Мыкты ачык сабак

Саканын таа жагын көзөп, көндөйлөп, ага эритилген коргошун куюлат. Бул кыт куюу деп аталат. Кыт саканын таа жагын салмактандырып, арышын кеңейтет, ыргытканда, атканда, өкчөгөндө жалаң алчы конушуна көмөктөшөт. Чүкө оюндарын ойноодо балдардын бардыгында тең кыт куюлган сакалар болгон учурда гана ойногонго болот. Ойноочулардын биринде эле кыт куюлган сака жок болсо, оюн кыт куюлбаган сакалар менен ойнолушу керек.

Оюн сака калчоо менен башталып, сакалардын конуу тартиби менен оюнчулардын кезеги түзүлөт. Бардык чүкөлөрдү чогултуп өкчөө-калчоо деп аталат. Кыргыз аңызында чүкө оюнунун пири - Какчеке делет. Чүкө оюндарынын 20дан ашык түрү белгилүү. Алар негизинен экиге бөлүнөт: отуруп ойнолуучу оюндар (чүкө калчамай) жана басып жүрүп ойнолуучу оюндар (чүкө атмай). Биринчисине упай, кан таламай, жеп кетти, канымдат, сасыткы, учум, ачакей-жумакей, чүкө өкчөмөй ж.б.; экинчисине ордо, үч тапан, өлдү, жедирмек, келиш, кыйыр, кеӊ, опол, пари ж.б. кирет. Чүкө оюндарынын төрөсү - ордо. Ордо кыргыз элинде гана учураган оюн. Анда кыргыз элинин тарыхый турмушу кеңири камтылган. Ордодо кыргыздардын күнүмдүк жашоо-турмушу, ички жана тышкы душмандары менен болгон мамилеси сыяктуу көптөгөн маселелер чагылдырылган. Оюнчулардан өтө чеберчиликти, машыккандыкты талап кылган татаал оюн. Ордо байыркы кыргыз элинин хан ордосун элестетип, элди биримдикке чакырат, ошондой эле аскердик өнөргө үйрөтөт. Ордонун үйдө - кийиз үстүндө ойнолгон түрү упай. Бул оюндар дүйнө элдеринин эч биринде жок. Чүкө оюндарында жергиликтүү өзгөчөлүктөр өтө эле көп, ал түгүл бир эле оюнду ар башка жерде ар башкача атаган же ар башкача эреже менен ойногон учурлар да кездешет. Төмөндө чүкө оюндарынын айрымдарын келтиребиз.

Буларды билип алалы

1 чүкө – 3 деген баа

2 чүкө – 4 деген баа

3 чүкө – 5 деген баа

I топ II топ

1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30

«Жетим менен сыйкырчы» жомогунан

1. Кемпир кайсы сөздү айтканда сыйкырчы пайда болуп калат?

1

Өөх!

Бали!

2

Ууф

3

Эй!

4

«Жетим менен сыйкырчы» жомогунан

1. Кемпир кайсы сөздү айтканда сыйкырчы пайда болуп калат?

1

Өөх!

Бали!

2

Ууф

3

Эй!

4

2. Бала канчага чыкканда оокат издеп жолго аттанат?

1

15

9

2

11

3

17

4

2. Бала канчага чыкканда оокат издеп жолго аттанат?

1

15

9

2

11

3

17

4

3. Кемпир сыйкырчыга биринчи кандай тилегин айтат?

1

Оокат берүүнү

Баласын окутууну

2

Байлык берүүнү

3

Үй берүүнү

4

3. Кемпир сыйкырчыга биринчи кандай тилегин айтат?

1

Оокат берүүнү

Баласын окутууну

2

Байлык берүүнү

3

Үй берүүнү

4

4. Кемпир адегенде сыйкырчыны ким деп ойлоду?

1

Хан

Желмогуз

2

Кыдыр ата

3

Периште

4

4. Кемпир адегенде сыйкырчыны ким деп ойлоду?

1

Хан

Желмогуз

2

Кыдыр ата

3

Периште

4

Сабактын максаттары:

• А) Окуучулар поэманын сюжети менен таанышат. Чыгарманын мазмунун билишип, суроолорго так, туура жооп беришет.

• Б) Окуучулар «ынтымак» түшүнүгү боюнча кеңири маалымат алышып, бир тууган, дос, классташтар жана башка топтогу адамдар менен ынтымактуу болууга тарбияланышат.

• В) Окуучулар оозеки түрүндө чыгарманы айтып бере алышат, ынтымактын баркы канчалык чоң экендигин түшүнүүгө аракет жасашат.

Он тогузунчу ноябрь

Сабактын темасы:

Темиркул Үмөталиевдин

«Күч бирдикте» поэмасы

Темиркул Үмөталиев

Акын Темиркул Үмөталиев Жаңы-Жол районунда караштуу Тоо-Жар айылында 1908-жылы туулган. 1925-жылы Темиркул Ак-Суудагы жетим балдар үйүндө тарбияланып, 1929-жылы Жалал-Абаддагы педагогикалык окуу жайын бүтүргөн. 1928–1929-жж. техникумда окуп жүргөндө Үмөталиевдин кабарлары «Ленинчил жаш», «Кызыл Кыргызстан» гезиттерине үзбөй чыккан. Т.Үмөталиев Улуу Ата Мекендик согушта Калинин, Түштүк-Кавказ, акавказье, Украина фронтторундагы, 

Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия, Австрияны фашизмден бошотууга катышкан.

Үй тапшырма: «Ынтымак» темасында кластер түзүп келүү

ынтымак

Бул ырыс

«Ынтымактуу бололу» деп алакан жаябыз