Միջոցառում՝ /3-րդ դաս/

вܸºêÆ Ü²Ê²´²Ü

2015Ãí³Ï³ÝÇ Ù³ÛÇëÇ 20-ÇÝ Èáéáõ Ù³ñ½Ç ì³Ý³ÓáñÇ ÃÇí 8 ÑÇÙÝ³Ï³Ý ¹åñáóáõÙ ïáÝ ¿ñ, ѳóÇ ïáÝ` §ÂáÕ Ñ³í»ñÅÇ Ñ³óÁ Ù»ñ ѳݳ峽ûñÛ³¦ Ëáñ³·ñáí:

ÂíáõÙ ¿, û ѳóÇ Ù³ëÇÝ ³ÛÝù³Ý ß³ï ¿ ³ëí³Í, áñ Ýáñ Ëáëù ³ë»É Ñݳñ³íáñ ã¿: ë³Ï³ÛÝ »ññáñ¹ §µ¦ ¹³ë³ñ³ÝÇ ³ß³Ï»ñïÝ»ñÁ ϳñáÕ³ó³Ý ѳݹÇë³ï»ëÇÝ ÙïáíÇ ï³Ý»É ¹»åÇ ë»ñÙݳó³ÝÝ»ñ, ùñïݳÃáñ ÑÝÓíáñÝ»ñÇ ³Ýáõß³µáõÛñ ÃáÝñÇ ßáõñÃÇÝ Ýëï³Í ѳóÃáõËÝ»ñÇ ³ß˳ñÑ, áñï»Õ ßáß³÷»ÉÇ ë·³óí»ó ѳóÇ µáõÛñÝ áõ ѳÙÁ, ëï³óÙ³Ý ¹Åí³ñáõÃÛáõÝÝ»ñÝ áõ í³ëï³ÏÇ »ñç³ÝÏáõÃÛáõÝÁ:

ö³é³µ³Ýí»ó ѳóÁ áñå»ë Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝÙ³ñ¹Ï³ÛÇÝ Ñ³ñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ, µ³ñáõÃÛ³Ý, Ñá·¨áñÇ ¨ Ù³ñÙݳíáñÇ µ³ñÓñ ³ñÅ»ù` ¹³ë»Éáõí ëáõñµ ëñµáó ß³ñùÁÁ:

ØÇçáó³éáõÙÝ ëϽµÇó ÙÇÝ㨠í»ñç ßÝãáõÙ ¿ñ ³½·³ÛÇÝ á·áí` ѳÛÏ³Ï³Ý »ñ· áõ å³ñÇ áõÕ»ÏóáõÃÛ³Ùµ:

ì»ñçáõÙ µáÉáñ ÑÛáõñ»ñÝ Çñ»Ýó ùÇÙùáõÙ ½·³óÇÝ Ù³ñÙݳíáñí³Í ÑÇëáõëÇ ¨ Ññ»ßï³ÏÝ»ñǵ³Å³Ýí³Í Ýß˳ñÑÇ Ñ³ÙÁ….

20. 05 2015 Թ.

ԴԱՍՎԱՐ՝ ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՒՍԻԿԻ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

3^Բ ԴԱՍԱՐԱՆ

Միջոցառում՝

Գովազդային մանրապատում

Թագավորը կանչեց իմաստուններին .

-Ասացեք տեսնեմ, որն է աշխարհի ամենաթանկ բանը, որը պիտի ուտի մարդը՝ երկար ապրելու համար:

1-ին իմաստուն

-Իմ կարծիքով մեղրը, Ձերդ գերազանցություն:

2-րդ իմաստուն

-Իմ կարծիքով միրգը:

3-րդ իմաստուն

-Իմ կարծիքով բանջարեղենը:

Թագավոր

-Կանչեք խոհարարին:

-Լսում եմ, տեր իմ;

-Կարող ես ասել, որն է ամենաթանկ բանը, որը պիտի ուտի մարդը երկար ապրելու համար:

-Ձերդ գերազանցուրյուն, հացը՝ թագավոր , ջուրը՝ վեզիր, մնացածը՝ գզիր-մզիր:

-Իրավացի ես, թող փառաբանվի ու հավերժի հացը մեր հանապազորյա….

