Медыяадукацыя на ўроках фізікі

Магчымасці заняткаў па фізіцы для

фарміравання ўменняў крытычна ацэньваць медыяінфармацыю

1. Работа з тэкстамі.

1.1 Пошук памылак

Уменне крытычна мысліць можна развіваць, прапаноўваючы навучэнцам знайсці памылкі ў той ці іншай інфармацыі. Гэта могуць быць і памылкі друку ў падручніку, у дадатковай літаратуры, газетах, часопісах. Фізічныя памылкі сустракаюцца ў мастацкай, навукова-фантастычнай і вучэбнай літаратуры, урыўкі з якой карысна выкарыстоўваць на ўроках.

Прыклад: пры вывучэнні тэмы “Плаўленне і крышталізацыя”, 8 клас вучням можна прапанаваць урывак з верша:

1.Она жила и по стеклу текла,

Но вдруг её морозом оковало,

И неподвижной льдинкой капля стала,

А в мире поубавилось тепла».

Фізічная памылка: пры крышталізацыі цяпло вылучаецца, а не паглынаецца.

Пры вывучэнні тэмы “Фізічныя велічыні. Адзінкі фізічных велічынь”, 6 клас: «Из числа всей ее челяди самым замечательным лицом был дворник Герасим, мужчина двенадцати вершков роста, сложенный богатырем и глухонемой от рождения». ( Тургенев)

Фізічная памылка: рост багатыря 12 вяршов =12 *4.45 см= 53,4 см.

1.2 Візуалізацыя інфармацыі

Візуалізацыя інфармацыі – прадстаўленне інфармацыі ў выглядзе графікаў, дыяграм, структурных схем, табліц, карт і г.д. Выкарыстоўваючы на вучэбных занятках па фізіцы тэхналогію многамерных дыдактычных інструментаў фармірую ўменне пераводзіць візуальную інфармацыю ў вербальна- знакавую сістэму і наадварот. Сродкамі тэхналогіі многамерных дыдактычных інструментаў з‘яўляюцца інтэлект-карты і логіка-сэнсавыя мадэлі.

Пры складанні логіка – сэнсавай мадэлі настаўнік разам з вучнямі выконвае наступныя працэдуры:

1) У цэнтр змяшчаем «ключавое слова» - гэта фокус увагі (гэта можа быць як назва тэмы, так і асобнае паняцце, закон і г.д.). Напрыклад: «Закон Ома»;

2) Вызначаем кола пытанняў, параметраў, характарыстык, якія аб'ядноўваюцца ключавым словам - гэта набор каардынатаў. Напрыклад: сіла току, напружанне, супраціўленне.

3) Для кожнай групы пытанняў (каардынатаў) вызначаем набор галоўных элементаў ўтрымання (вузлоў).

4) Расстаноўка на каардынатах элементаў утрымання (вузлоў) у лагічнай паслядоўнасці

У якасці самастойнай работы можна прапанаваць вучням пры дапамозе праграмы XMind або ў анлайн-рэжыме (http://drichard.org/mindmaps/) скласці інтэлект - карту па дадзенай тэме

1.3. Аналіз відэафрагментаў

Пры ввывучэнні тэмы “Ядзерны рэактар”, 11 клас у якасці дамашняя задання, акрамя параграфа вучням можна прапранаваць наступнае :

1. Азнаёмцеся з тэкстам: У 1939 Фермі эксперыментальна даказаў, што пры бамбардзіроўцы ядраў урану павольнымі нейтронамі выпускаюцца новыя нейтроны, і пры пэўных умовах працэс, які пачаўся аднойчы з аднаго нейтрона, можа прыняць характар ланцуговай рэакцыі. Ён кіраваў стварэннем першага ядзернага рэактара. 2 снежня 1942 года на гэтым рэактары была запушчана самападтрымліваючая ланцуговая рэакцыя.

У ліпені 1945 амерыканцы правялі выпрабаванне атамнай бомбы, а затым скінулі дзве бомбы з трацілавым эквівалентам 20 тыс. т на японскія гарады Хірасіма (6 жніўня) і Нагасакі (9 жніўня 1945). Выбух атамнай бомбы выклікаў вялікія разбурэння ў гэтых гарадах і вялізныя ахвяры сярод мірнага грамадзянскага насельніцтва. У Хірасіме было забіта і паранена больш за 140 тыс. чал., а ў Нагасакі каля 75 тыс. чал. У далейшым некалькі соцень тысяч чалавек памерла ў выніку наступстваў атамнай бамбардзіроўкі. Прымяненне атамнай бомбы не было выклікана ваеннай неабходнасцю.

26 красавіка 1986 года адбылася катастрофа на 4-м блоку Чарнобыльскай атамнай станцыі. Прычына – у выніку парушэння тэхналагічных працэсаў адбылося пераграванне актыўнай зоны. Выбух, які адбыўся пасля гэтага, разбурыў абалонку рэактара.

2. Праглядзіце відэаролік: “Тры мінусы ядзернай энергетыкі” https://www.youtube.com/watch?v=_-t2VCMkFBg

3. Адкажыце на пытанні

• Параўнаце падачу інфармацыі. Якая больш дакладная, а якая больш цікавая? Чаму так?

