Мэнкэр Сэмэн удьуордара

МБОУ И.М.Гоголев аатынан Чочу орто оскуолата

Мэнкэр Сэмэн удьуордара

Үлэни толордо: Менкярова Дарина Чочу орто оскуолатын7 кылаас үөрэнээччитэ

Салайааччы: Томская В.А.

Сыала: Менкяров Семен Ильич (Мэнкэр Сэмэн) төрдүн – ууһун үөрэтии, билии, киэҥ араҥаҕа тарҕатыы, билиһиннэрии. Соруга: Олохтоох алгысчыты, оһуокайдьыты Менкяров Семен Гаврильевиһы кытта көрсөн, айар үлэтин уонна Мэнкэр Сэмэн удьуордарын туһунан кэпсэтиһии;

Менкяров Семен Ильич – Мэнкэр Сэмэн

(1850-1924)

Менкяров Семен Ильич - Мэнкэр Сэмэн (1850 – 1924) сс. XIX үйэ бүтүүтэ XX үйэ саҕаланыыта. Бүлүү улууһугар киэҥник биллибит олоҥхоһут, тойуксут, оһуокайдьыт буолар. Кинини дьон-сэргэ тойуксут дорҕооннооҕунан, олоҥхоһут олустааҕынан, тыла-өһө баайынан, куолаһа дьэҥкэтинэн, сөҕөн - махтайан кэпсииллэрэ.

Чинэкэ. Эбэ ыраас кырдалыгар Ырыа Мэҥкэр төрөөбүт өтөҕө, оһуохайдаан үҥкүлээбит, олох олорон ааспыт сирэ. Бу көстөр балаҕаҥҥа Өксөкүлээх Өлөксөй икки төгүл Бүлүүттэн тахсан Ырыа Мэҥкэр ырыатын, тойугун оһуохайын истэн, суруйан барбыт.

Мэнкэр Сэмэн иккис оҕото Менкяров Семен Семенович.

Аҕатын утумнаан ырыаны оһуохайы кэрэхсээн, сайаҕас дууһалаах дьоҥҥо-сэргэҕэ ылыннарыылаах тыллаах, бэйэтин кэмигэр ырааҕы чугаһы анааран өйдүүр өйдөөх киһи буола улааппыт. Ол да иһин буолуо, «Эбэҕэ» 1932 сыллаахха тэриллибит «М.Горькай» колхозка председателинэн талбыттар.

Арай кырдьаҕастарга «Аҕатын батан үҥкүү тылын бэркэ этэрэ» диэн уос номоҕор кэпсэлгэ ахтыллар.

Менкяров Гаврил Семенович – Хабырыыл (1936 - 2007)

Гаврил Семенович, эһэтин удьуордаан, аҕатын батан оһуохайдьыт бэрдэ. 10 оҕо тапталлаах аҕата. Кыайыы 50 сылын көрсө «Салют победы!» диэн инбэлииттэр бүтүн Россиятааҕы фестивалларын литературнай конкурстарын дипломана. Эһэтин удьуордаабыт, төрөөбүт тылын уон кустуктаах оһоокойун оҕолоругар, сиэннэригэр аҕа киһи алгыһынан, эһээ сылаас кэскиллээх тылларынан кэпсии-ипсии, сүбэлии-такайа арыаллыы сылдьыбыта. 13 саастааҕар 1947 сыллаахха Тохсунньу 27 күнүгэр «За доблестный труд в ВОВ 1941-1945» диэн мэдээлинэн наҕараадаламмыта.

Мэнкэр Сэмэн сиэнэ Менкяров Гаврил Семенович – этигэн тыллаах оһуохайдьыт. Эбэ алааһыгар үүнэр көлүөнэни оһуохай үҥкүүтүгэр үөрэтэр.

Эбэ күөлүм кытыла

Күөхтүүр солко иилинэн

Мутукчабыт көҕөрөн

Араас арамаат сытынан

Төгүрүйэ ыһыахтыыр

Оннук кэрэ кэмнэргэ

Турар турбат барыта

Күүстээх ырыа алыбар

Ыллаан, туойан барабыт.

Менкяров Семен Гаврильевич - Мэнкэр Сэмэн

• Хабырыыл уола (1959с.) Удьуор, утум быстыбатын санатан алгысчыт, оһуохайдьыт.
• 1995 с. Бүлүү улууһугар «Кыайыы 50 сыла» ыһыах биһирэбил дипломунан наҕараадаламмыта.
• 1997с. Бүлүү улууһун «Үөрэҕирии сылын» ыһыаҕар «Хомоҕой хоһоонноох этээччи» бирииһин ылбыта.
• Сергей Зверев знак хаһаайына.
• 2012 с. Олоҥхо ыһыаҕар 3 миэстэлээх, 2008 с. Бүлүү улууһун Дархан этээччитэ, СӨ култууратын туйгуна, СӨ үтүөлээх оһуокай этээччитэ.

Менкяров Гаврил Семенович

Мэнкэр Сэмэн хос хос сиэнэ. Бүлүү улууһун Чочу нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар элбэх республиканскай олоҥхоҕо, оһуохайга күрэхтэрин кыайыылааҕа, олоҥхо толорооччу, тойуксут, оһуохайдьыт.

Билиҥҥи кэмҥэ удьуор утумун салҕыыр Олоҥхо театрын уонна Саха театрын артыыһа.

Түмүк

Сыдыбыл дэриэбинэтиттэн сэттэ биэрэстэ соҕуруу сытар, Чинэкэ. Бэрт былыргыттан киһи-сүөһү таптаан олохсуйбут маннык дойдуларын дьон ытыктаан, сүгүрүйэн «Эбэ» диэн ааттыыллара. Төрөөбүт төрүт түөлбэлэрин, төһөлөөх элбэх тыл илбиһин иҥэриммит, чуор куоластаах, талааннаах ыччаттара ыллам ырыаларыгар ылларан, хомоҕой хоһоонноругар хоһуйан алҕаан, арчылаан, төрөөн-үөскээн ааспыттара буолуой? Биһиги Чочубут «Эбэтэ» бэйэтин ситтэрбэт көлүөнэттэн көлүөнэҕэ, уйан дууһалаахтары умсугута, талааннаах оҕолорун долгута сыттаҕа. Кини киэҥ нэлэмэн ходуһата, тахсар күн сарыалын кыраһа хаарын үрдүгэр тоһуйа тутан ылан күлүмнэтэ оонньоторун, сайын ынырык куйааска, өлгөм үүнүүлээх отунан аҕалыы долгудьуйа сытарын, ыччаттара төһө кыайалларынан саха баай тылын кустугар сөтүөлэтэн ыллаатахтара, туойдахтара.

Ол курдук, Мэнкэр Сэмэнтэн сиэттэрэн билиҥээҥҥи кэмҥэ дылы ылбаҕай ырыаһыттарынан, аҕа уустан көлүөнэттэн көлүөнэҕэ төрөөбүт төрүт сир ситтэрбэт кэрэтэ хоһуллан туойуллан эрдэҕэ.

Киниттэн саҕалаан билиҥҥи кэмҥэ диэри айар куттаах, талааннаах кини удьуордарын киэҥ эйгэҕэ киэҥник биллэрэ наадалаах.

Болҕомтоҕут иһин баһыыбаларын!