Тема: Заттык маданий эстеликтер

Ош шаарындагы №11 В.В.Терешкова мектеп-интернаты

Тарых 5-класс

Тарых мугалими Ормокова Ч.

Тарыхтын көмөкчү тармактары

Геральдика

Археология Топонимика Этнология Генеалогия

Сфрагистика Хронология

Тема: Заттык маданий эстеликтер

(Археология)

Сабактын максаты:

Заттык маданий эстеликтер жана археология тууралуу маалымат алышат.

Окуучулар өз алдынча ой жүгүртүү жөндөмдөрүн калыптандырышат.

Заттык маданий эстеликтер

Адамзаттын эмгегинен жаралып, адам колдонгон бардык нерселер заттык маданий эстеликтер деп аталат.

Заттык маданий эстеликтерге

• Эмгек куралдары,үй тиричилигинин калдыктары,кооздук жасалгалар,кийим кечелер, тыйындар,медалдар, курал-жарактар,көрүстөндөр, турак-жайлар жб. кирет.

• Алар арадан миңдеген жылдар өтсөда жер алдында катылып жата берет.
• Байыртадан бери адамдар жер алдынан адамдын жана малдын сөөктөрүн, эмгек куралдарын, идиш-аяктарды, ар кандай кооздук буюмдарды табышкан.

Жер алдынан табылган буюмдар

Жер алдынан табылган буюмдар

Курал жарактар Тыйындар

Тыйындар идиштер

Адамдын сөөгү Таш куралдары

Зергер буюмдары

• Мындай заттык маданий эстеликтерди тарых илиминин бир тармагы болгон археология илими терең изилдеп, адам заттын өткөндөгү тарыхын тактайт.

Археология

Адамзаттын өткөндөгү тарыхын зат түрүндөгү сакталып калган буюмдар боюнча изилдөөчү илим.

• Археологиялык изилдөөлөрдү жүргүзгөн адамдар археологдор деп аталат.

• Археологиялык изилдөө жана казуу иштери Кыргызстандын аймагында XIX кылымдын 2-жарымынан баштап жүргүзүлүүдө.

Археологдордун иш ыкмасы

Археологдор изилдөө иштерин баштоодон мурда, изилдей турган жерин аныкташат. Кыргызстанда андай жерлер өтө көп. Байыркы заманда Улуу Жибек жолунун чордонунан орун алган Ала Тоо аймагында шаарлар болгон. Ал жолдо соодагерлер каттап турушкан. Кыргызстандын аймактарынан байыркы сактар менен усундардын дөбө-мүрзөлөрүн жолуктурабыз.

• Байыркы түрктөрдүн таш менен тизилген бейиттерин, сепил менен курчалган эски шаар калдыктарын көрүүгө болот.
• Мындай жерлерди археологдор аныктап, ал жерге чалгындоо иштерин жүргүзгөндөн кийин гана казууга киришет.

Археологдор иш учурунда

Археологдор иш үстүндө

Шаар калдыктары

• Казуу иштери өтө жооптуу иш. Жердин ар бир маданий катмарын бузуп албоо үчүн аяр тазаланат. Эстелик буюмдарга же адамдын сөөгүнө жеткенде, щётка, бычактар колдонулат. Топурактын ар бир кочушу изилденет. Себеби шуру, сөйкө шакектер, жаанын учтары топурак менен ыргытылып кетиши мүмкүн.

• Ар бир табылга сүрөткө тартылат. Табылга жөнүндө толук баяндама жазылат. Андан кийин лабораториялык анализден өтөт. Табылган ар бир буюм эстеликтери калыбына келтирилип, музейлерге коюлуп, тарыхтагы орду такталат.

Щётка менен тазалоодо

Музейде сакталууда

Бышыктоо:

• Археология илими жөнүндө эмне билдиңер?
• Археологдордун иш ыкмасы силерге жактыбы?
• Археологдор деген кимдер?
• Археолог болгуңар келеби?
• Археологдор эмнелерди изилдешет?

Үйгө тапшырма:

§ 4 16-бетти өз алдынча окуп чыгасыңар жана жумушчу дептерди толтурасыңар.