Հաղորդավար 1,2

-Հացաբույր ողջույններ բոլորիդ:

Հ.1

-Ձեր տանը միշտ ցորեն հաց լինի:Թող Ձեր կյանքն ու սիրտը երաշտ չտեսնեն:

Հ.2

-Ձեր հոգիները մաքուր մնան մինչև խոր ծերություն և մարդիկ սիրեն Ձեզ արդար ցորենի պես:

Հ1

_Ասում են հայերի լեզուն բացվել է,երբ սկսել են կլորահատիկ ցորեն հաց ուտել:

Այդ ցորենից են գույն առել հայի այտերը:

Հ.2

-Հայաստանի սահմանները գծվում էին կլորահատիկ ցորենի արտերով:Հասկի ցորենի -քանակը առանց մնացորդի բաժանվում է 7-ի:

-Ցորենի մի հատիկից ստացվում է շուրջ 20 միլիգրամ ալյուր:Մեկ բատոն հաց թխելու համար՝ 10000 հատիկ ցորեն:Ցորենի ուժով հողին կպած ծառը մահ չունի, ինչ էլ անես մի տեղից կդալարի:

Հ1

Աշորան հացահատիկի աստվածուհին էր՝ 4վարսահյուսքով. ցորենաթույր, հաճարաթույր,

գարեթույր, կորեկաթույր:

Հ2

Մասիսի լանջերին ման գալիս նկատեց դեղնահասկ ցորեններ:Զարմացավ, փորձեց մի հատիկ:

-Ի՜նչ համեղ է, սննդարար, բաժանեմ մարդկանց , թող ցանեն այս սերմերը և առատություն լինի….Կոշիկներս սանդեր կդառնան՝ կծեծեն ցորենը, գրտնակ-ձեռնափայտով կհարթեցնեն խմորը

Հ1

-Հայերը հացը թխում էին վահանաձև սաջերի վրա:

Հ2-

-Մի անգամ Ասորեստանի թագավոր Սև արքան գրավեց Հայոց աշխարհը:

-Սովի կմատնեմ հայերին ու կբնաջնջեմ նրանց:Հավաքեցեք վահանաձև սաջերը և այլևս

դրանցով հաց չթխեք:

Հ1

-Հայերին օգնության է գալիս կալի աստվածուհի Հացանուշը:

-Իմ հայ ժողովուրդ, թող ամեն մարդ իր տան ներսում գետնափոր փուռ –թոնիր սարքի և հաց թխի դրանց մեջ:

-Թոնիրն անվանել են Աստծո տաճար:

-Թոնիրների մեջ հացն է արթնանում , և խղճի հոտ է աշխարհից գալիս:

ԵՐԳ-

Սերմնացանները սերմ են ցանում:

Սերմնացան 1

-Արտը վարեցի ,

Ցորեն ցանեցի,

Հողը շուռ եկավ,

Տուն տվեց նրան,

Անձրևը կգա,

Ջուր կտա նրան,

Թե ցանել եմ մի քանի հատիկ,

Արտից կտանեմ հազարապատիկ:

Սերմնացան 2

Փառք տանք ցորենին և օրհնաբանենք,

Մայրը՝ հողն է սուրբ, հայրը՝երկինքը,

Հող դարձնենք քարը և ցորեն ցանենք,

Էլի ցորենն է աշխարհի հիմքը,

Փառք տանք ցորենին և օրհնաբանենք:

--Ցորենն առատություն է խորհրդանշում և իր ուրույն տեղն է զբաղեցնում զինանշանում:

--Տրդատ Ճարտարապետը շենքի հիմքում մի բուռ ցորեն էր լցնում:

--Նորածին երեխայի օրորոցից հասկ կամ քսակով ցորեն էին կախում:

--Նորահարսի օժիտի մեջ հասկերի փունջ էին դնում՝ դրոշ դարձրած:

--Նորափեսայի գլխին հասկի ծղոտից պսակ էին դնում՝ եռագույն ներկում. կարմիր, կապույտ,

Ց

ցորնագույն՝ մաղթելով հացառատություն:

Հասկերի պար՝ ծիլերը կամաց-կամաց արթնանում, հասկեր են դառնում, արտը Շոպենի մեղմ երաժշտության ներքո:

Հասկ-Ես աշխարհ եկա,

Որ ընտրաբանեմ խորհուրդը հասկի

ԵՎ այս աշխարհում

Հասկի զորությունն արարող բազկի….

Հնձվորները գերանդիներով:

Բեմադրություն-՝

Տատը հարցրեց.

-Էն որ բույսն է,

Որ բոյով է ու գեղեցիկ:

Թոռնիկը պատասխանեց.

