Наречие.тыва дыл

4-ку класска тыва дыл кичээли

Темазы: Наречие

Кичээлдин хевири - чаа тема

Кичээлдин сорулгалары:

Башкынын кичээлге чедип алыр сорулгазы :

а) Уругларнын чугаазын болгаш аянныг, тода, шын номчулгазын чедип алыры.

б) Уругларнын кичээлге идепкейлиг ажылын кодуруп,угаан-медерелин сайзырадыр, кичээнгейин, сонуургалын оттурар.

Ооредилгенин бугу талалыг ажыл-чорудулгазы:

а) Уругларнын сос курлавырын байыдар, ооренир темазынга сонуургалын кодурер.

б) Медерелдиг, шын номчуурун чедип алыр, боттарынын хууда бодалдарын илередип билирин чедип алыр.

в) Наречие деп чугаа кезээнин дугайында билиндирер, наречиелерни домактын иштинден шын тып билирин ооредир;;

Дерилгези:слайдыларда шимчээшкин болгаш аттыг чуруктар,

Арга-методтар: беседа, башкынын созу, коргузугнун методу.

Кичээлдин чорудуу

I.Организастыг кезээ

Экии, уруглар. Шупту туруп келинер. Парталарда артык чуулдерни ап кааптынар. Шимээн чидирер. Ам мен кайы одуруг эн-не шимээн чок олуруп алыр эвес, коор мен. Ам шупту менче кичээнгейлиг идепкейлиг ажылдаксап турар карактары-биле коргеш, хулумзуруур.

II.. Чаа теманы тодарадыры

А) Чурук-биле ажыл

Шупту номда 150дугаар арынны ажыткаш, чурукту коруп корээлинерем, уруглар. Чурукта чылдын кайы уезин коргускен-дир, уруглар? Оолдар чуну дажыглап турар-дыр? Чурукка аттан аас-биле берип корээлинерем. Чуве адын, демдек адын, ат орнун, кылыг созун, сан адын ажыглап тургаш, чугаадан тургузуптаалынар. Уругларга аттардан берээлинер, уруглар.

(Чурукта куску уени коргускен. Уруглар куску дужут чыып турарлар. Олар морковь, капуста, картошка чыып алганнар. Огород шолунде кежээ уруглар ажылдап турар).

Б) Слайдылар-биле ажыл

Ам мен слайдыларда чуруктар коргузеримге, айтырыгларга харыылаар силер.

Кандыг айтырыгларга харыылап турдувус, уруглар? Эр-хейлер! Богун бис кандыг айтырыгларга харыылаттынар состер ооренир-дир бис?

В) Дурум-биле ажыл

151дугаар арында дурумну чараш, тода, ыыткыр кылдыр номчуп корем, … . Артканнары эдерттир коор.

Наречие – оскерилбес чугаа кезээ. Наречиелер кайда? канчаар? кайыын? кажан? дээн чергелиг айтырыгларга харыылаттынар: ору, дээскиндир, кыжын. Домакка соглечки болур кылыг состеринге хамааржыр: Чудук орукту доора чыдыпкан.

Домакка наречие ийиги черге кежигун болур.

Айтырыглар салыр: Наречие дээрге кандыг чугаа кезээ-дир, уруглар? Наречие кандыг айтырыгларга харыылаттынар-дыр? Наречие домакка кандыг кежигун болур-дур?

III. Быжыглаашкын

А) Уругларга наречиелиг чижектер адаттырары.

Ам кайда? деп айтырыгга харыылаттынар состерден чогаадыптынарам, уруглар. Ам канчаар? деп айтырыгга харыылаар состерден чогаадыптынарам. Эр-хейлер! Ам кым менээ кайыын?деп айтырыгга харыылаттынар состер чогаадып бээр? Чаа. Ам кайыын?деп айтырыгга чогаадыптаалынарам.

IV. Сула шимчээшкин

Салгын бисче хадып тур.

Терек бажы шимчеп тур.

Дымыратсын-дымыратсын.

Чараш чечек оссун-оссун.

Б) Мергежилге-биле ажыл

Мергежилге 384-ту аас-биле кылыптаалынарам, уруглар.

Ам силер черле боттарынар бот-тускайлан ажылданар. Мергежилге 382.

(Хыналдазын кылыр)

В) Оюн «Моогулээли».

Ам оюндан ойнаптаалынар. Силернин мурнунарда бичии арга-дыр. Бис ам аргаже моогулеп кирер бис. Моогулер кандыг болур ийик? Чиир болгаш чивес моогулер бар. Ам бистин сорулгавыс – чиир моогулерни чыыр. А чиир моогулер дээрге – артында наречиелер бижип каан моогулер болур. А оске чугаа кезээнге хамааржыр состерлиг моогуну чыып алган кижи чивес моогу чыып алган болур. Эгелээлинер.

Онаалга

Бажынга онаалгага мергежилге 383.

V.Туннел. Демдектер салыры.

Эр-хейлер. Бис богун кичээлге чуну оорендивис, уруглар? Кым кичээлдин сорулгаларын чедип, теманы шингээдип алды? А кым теманы чедир билбеди? Эр-хейлер. Шуптунарга кичээл солун болду бе? Чаа. Ам дыштанып алынар.