Органикалык заттардын тузулуш теориясы

У.Салиева атындагы зээнд\\ балдардын жатак- лицейи

Химия мугалими: Пайзилдаева Айжаркын

Мээ чабуулу

Сабактын темасы:

А.М.Бутлеровдун т\з\л\ш теориясы .

Б\г\н сабакта:

• 1.Кириш\\
• 2.А.М.Бутлеров
• 3.Т\з\л\ш теориянын жоболору
• 4.Т\з\л\ш теорисынын мааниси
• 5.Кън\г\\ иштъъ

Органикалык заттар боюнча кызыктуу маалымат.

• Органикалык химия 19-кылымдын жарымына чейин чытырман токой сыяктуу болгон.
• Себеби органикалык заттарга керектъъ ътъ къп болгондуктан адамдар ъздър\ билген жолдор менен органикалык заттарды синтездей башташкан.
• Мисалы:самын ънд\р\\ч\лър самындын жасалуу технологиясын жашырышып,анда иштеген адамдарды эч жакка чыгарбай бир короодо кармашкан.Эгер ътъ зарыл иштери чыгып башка жакка кетсе,артынан адам салып ълт\р\п коюшкан.Англиялык кездеме токуучу ишкана башчысы ътъ къп ълчъмдъ заказ берип баштаганда тажрыйбаны бъл\ш\\гъ аргасыз болуп калышкан.
• Самындын тартыштыгын ЕлизаветтаII эскер\\ к\ндъл\г\нън окусак болот.

Ал «Мен д\йнъдъг\ эё бактылуу адаммын,себеьи мен ъм\р\мдъ эки жолу самын менен жуунгамын» деп жазат.Туулганда ,турмушка чыкканда.

Александр Михайлович Бутлеров

• 1828-жылы 15-сентябрда азыркы Татарстандын Бутлеровка айылында туулган.1886-жылы 17-августа къз жумган.
• Органикалык заттардын т\з\л\ш теориясын ачкан(1861-ж)

Органикалык заттардын т\з\л\ш теориясынын негизги жоболору:

• 1.Органикалык заттардын молекулаларын пайда кылуучу атомдордун бардыгы,валентт\\л\ктър\нъ жараша белгил\\ ыраатуулукта жайгашкан.
• 2.Заттардын касиеттери молекулалардын кандай атомдордун жана канчалык санда киргендигине байланыштуу болбостон,ошону менен бирге молекулалардагы кошулуу тартибине да байланыштуу болот.(изомерия)
• 3.Алынган заттын касиеттери боюнча анын молекуласынын т\з\л\ш\н,молекуласынын т\з\л\ш\нъ карап анаын касиетин алдын ала кър\\гъ м\мк\н.
• 4.Заттардын молекулаларындагы атомдор жана атомдордун топтору бири бири менен ъз ара таасир этише т

1-жобо

• Към\ртек съсс\з 4 валентт\\
• Към\ртек бири –бири менен байланыш пайда кылат
• 4 валентт\\ С-С байланыш туюк чынжыр

2-жобо

.Жалпы формуласы бирдей т\з\л\ш\ ар башка болгон заттар- изомерлер деп аталат.

.Изомерлерди пайда кылуу кубулушу – изомерия деп аталат.

Бутан -С4Н10 формуласына 2 т\рд\\ зат туура келет

3-жобо

• Касиети боюнча т\з\л\ш\н,т\з\л\ш\ боюнча касиетин бил\\гъ болот.
• Глюкоза С6Н12О6 «к\м\ш к\зг\» реакциясына кирет.

Фруктоза С6Н12О6 «к\м\ш к\зг\» реакциясына кирбейт

+Ag2O X

4-жобо

Органикалык эмес заттарда -ОН ар т\рд\\ роль ойнойт.

Органикада -ОН гидроксил тобу болот

А.М.Бутлеровдун т\з\л\ш теориясынын мааниси

• А.М.Бутлеровдун иштеп чыккан теориясы бардык белгил\\ болгон органикалык заттардын молекулаларынын т\з\л\ш\н жана алардын касиеттерин гана т\ш\нд\рбъстън,ошону менен бирге белгисиз жана жаёы заттардын болушун теориялык жактан алдын ала къръ бил\\гъ,аларды синтездъън\н жолун табууга м\мк\нд\к берди.

Теориясыз фактылар –билим эмес!

А.М.Бутлеров

Алкандардын гомологиялык катары

Кън\г\\ иштъъ

• Пропандын структуралык формуласын жазалы

• Аны чогултуп жазганга да болот.

СН3-СН2-СН3

Структуралык формуласын т\з\\

• С С С С С към\ртекти бир тегиздикке жазабыз
• С- С- С- С –С арасына сызыкчаларды коелу
• Н 3 С- СН 2 - СН 2 - СН 2 –СН 3 към\ртектин търт валентт\\ экендигин эске алып суутек толуктайбыз.

1 2 3 4 5

• Н 3 С- СН 2 - СН 2 - СН 2 –СН 3 към\ртекти номерлеп, С саны боюнча атын атайбыз
• Демек бул зат- пентан

Изомер т\з\\ кадамдары

• С-С-С-С-С

С

• С-С-С-С

С

• С-С-С

С

Към\ртектин м\мк\н болгон скелеттерин т\зъб\з. Демек 5 към\ртек \ч\н ушул 3 гана м\мк\нч\л\к бар.Към\ртектин 4 валентт\\л\г\н эске алып,суутек менен толуктайбыз.Суутек 1 валентт\\л\г\н эске алабыз.

Изомерлерди т\з\п,аны атайбыз.

Ташырмалар

• Бутандан гексанга чейин структуралык формула т\зъб\з.
• Кыска формасын жазабыз
• Гександын изомерлерин т\зъб\з.

Къё\л бурганыёарга рахмат!