-Մեխակը, տատ,

Պոչը բարակ ու սլացիկ:

Տատիկ

-Մեխա՜կը:Հա՜:Բայց իմ խելքով

Գեղեցիկը հասկն է, հասկը,

Որ լուսերես մայրն էհացի՝

Գլխին շաղոտ ոսկե թագը:

• Հիմա ասա, ինչն է, տղաս,

Որ ամենից լավ է բուրում:

Թոռնիկ

-Դե, երևի վարդը, այ տատ,

Վարդաբույրը շատ եմ սիրում:

Տատիկ

-Լավն է, ինչ խոսք, բայց քեզ ասեմ,

Բուրավետը հացն է,հացը:

Ախր սոված չես մնացել,

Որ հասկանաս իմ ասածը

--Իսկ էն ինչն է արևի տակ,

Որ համով է ամեն բանից:

Թոռնիկ

--Սունկը, այ տատ, ուրիշ էլ ինչ.

Չեմ կշտանում ես նրանից:

Տատիկ

ԴԵ,ինչ ասեմ , իմ անուշիկ,

Համով բան է քո ասածը,

Բայց իմացիր, ինչ էլ ուտես,

Համովն էլի հացն է, հացը:

Նա կյանքի չափ թանկ է, որդի,

Նաապրուստն է ամենօրյա

Աշխատավոր ժողովրդի:

Ասաց տատն ու սեղանից կտրեց հացի

փոքրիկ պատառ քսեց աչքին,դրեց գլխին ու համբուրեց խոնարհաբար:

Երգ- Կանաչ հեքիաթ/Արևիկ/

--Հայկական լեռնաշխարհում հաց թխել են դեռևս Քրիստոսի ծննդից առաջ 3-2 հազարամյակներում մ.թ.ա.:

--Երվանդ արքայի հրամանով ծառ կտրողը1 տարով զրկվում էր հազ ուտելու իրավունքից՝թող ծառ կտրողն իմանա, որ ծառը բնության համար նույնն է, ինչ մարդու համար հացը:

--Մինչև հացը , հաց է դառնում ,

Տաք քրտինք են նրան խառնում,

Վարում,ցանում, ջրում, քաղում,

Ցորենն ապա մի լավ աղում

Ու նրանից հաց են թխում.

Հաց սրբազան, հաց՝ կյանք մի բուռ,

Հաց խնկահամ, անուշաբույր…

--Եկեք փառք տանք հացթուխին.

Նրա թխած սուրբ հացին:

Երգ- Հացթուխի երգը

--Հացթուխներն անձեռնամխելի էին,կռվի ժամանակ նրանց չէին սպանում:

--Առավոտյան թխած հացն ավելի համեղ է:

--Պանդխտության գնացողի բարձի տակ հաց են դրել:

--Փոքրիկ երեխայի գիշերով տանից հանելիս նրա խանձարուրում հացի կտոր են դրել:

--Հացով բուժել են, մի կտոր հաց են դրել հիվանդի գրպանը և ապա տվել են շանը, որպեսզի հիվանդությունն անցնի:

--Հարսի ու փեսայի ուսին լավաշ են գցել, եթե հարսի ուսից լավաշն ընկել է, դադարեցրել են հարսանիքը՝

Հացը գետնին նետողը չի կարող լավ մայր ու տան կին լինել:

Հ-1

--Հացով բարեկամացել են՝ հաց կտրել:

Հ-2

Հացով երդվել են՝ էս հացը վկա:

Հ-1

Հացով ճանաչել՝:

Հ-2

Լեզուն ազգի հոգևոր հացն է:Լեզուն էլ հացի նման է, երբեք չի հնանում կամ թառամում:

---Օշականի կանայք իրենց 1-ին բերքից ստացած հացը դնում էին Մաշտոցի գերեզմանին ևհոգևոր հացի նստում նրա հետ:

--Հացեկացում հաց են թխել դեռևս աստվածների համար և 36 տարին մեկ աստվածներին հրավիրել հացկերույթի:

--Հացը սուրբ է

Մի կասկածեք,

Հացը նուրբ է

Լավ իմացեք:

Հացի մասին ասել են.

-Ուրիշի հացով փոր չի կշտանա:

-Հացիկ, ջրիկ կյանք երջանիկ:

Պար-Սասունցիների յարխուշտա

--Հայերը թխել են բաղարջ, շոթա, որին անվանում են հացի շուտասելուկ, լավաշ, սոմի, մատնաքաշ, բատոն, տարեհաց ևտոնական տարատեսակ հացեր:

--Լավաշն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի մարդկության ոչ նյութական,մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում որպես հայկական մշակութային արժեք՝ 2014 թվականին:

--Աշխարհի ամենաերկարակյաց հացը լավաշն է, որում համոզվելու համար հնդիկը 6ամիս մնաց Հայաստանում:

