МУЗЕЙНЫ ЗАНЯТАК "НАСУСТРАЧ РОДНАЙ МОВЕ"
для вучняў 2 класа
Аўтар-складальнік:
Пяшко В.С., настаўнік гісторыі і мастацтва,
кіраўнік этнаграфічнага музея “Спадчына”
ДУА «Сярэдняя школа №33 г. Брэста»
Мэта: азнаямленне дзяцей з беларускай мовай праз гульні, творчасць і казкі, выкарыстоўваючы праметы этнаграфічнага музея.
Задачы: развіваць творчыя здольнасці навучэнцаў;
садзейнічаць фарміраванню любові да роднай культуры.
Інвентар для занятка:
Батлейка і лялькі (інвентарныя нумары выкарыстаных музейных прадметаў: НВ №45-58, НВ- №1-3 ).
Карціны з прадметамі/героямі.
Малявальныя матэрыялы (алоўкі, папера).
Скарбонка і карткі для гульні.
Час: 45 хвілін.
Месца: Этнаграфічны музей “Спадчына”.
Ход занятка
1. Прывітальная частка
Вітаемся з дзецьмі:
"Добры дзень, сябры! Мы сёння адправімся ў чароўнае падарожжа ў свет беларускай мовы разам з нашым Дамавым — ахоўнікам музея “Спадчына”. І завуць яго Апанас Спадчык.
Знаёмім дзяцей з тэмай занятка.
"Сёння мы будзем вучыцца гаварыць, гуляць і тварыць па-беларуску. Я пазнаёмлю вас з раздзеламі экспазыцыі, і вы назавіце іх на беларуску.
Нам дапамогуць вось такія лялькі, батлейка і адна вельмі цікавая казка.
2. Асноўная частка
2.1. Уводзіны ў тэму праз казку. Я пазнаёмлю вас з асноўнымі раздзеламі экспазіцыі і назаву некаторыя важныя музейныя прадметы, якія сустрэнуцца на нашым занятку.
1. Беларускае народнае аддзенне. (Сарочка,спадніца, фартух, вянок, шапка)
2. Вышываныя і тканыя рушнікі. (льняныя ніткі,ткацкі станок – кросны, ручнік, калаўрот, матавіла)
3. Ганчарства. (ганчарнае кола, гліна, гаршок, збан, глечык)
4. Саломка. (Саломка, саламяны кораб, саламяны капялюш,аплікацыя саломкай)
5. “Чырвоны куток” (ручнік, абраз)
6. Сурвэткі вязаныя і вышытыя (мярэжка, сурвэтка)
7. Батлейка. (Батлейка, лялька)
8.Прадметы быту. (вілачкі, чаплея, лыжка, прас, куфар )
9. Дзіцячая творчасць (творчыя працы дзяцей)
Две апошнія вельмі падабаюцца дзецям.
2.2. "Як Ялінка вучыла звяркоў гаварыць па-беларуску."
Гэта аўтарская казка для вас ад Дамавога Апанаса Спадчыка.
(Падчас расказу выкарыстоўваем лялек і батлейку для візуалізацыі персанажаў казкі.)
Казка "Як Ялінка вучыла звяркоў гаварыць па-беларуску"
Дзейныя асобы:
Дамавы (гаспадар музея, мудры і добры).
Ялінка (чароўнае дрэва, яна вучыць звяркоў).
Сабака Барбос (шустры і цікаўны).
Сабака Жучка (спакойная і мудрая).
Кот Маркіз (лянівы, але разумны).
Певень Спявак (гучны і смелы).
Анёл (дапамагае зразумець важнасць беларускай мовы).
Сцэна 1. У музеі
(Дамавы выходзіць са сваёй хаткі ў кутку музея і звяртаецца да гледачоў.)
Дамавы:
— Добры дзень, хлопчыкі і дзяўчынкі! Сёння ў нашым музеі адбудзецца сапраўднае чараўніцтва! Паглядзіце, гэта Ялінка. Яна не звычайнае дрэва, а чароўнае. Яна навучыць нас гаварыць па-беларуску. Але спачатку трэба сабраць усіх звяркоў. Дапаможаце мне?
(Домавы паказвае на рэчы, якія стаяць у музеі (дзве сабакі, кот, певень). Ён просіць дзяцей назваць іх на беларускай мове.)
Дамавы:
— Што гэта за звярок? Як яго завуць па-беларуску?
(Дзеці называюць: сабака, кот, певень.)
Дамавы:
— Цудоўна! А цяпер запрашаем усіх да Ялінкі!
Сцэна 2. Каля Ялінкі
(Ялінка "ажывае". Яе галасок чуецца здалёк.)
Ялінка:
— Прывітанне, звяркі і людзі! Я — Ялінка, і я магу навучыць вас гаварыць прыгожа і правільна на беларускай мове. Але спачатку кожны з вас павінен сказаць нешта пра сябе на роднай мове.
(Сабака Барбос пачынае гаварыць.)
Барбос:
— Гаў-гаў! Я Барбос. Я люблю бегаць і ахоўваць дом.
(Ялінка папраўляе.)
Ялінка:
— Не проста "гаў-гаў", а "Прывітанне! Я Барбос, я добры сабака".
(Дзеці паўтараюць за Ялінкай.)
Жучка:
— Гаў! А я Жучка. Я люблю грэцца на сонейку.
Ялінка:
— Добра, Жучка. Давай скажам: "Я Жучка, я люблю сонейка і добрых людзей".
(Дзеці зноў паўтараюць.)
Кот Маркіз:
— Мяў! Я Маркіз. Я люблю спаць.
Ялінка:
— Маркіз, а што па-беларуску будзе "спаць"?
(Дзеці адказваюць: "спаць.")
Ялінка:
— Вось і скажы прыгожа: "Я Маркіз, люблю спаць і марыць аб малочцы."
(Дзеці смяюцца і паўтараюць.)
Певень Спявак:
— Ку-ка-рэ-ку! Я лепшы спявак у нашым двары!
Ялінка:
— А скажы, Певень, як будзе па-беларуску "утро"?
(Дзеці адказваюць: "раніца.")
Ялінка:
— Скажы так: "Я Спявак, я прачынаю ўсіх раніцай сваім звонкім голасам."
(Дзеці зноў паўтараюць.)
Сцэна 3. Анёл прыходзіць на дапамогу
(З'яўляюцца Анёл і Домавы.)
Анёл:
— Вы малайцы, звяркі і дзеці. Але не забывайце: важна не толькі размаўляць па-беларуску, але і дапамагчы тым, хто пакуль не ўмее.
Дамавы:
— Так, як сёння звяркі вучыліся гаварыць, вы можаце навучыцца разам з бацькамі і сябрамі.
Фінал. Песня ад Ялінкі
(Усе спяваюць простую песеньку на беларускай мове, напрыклад, "Ох і сеяла Ульяніца лянок! Ох і сеяла Іванаўна лянок…").
Ялінка:
— Дзякуй вам, сябры! Наведвайце мяне яшчэ, і я навучу вас яшчэ больш прыгожых слоў.
Дамавы:
— Дабранач, сябры! І не забывайце: наша мова — гэта сапраўдны скарб!
Практыка пасля казкі
Паўтор назваў звяркоў па-беларуску.
Маляванне персанажаў казкі.
Абмеркаванне: "Чаму важна размаўляць на роднай мове?"
Казка зробіць занятак не толькі цікавым, але і карысным для моўнага развіцця дзяцей.
3. ГУЛЬНЯВАЯ ЧАСТКА
3 .1."Слова да слова"
Дзеці вучацца простым беларускім словах праз гульні:
“Перакладчык”: Экскурсавод паказвае музейныя прадметы, а дзеці называюць іх па-беларуску (прыклад: абраз, гаршок, збан, батлейка, вілачкі, ручнік, мярэжка, сурвэтка, саломка, куфар, сарочка).
