Н.В. Шупуççынни пурнăçĕпе пултарулăхĕ

Н.В. Шубуççынни пурнăçĕпе пултарулăхĕ

Ачалăхĕ

• Николай Васильевич Васильев (Шубоççынни) 1889 çулхи чÿк уйăхĕн 26-мĕшĕнче халĕ Чăваш Республикин Шупашкар районне кĕрекен Иккасси ялĕнче çуралнă. Вăл çуралнă урама кунта Шу поç урамĕ тенĕ. Сăвăç хăйне валли «Шупоççынни» ята илет.

• Иккасси ялĕнче 1861-мĕш çултах чиркÿ çумĕнче шкул пулнă. Пулас поэт 1897-мш çулта шкула çÿреме пуçлать.
• Ç акăн чухнех вăл халăх юррисене çыра-çыра илнĕ, хăй те сăвăсем çыркаланă.
• Ялти шкултан вĕренсе тухсан Николай Васильевич Чĕмпĕрти чăваш шкулне вĕренме кĕрет.
• 1907-мĕш çулхи пуш уăхĕн 7-мĕшĕнче поэт вĕреннĕ класа пăлхава хутшăннăшăн салатса яраççĕ..

Литературăри малтанхи утăмсем

• 1907 çулхи кĕркунне Шубуççынни Иван Яковлевич Яковлева чĕннипе Чемпĕре таврăнать. Кунта чӑваш кӗнекисем кӑларакан комисси пуҫлӑхӗ И.Я.Яковлев, унӑн пултарулӑхне пӗлсе, ӑна вырӑс писатӗлӗсен кӗнекисене чӑвашла куҫарма явӑҫтарать.

Учение и труд

• Шупуҫҫынни Чӗмпӗрти гимназире экзамен тытса учитель ятне илет. 1909 ҫулхи декабьте Н.Шупуҫҫынни Чистай уесӗнчи Ç ӗнӗ Аксу шкулне вӗрентме тухса каять. Кунта поэт тепӗр сӑвӑ кӗнеки ҫырса хатӗрлет.

Литературная деятельность Николая Шубоссинни

• Чăваш литературишӗн ҫунакан Н.Шупуҫҫынни хăй вӗрентекен шкул ачисене тăван чӗлхепе сăвă, калав ҫырма хăнăхтарасшăн хыпăннă. Вăл тăрăшнипе шкул ачисем «Хамăр ял» ятлă литература журналӗ кăларнă.

Поэт тата вăрçă

• Н.Шупуҫҫынние 1914 ҫулхи утӑ уйӑхĕн 19-мĕшĕче салтака илсе каяҫҫĕ. Тĕрлĕ хуласенче пулнӑ хыҫҫӑн чӑваш ҫыравҫи 1918 ҫулхи пуш уйӑхĕнче тӑван ялне таврӑнать.

• 1918- 1922 ҫулсенче Тукаш вулӑсĕнче ҫар ӗҫ комассариатӗнче ӗҫленĕ.
• 1919 ҫулхи январьте Коммунистсен партине кӗрет.
• 1925-1928ҫ. вӑл-Чӑвашпроизводсоюзӑн правлени председателӗ. Унтан ӑна Мускава Çĕрĕҫ комиссариатне куҫараҫҫĕ. Çулталӑк хушши Çĕрĕҫ институчӗн каҫхи уйрӑмĕнче вĕренет. Кĕҫех ӑна Шупашкара «Сунтал» журналӑн тӗп редакторӗнче ӗҫлеме чӗнсе илеҫҫӗ.
• .

Поэт ĕçĕ-хĕлĕ

• Хăйӗн ҫӗнӗ сăввисене халăхăн ҫӗнӗ пурнăҫшăн кӗрешме ҫуралнă хăвачӗпе хавхаланса ҫырнă. Халăхăн ӗмӗрхи ӗмӗчӗпе ҫунса пурăнаканскер, унăн телейлӗ кунҫулӗшӗн вăйне хурса ҫапăҫаканскер.
• 1922 ҫулта пичетленнӗ «Ӗмӗт» ятлă сăвăра хăйӗн ӗмӗтне ҫамрăк ҫын сăнӗ кӳрет. Çав ҫамрăк ҫынна «ҫӗнӗ ҫут тӗнче» пӑхӑнать, уншӑн «йӑл-йӑл» йӑлкӑшать.