--Գիտեք ինչքան դժ վարությամբ

Մեր պապերը , այս քարթքարոտ Հայաստանում

Քարը շարժել, հողը փորել,

Սերմը ցանել, արտը ջրել

Մշակել են, ապա հնձել

Ու կալսել են:

--Հետո բերքը աղաց տարել

Ջրաղացում աղացել են

Ու պարկերով տուն ենբերել,

Խմոր շաղել,թոնիր վառել

ԵՎ սուրբ լավաշ հաց են թխել:

Դուք այս բանը լավ իմացեք

Եվ սուրբ հացը խնայեցեք:

Երգ-Լավաշի երգը/Արևիկ/

Ափ անեմ, տափ անեմ…

--Լավաշն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկութկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում, որպես հայկական մշակութային արժեք` 2014 թվականին

--Նրբաթերթ լավաշը փրկել է Արամ թագավորի կյանքը:Նա Նոսորից գաղտնի համտեսել է իր լանջապանակում թաքցրած լավաշը և հայկական լավաշի զորությամբ հաղթել Նոսորին:

--Ալեկսանդր Մակեդոնացին պաշարել էր հայկական մի բերդ:4-րդ օրը հայերը բերդի աշտարակից կաղեցին մի լավաշ:Մակեդոնային զորքին հրամայեց հեռանալ ասելով՝

--Հացի դեմ չի կարելի նիզակ ճոճել, Աստվածները 7 տարի շուտ են մահ պարգևում նրան, ով կռիվ է գնում հացի դեմ:

Բեմականացում-

-- Տղան ուախ թռչկոտելով

ՈՒտում էր թարմ լավաշ հացը:

Բայց արի տես, երբ կշտացավ,

Դեն շպրտեց մնացածը:

--Այդ ինչ արիր, -մթնեց պապը,

Դու մեղքի մեջ թաղեցիր քեզ

Բա չգիտես որ աշխարհում

Հացը սուրբ է մոր ջեռքի պես…

Վերցրու հապա, քանի շուտ է,

Հացը մեղք է, չես կեղտոտի,

Պահիր նրան ափերիդ մեջ,

Ներողություն խնդրիր, որդի:

--Դուք հացին վերևից մի նայեք,

Դուք հացը գլխից վեր պահեք,

Սեղանին ինչ էլ որ լինի`

Հացի դեմ խոնարհ մնացեք:

--Մեր նախնիք հացը պաշտել են,

Աստծու կարգին են դասել,

բառով հացին պատվել են

ՈՒ հացին արդար են ասել:

--Հացն է ձեզ հացի տեր անում,

Սուրբ հացից ճամփան մի շեղեք

Մեր արդար բառը հիշեցեք

ԵՎ հացին արժանի եղեք:

--Իզուր չէ` մեր հնօրյա և նորօրյա բոլոր աղոթքներում ջերմությամբ ենք հնչեցնում խոսքերը, որոնք ունեն երեք իմաստ

1. ուղղակի` ամենօրյա հացի

2. հաղորդության մասին է` Տիրոջ մարմնի

3. հավերժական կյանքի` երկնային կյանքի

-- Հացը որպես Քրիստոսի հետ սուրբ հաղորդության միջոց նշխարհի տեսքով իր սկզբնավորումն է ստացել Զատկի այն խորհրդավոր ընթրիքից, որի մասնակիցներն էին Քրիստոսն ու իր տասներկու առաքյալները:

----Վերցրեք,կերեք այս է իմ մարմինը, որ բաշխում է ձեզ և շատերին` մեղքերի քավություն և թողություն:

--Սուրբ պատարաքի հաղորդությամբ վերականգնվում է ի սկզբանե հաստատված հազորդակցական կապն Աստծու հետ:

----Ես եմ կենդանի հացը:

Ես եմ կյանք պարգևող հացը:

Նա ով միացած է ինձ երբեք քաղցած չի մնա:

Նա ով հավատում է ինձ երբեք ծարավ չի մնա:

--Ալյուր ենք մաղում,

Խմոր ենք անում,

Գրտնակի տակ արագ-արագ

Գնդերը բացում

Հետո ձեռքերով

ՈՒրախ երգերով

Հատիկ-հատիկ թոնրի պատին

Լավաշ ենք խփում:

--հանում ենք տաք-տաք

Լավաշը բարակ,

Մաքուր, սպիտակ

Սփռոցի տակ դարսում ենք արագ:

--Լավաշը կտում, պանիր ենք դնում,

Եկեք, եկեք դուք էլ կերեք,

Լավաշ ենք ուտում: