Монголстандын тарыхы жонундо маалымат

Сабактын темасы: Моголстан мамлекети

Сабактын максаты: Моголстан мамлекетинин тузулушу тууралуу окуучулар кенири тушунук алышат

Колдонулган ыкма: Чакан топтор менен иштоо.

Моголстан мамлекетинин тузулушу

14-кылым орто ченинде борбордук Азиядагы Хайду мамлекети эки болукко болунуп кетти чыгышында Моголстан тузулду.Батыш болугундогу ээликтер 1370-жылдардын башында Эмир Темирдин мамлекетине бириктирилди.Моголстан тушунугу жана мамлекеттин аты Моголдор олкосу деген маанини билдирип Могол,Могул этнониминен келип чыккан.Орто Азияда ошол кезде турктошкон Моголдорду Могол же Могул деп атап жазып калышкан.Моголстанда аты туркчо,монголчо аталган коптогон уруулар,дуулаттар,кангылар (бекчик),керейттер,аркенуттар,баарындар,арлаттар,барластар ж.б жашачу.Эн кызыгы булар булгачы уруу бирикмесинде кыргыздын бостон тейит жоокесек,доолос,кыдырыша жана канлы уруулары бар эле.Акыркы алты уруу кийин ичкилик кыргыздардын уюткусу болгон.1348-жыл шарттуу турдо Моголстан мамлекетинин тузулгон жылы болуп эсептелет,курултайда алар Чагатайдын урпагы Дуваны небереси катары жоромолдонгон 18 жаштагы Тоглук-Темурду хан которушкон.Анын ордосу Иле ороонундогу Алмалык калаасында жайгашмак.Моголстандын чек арасы туруктуу болбой тез-тез озгоруп турган.Моголстан мамлекети бири-бирине баш ийбеген жарым жартылай оз алдынча коншу улуттардан турчу.Улут башчылары ханга формалдуу гана вассал булушкан.Моголстандын акимдик саясий чордону Мангалай-Субо (башкы аймак) деп аталган аймак эле. Анын борбору Ак-суу шаары (Чыгыш Тенир тоодо) болгон.1358-ж болхтын Эмир казаган олтуруп,Тенир Тоодогу дуулат эмирлери Мавераннахрдын басымдуу болугуно оздорунун так теке куурчап (Марионеттик) ханы Тоглук Темурдун бийлигин орнотушкан.Барлас уруусунан чыккан Эмир Темирда 1360-ж Тоглук Темурдун бийлигин тааныган.(Батышта Эмир Темирди Темурленг созунон кийинки Мнг созу,аксак дегенди туюнтат) Тоглук-Темурдун хандыгын соз жузундо гана тааныгысы келген бектер тез-тез ага каршы которулуш чыгарылып турган.Ал олгон сон 1362-1363-жылы мурас коруу болгон,улуу Илйас –Колго Мавераннахрды убактылуу колунан чыгарган.1365-1366-ж Илйас-Колгону Тенир Тооодогу ага каршы топ олтуруп,бул топтун башында болгон.

Сабакты жыйынтыктоо: суроолор берилет,жооптор алынат

Сабакты баалоо: 5,4,3

Уйго тапшырма: Берилген тапшырманы окуу