттүүлүктөрү мектепте эле калыптана бербейт, баланын тажрыйба топтогон, жалпы билим, билгичтигин калыптандырган мектептен сырткаркы мейкиндикте да кампетенттүүлүгү калыптанат.

Башталгыч мектептин окутуу чөйрөсү белгилүү параметрлерде (бүтүндүгү, ачыктыгы, психологиялык жагымдуу маанай) жана түзүү принциптери (гумандуулук, маданияттуулук, субъективдүүлүк, тандоо эркиндиги).

Мугалим менен окуучулар жана окуучу менен мугалимдин өз ара байланыштары же кызматташуусу, ошондой эле окуучулардын өз ара байланыштары окутуу чөйрөсүндөгү негизги компетенттүүлүк деп эсептелинет.

Чөйрөнү түзүү үчүн мугалим:

• баланын таанып-билүү кызыгуусун, жөндөмүн эске алуу менен түрдүү деӊгээлдеги математикалык тапшырмаларды (үлгү боюнча, чыгармачыл тапшырма ж.б.) сунуштайт;

• өз сабагында маалыматтык ресурстарды, технологияларды, кошумча материалдарды колдонот;

• иш-аракеттерди уюштуруунун түрдүү формаларын колдонот: өз алдынча, жуптук, топтук иштердин формалары;

• иш-аракеттерди өз алдынча аткарууга өбөлгө түзөт, ошондой эле аткарылган иш-аракеттерди баалайт;

• окуучунун жетишкендиктерин жакшыртуунун жолдору көрсөтүүчү кайтарым байланыш берет …

АДАБИЯТТАР

1. Кыргыз Республикасынын «Билим берүү жөнүндөгү» мыйзамы, 2003.

2. 2012-2020-жылдарга Кыргыз Республикасында билим берүүнү өнүктүрүү стратегиясы.

3. 2020-жылга чейин Кыргыз Республикасында билим берүүнү өнүктүрүү концепциясы.

4. КР Өкмөтүнүн 2014-жылдын 21-июлдагы №403-токтому менен бекитилген «Кыргыз Республикасында жалпы орто билимдин мамлекеттик билим берүү стандарты».

5. Башталгыч билим берүүнүн мамлекеттик стандарты. –Б., 2008.

6. Мамбетакунов Э.М., Сияев Т.М. Педагогиканын негиздери. – Б., 2008.

7. Сластенин В.А. Обеспечения качества образования. – М. Педагогика, 2011.

8. КРнын Базистик окуу планы, Билим берүү жана илим министрлигинин 2018-жылдын 9-июлундагы №907/1-буйругу. Кутбилим №25-26-сандары 2018-жыл, 17-июль.

9. 4-класстардын окуучуларынын алган билиминин жетишкендиктерин улуттук баалоо – 2017-ж. Изилдөөнүн негизги жыйынтыктары боюнча отчет. Б. 2018., 204 б.

10. Табият таануу предметинин стандарты. 5-класс.Б, 2018.