МКТ негизги жоболору

Сабактын темасы: Молекулалык-кинетикалык теориянын негизги жоболору.

Сабактагы өтүлүүчү материалдар жана тапшырмалар:

• Молекулалык - кинетикалык теориянын негизги жоболору;

• Моль масса, заттын саны жана салыштырмалуу молекулалык массанын физикадагы ордун аныктагыла;

• Заттын санын формуласын негизинде маселе чыгаргыла;

Сабактын критерийлери:

• Молекулалык - кинетикалык теориянын негизги жоболорун билсе;

• Моль масса, заттын саны жана салыштырмалуу молекулалык массанын физикадагы ордун аныктаса;

• Заттын санын формуласын негизинде маселе чыгарса;

• Өз көз караштарынын жана чечимдеринин ар түдүүлүгүн кабыл ала билип, башка студенттердин пикирлерин урматтоо менен кабыл ала билүүгө тарбияланышса;

• Сабакка активдүү катышса;

Кайталоо үчүн жана жаңы темага өбөлгө түзүүчү суроолор:

• Механикалык жана аргасыз термелүү деп эмнени айтабыз?

• Толкун жана анын түрлөрү?

• Үн толкундары деп эмнени айтабыз?

Жаңы тема:

Молекулалык физика түрдүү агрегаттык абалдардагы нерселердин физикалык касиеттерин, молекулалык түзүлүшүн окутат. Ошондой эле нерсени түзгөн атомдордун, молекулалардын, иондордун өз ара аракеттешүүлөрүн окутуп үйрөтөт.

Ар кандай физикалык кубулуштарды атом жана молекулалардын кыймылы, өз ара аракети аркылуу түшүндүрүүчү теория молекулалык-кинетикалык теория деп аталат.

Биз VIII класстын физикасынан заттар эң майда бөлүкчөлөрдөн: атом жана молекулалардан турарын билебиз. Бул ойлор байыркы Грециянын атактуу ойчулдары Демократ, Левкипп ж.б. тарабынан 2300 жыл мурда айтылган.

Молекулалык-кинетикалык теориянын негизги үч жобосу бар:

1. Заттар кандай гана абалда (катуу, суюк, газ) болбосун, эң майда бөлүкчөлөрдөн: атом жана молекулалардан турат.

2. Атом жана молекулалар тынымсыз башаламан (хаотикалык) кыймылда болушат.

3. Атом жана молекулалар арасында өз ара аракеттешүү күчтөрү жүрөт.

Молекулалар дүйнөсүндө, же микродүйнөдө эң көп сандаган майда бөлүкчөлөрдү кезиктиребиз. Мисалы, нормалдуу шартта (б.а. , 760мм сым.мам) ар кандай газдын 1см³ көлөмүндө 2,710¹⁹ молекула бар экени аныкталган. Суутектин бир молекуласынын масасы .

1827-жылы Англиялык ботаник Броун тарабынан молекулалардын хаотикалык кыймылы аныкталган. Температура жогоруласа бөлүкчөлөрдүн кыймылы интенсивдүү, ал эми температура төмөндөсө интенсивдүүлүгү начар, бирок кыймылы токтобойт.

“Атом” грекчеден которгондо “бөлүнбөс” дегенди билдирет. Азыркы кезде атом татаал – ал оң заряддалган ядродон жана оң заряддалган протондон жана нейтралдуу бөлүкчө - нейтрондон тураары, аны терс заряддалган электрондор айланып жүрөт. Атомдун бул моделин англиялык окумуштуу Э.Резерфорд атомдун планетардык моделин ачкан.

Айрым молекуланын жана атомдун массасы абдан эле кичине. Мисалы, 1г сууда 3,710²²кг молекула болсо, анда суунун бир молекуласынын массасы m₀(Н₂О)2,710^-26кг.

Молекуланын массасы абдан кичине экендигине карата, массанын абсолюттук мааниси эмес, салыштырмалуу мааниси кабыл алынган.

 Берилген заттын молекуласынын m₀ көмүртектин атому m_0с массасынын не болгон катышы ал заттын салыштырмалуу молекулалык массасы деп аталат.

; Mr – салыштырмалуу атомдук масса.

 Массасы 0,012кг болгон көмүртекте канча атом болсо, ошончо сандагы атомдордон же молекулалардан турган сан бир моль деп аталат.

Ар кандай заттын бир жолу бирдей сандагы атомдордон, молекулалардан турат. Бул XIX кылымда италиялык окумуштуу Авогадро тарабынан ачылган.

- бул к=мңртектин бир атомунун массасы.

 Берилген нерседеги молекулалардын N санынын Авогадро турактуулугуна болгон катышы заттын саны деп аталат. Ал (нью) тамгасы менен белгиленет.

кмоль ж.б.

 Бир мольдогу заттын г же кг менен алынган массасы моль масса деп аталат.

Заттын санынын дагы бир формуласы .

Моль массанын бирдиги ; 1м.а.б.=1,710²⁷кг ды түзөт.

Бышыктоо: Маселе иштөө.

17-көнүгүү

1. Идиште 4,510²⁷газдын молекуласы бар. Газ канча мольго ээ?

2. Бөтөлкөдө суунун 6 молу бар, анда канча молекула бар?

3. Аллюминий тегиздигинин массасы 216г. Атомдук салмагы 0,027кг/моль. Тетикте канча атом бар?

4. Баллондо 310²⁴ кычкылтектин молекуласы бар. Эгерде кычкылтектин молярдык массасы 0,032 кг/моль болсо, газдын массасы кандай?

5. Аянты 39см³ нерсенин бетине калыңдыгы 1мкм платинанын катмары сөйкөлгөн. Бул катмарда платинанын канча атому бар? Платинанын тыгыздыгы 21500кг/м³, атомдук массасы 0,195кг/моль.

6. Идиште суунун 510²³ молекуласы бар. Суу кандай көлөмдү ээлейт? Суунун тыгыздыгы 1000кг/м³, суунун молярдык массасы 0,018кг/моль. Жообун см³ менен бергиле.

Жыйынтыктоо:

• Молекулалык-кинетикалык теория деп кандай теорияны айтабыз?

• Молекулалык-кинетикалык теориянын негизги жоболору кайсылар?

• Атом, молекула жөнүндө эмне билесиңер?

• Салыштырмалуу атомдук масса деп эмнени айтабыз?

• Моль масса жөнүндө эмне билесиңер?

• Заттын саны деп эмнени айтабыз?

• Авогадро саны.

Үйгө берилүүчү тапшырмалар:

1. Көлөмү 0,5л колбада 1,3510²² гелийдин атому бар. Эгерде гелийдин атомдук массасы 0,004 моль болсо, анын тыгыздыгы кандай?

2. Тыгыздыгы 2кг/м³ газ, 0,7м³ көлөмдү ээлейт. Эгерде анын 310²⁵ молекуласы бар болсо, анда молярдык массасы кандай?

3. Спортсмендин өпкөсүнүн көлөмү 5,8л. Толук бир дем алганда анын өпкөсүнө абанын канча молекуласы кирет? Абанын тыгыздыгы 1,25кг/м³. Молярдык массасы 0,029кг/моль.

4. 200моль көмүр кычкыл газдын массасы канча?

Баалоо: Студенттер баалоо критерийлеринин негизинде бааланат

Колдонулган адабияттар:

1. Физика окуу китеби. 10-класс.

2. А.П.Рымкеевич. Физика боюнча маселелер жыйнагы.

3. Тесттик тапшырмалар.