“Хто хутчэй”: дзеці бягуць да прадметаў у музеі, якія называюцца па-беларуску (Саломка, глечык, лыжка, калаўрот, матавіла, лялька, прас, чаплея, спадніца, фартух, вянок, шапка).
3.2. ТВОРЧАЯ ЧАСТКА "Малюем па-беларуску"
Прапануем дзецям намаляваць аднаго з герояў казкі.
Разам абмяркоўваем малюнкі: "Што гэта? Як гэта назваць па-беларуску?"
Дапамагаем дзецям прыдумваць простыя апісанні іх малюнкаў.
3.3. ЗАВУЧВАННЕ ВЕРШЫКА (пры наяўнасці часу)
Чытаем і завучваем просты вершык:
1.“Мой родны кут,
Як ты мне мілы!
Забыць цябе не маю сілы!”
2. “Ад прадзедаў спакон вякоў
Мне засталася спадчына.
Паміж сваіх і чужакоў
Яна мне ласкай матчынай!”
3. “ Зорачкі ў небе і
Сонейка свецяць нам ,
Я размаўляю на роднай мове з сябрам.”
4. РЭФЛЕКСІЯ пасля занятка "Як Ялінка вучыла звяркоў гаварыць па-беларуску"
Пытанні для дзяцей:
Што вам найбольш спадабалася сёння на занятку?
Прыкладныя адказы дзяцей:
"Мяне зачаравала Ялінка! Яна такая добрая і разумная."
"Мне спадабалася, як звяркі вучылі словы. Асабліва кот!"
"Мне падабалася называць звяроў па-беларуску."
Якое новае беларускае слова вы сёння вывучылі?
Адказы дзяцей:
"Я вывучыў, што 'раніца' — гэта ранак па-беларуску."
"Я запомніў слова 'спаць', бо кот Маркіз любіць спаць."
"Мне спадабалася слова 'батлейка'."
Ці хочаце яшчэ раз сустракацца з Домавым і Ялінкай?
Адказы дзяцей:
"Так, я хачу зноў пачуць новую казку!"
"Хачу вучыцца размаўляць, як Дамавы."
"Давайце яшчэ спяваць па-беларуску!"
Чым вас здзівіла Ялінка або звяркі?
Адказы дзяцей:
"Я здзівіўся, што Ялінка можа гаварыць!"
"Кот Маркіз вельмі смешны і лянівы."
"Анёл вельмі прыгожы і добры."
Вынік рэфлексіі:
Занятак прайшоў удала, дзеці актыўна ўдзельнічалі і з цікавасцю выконвалі заданні. Усе вучні змаглі назваць новыя беларускія словы, што сведчыць аб тым, што матэрыял быў даступным і зразумелым. Асабліва іх захапіла казачная атмасфера і персанажы.
5. ЗАВЯРШАЛЬНАЯ ГУЛЬНЯ "Развітанне з Дамавым"
Дзеці складаюць словы ў “чарадзейную скарбонку” (каробка, куды кожны кідае картку са словам, якое ён вывучыў сёння).
Развітанне: "Дабранач, Дамавік! Мы хутка зноў прыйдзем!"
6. РЭКАМЕНДАЦЫІ ДЛЯ БАЦЬКОЎ
На заканчэнне занятка настаўнік дае бацькам кароткія рэкамендацыі:
Прагляд мультфільмаў па-беларуску.
Чытанне казак і вершаў на роднай мове.
Развіццё мовы праз сумесныя гульні і маляванне.
Што можна дабавіць у наступны раз: Дадаць яшчэ адну інтэрактыўную гульню, каб дзеці маглі больш практыкавацца ў беларускіх словах. Больш увагі надаць калектыўнаму спеву. Падрыхтаваць дадатковыя карткі са словамі для паўтарэння дома.
Заключэнне: Такія заняткі садзейнічаюць не толькі развіццю цікавасці да беларускай мовы, але і фарміраванню любові да роднай культуры. Наступны раз можна пашырыць праграму, уключыўшы новых герояў і сюжэты.
8
19 183
1 912 