Семья Николая Васильевича Шубоссинны

1930 ҫулта Мускавра ун ă н «Краткий очерк итории чувашской литературы» ятл ă тӗпчев кӗнеки тухн ă . Унта в ă л ч ă вашсен ӗлӗкхипе хальхи литературин историне кӗскен йӗрленӗ. Каярах в ă л сахал мар статья ҫырн ă . 1936-1937 ҫулсенче в ă л ч ă ваш культурин наук ă па тӗпчев институчӗн директорӗ пулн ă . Институт пуҫл ă хӗнче т ă рса, ч ă ваш фольклорне, искусствине тӗпчес ӗҫе йӗркелесе пын ă .

1937 ҫулта Мускавра в ă л хатӗрленӗ ч ă ваш юмахӗсен кӗнеки выр ă сла тухн ă .

Чăваш халăх ывăлĕ

• Н.Шупуҫҫынни ҫырнисем в ă л х ă й в ă х ă тӗнче ҫут ă малашл ă хш ă н турт ă накан пурн ă ҫ таппипе пӗр тан хал ă х пынине, т ă ван хал ă х ырл ă хӗшӗн ҫуннине, т ă р ă шнине к ă тартса т ă раҫҫӗ. С ă в ă ҫ ă х ă й пурн ă ҫра хӗвеллӗ кун хавасне юратн ă , ҫут ӗмӗте иксӗлми шанч ă кпа ӗненнӗ. Кӗрешӳпе ӗҫ кӗвви ҫӗкленӗ ун ă н к ă м ă лне, ҫав кӗвӗпе к ă варланн ă поэзи хӗрӳлӗхӗ. Илемлӗ этем пулн ă Шупуҫҫынни

Н.В. Шупоççыннине асăнса лартнă палăк

Ус ă курн ă литература

Павлов Ф. Н.В.Шупу çç ынни // Сунтал. - 1928. - NQ 11. Отачкuн А. Шупу çç ыннин «Еркен» поэми пирки / / Сунт а л. _ 1929. - N 5.

Хумма Çе мене. Еркен // Сунтал. - 1930. - NQ 6. Келu Г. Н.В.Шупуggынни // Сунт а л. - 1930. - N 7.

Захаров Е. Н.В.Васильев-Шупу çç ынни // Ч ă вашсен иле м л ĕ ли­тератури. - Ш., 1934.

Канюков В. Николай Васильевич Шупу çç ынни: пурн ăçĕ пе пул­тарулах ĕ . - ш.: Ч ă ваш к ĕ неке изд-ви. - 1977.

Канюков В. Шупу çç ынни поэзий ĕ // Канюков В. Писатель ă стал ă х ĕ . - Ш., 1986.

Эзенкuн В. Ч ă ваш литературинче социализмла реализм ç и­р ĕ пленне тапх ă р. 1917-1934 ç улсем // Эзенкин В. Ч ă ваш литера­туроведений ĕ пе критика истори йен к ĕ ске очерк ĕ (1917-1955). _ Ш., 1987.

Юмарт Г. Шупу çç ынни тесен ... // Тă ван Ат ă л. - 1989. - N 12. Матвеев П Певец свободы // Совет. Чувашия. - 1989. - 25 нояб. Матвеев П По гребням жизни / / Их имена останутся в исто рии. - Ч., 1993. - В ып . 1.

Артемьев ю. Н.В. Шупу çç ынни // Артемьев ю. Ĕ м ĕ р пу ç лам ă ш ĕ : 1900-1917 ç улсенчи ч ă ваш литература истори йен очерк ĕ . - Ш., 1996.

Юмарт Г. «Нарспи» а вт ор с ен тус ĕ // Тант ă ш. - 1999. - 23 раш­тав (N 51).

Юхма М. Улица Н. В. Шубоссинни // Юхма М. Имена улиц, твоих, Чебоксары! - Ч., 2000.

Яч ĕ -шыв ĕ - хал ă х ас ĕ нче / В. Ту к тар хат ĕ рлен ĕ // Хыпар. _ 2000. - 13 к ă рлач.

Родионов В. Николай Шупу çç ынни / / Родионов В. Ч ă ваш ли­тератури: верен ÿ к ĕ неки. - Ш.: Ч ă ваш к ĕ н. изд-ви, 2003.

Ялгuр П Ай ă пс ă р синкер курнисем / / Хыпар. - 2003. - 20 çĕртме .