• Ці быў відэаролік праўдападобны? Чым можна гэта падцвердзіць?

• Якую мэту ставілі перад сабою аўтары?

• Ці ўсе гістарычныя звесткі ўказаны правільна?

• Ці атрымалі вы ўсю неабходную інфармацыю па дадзенаму пытанню?

• Пасля прагляду гэтага відэароліка вы за выкарыстанне ядзернай энергіі ці супраць? Чаму?

Калі мы хочам сфарміраваць у вучняў негатыўнае стаўленне да гэтага пытання, то інфармацыю можна паднесці з дапамогай першага роліка. Калі мы хочам, каб у навучэнцаў з'явілася станоўчае стаўленне да атамных электрастанцый, то прапануемь паглядзець другі відэаролік “Тры плюсы ядзернай энергіі” (https://www.youtube.com/watch?v=31J6ByEW5C4). Напэўна, наша задача – паказаць вучням два гэтыя відэафрагменты. Паколькі і ў першым відэа, і ў другім праўдзівая рэальнасць. Толькі аўтары і першага, і другога роліка нешта не дагаварылі. Менавіта з дапамогай такіх заданняў мы развіваем у вучняў уменне бачыць аўтарскую суб’ектыўную пазіцыю ў прапанаваным матэрыяле і іх уменне праз СМІ маніпуліраваць свядомасцю і ўчынкамі людзей. У гэтым і заключаецца развіцце крытычнага мыслення і медыякампетэнтнасці школьнікаў.

1.4. Перавернутыя ўрокі

Так называюць метад навучання, пры якім ўся тэарэтычная і лекцыйная праграма вывучаецца дома, а ў класе з настаўнікам падрабязна разбіраюцца заданні і практыкаванні па тэме. Гэта значыць, што ўсё ў гэтым класе наадварот: лекцыі - дома, а «дамашка» - у класе.

На такіх ўроках у вучняў фарміруюцца наступныя кампетэнцыі:

• уменне здабываць інфармацыю з розных крыніц (тэкст, малюнак, табліца, даведнік, відэа);

• навучанне ўспрымаць і перапрацоўць інфармацыю, якая перадаецца па каналах СМІ;

• уменне пераводзіць інфармацыю ў розныя віды (схема, малюнак, табліца);

• уменне развіваць у навучэнцаў разумовыя аперацыі: аналіз, сінтэз, параўнанне, канкрэтызацыя, сістэматызацыя;

• уменне бачыць суб’ектыўнасць аўтара ў прапанаванай інфармацыі і ўлічваць магчымасць маніпуляцыі СМІ свядомасцю і ўчынкамі людзей.

Перавернуты ўрок" Будова атама. Іоны."(8клас).

Мэта настаўніка на ўрок: плануецца, што ў выніку ўрока вучні:

1) будуць ведаць будову атама, паняцці «электрон» і «пратон», «нейтрон», «дадатны іон», «адмоўны іон»;

2) навучацца карыстацца перыядычнай сістэмай Д. І. Мендзялеева для вызначэння складу атама, вызначэнне зараду ядра і іонаў.

Мэта на мове вучняў: Я буду ведаць будову атама, што называюць дадатным і адмоўным іонам, навучуся вызначаць склад атама

Дадатак 1(вынік работы вучняў)

1. Запоўніце наступныя табліцы:

Ядзерная мадэль атама

1. Дайце адказы на пытанні.

1. Чым падобныя пратон і нейтрон? Чым яны адрозніваюцца?

2. Дзе сканцентраваны ўвесь дадатны зарад атама?

3. Дзе сканцэнтравана амаль уся маса атама?

4. Як утвараецца дадатны іон? Адмоўны?

5. Ці змяняецца маса цел, што электрызуюцца?Чаму?

6. Як вы думаеце, чаму мадэль атама яшчэ называюць планетарнай?

Дадатак 2

Схема з белымі плямамі

Словы для запаўнення схемы: пратоны, атамы, немае зараду, адмоўны зарад, электроны, нейтроны, ядро, дадатны зарад.

Дадатак 3

1. Разгадаць рэбусы

1. Карыстаючысь перыядычнай сістэмай хімічных элементаў вызначыць склад атама і ядра для наступных хімічных элементаў: фтор, аргон.

2. Карыстаючысь малюнкам 109 падручніка вызначце для якога хімічнага элемента схематычна паказана будова атама? Чаму роўны зарад ядра? Атама?

3. Размясціце аб’екты ў парадку узрастання іх масы: атам кіслароду, электрон, пратон, дадатны іон кіслароду, нейтрон, адмоўны іон кіслароду.

4. Ці зменіцца маса электрызуемага кавалка мелу пры: а) электрызацыі яго трэннем; б) электрызацыі праз уплыў? Чаму?

Дадатак 4

Выхадны кантроль

1. Выкарыстоўваючы перыядычную сістэму хімічных элементаў запоўніце табліцу:

Пакажыце схематычна будову дадатнага іона кіслароду