Тэма: Правапіс звонкіх i глухіх, свісцячых i шыпячых зычных
Мэта: плануецца, што ў канцы ўрока навучэнцы будуць ведаць правапіс звонкіх і глухіх, свісцячых і шыпячых зычных, умець карыстацца арфаграфічнымі нормамі правапісу звонкіх і глухіх, свісцячых і шыпячых зычных ў пісьмовым маўленні, знаходзіць і выпраўляць парушэнні арфаграфічных нормаў беларускай літаратурнай мовы.
Задачы:
Адукацыйныя: спрыяць пашырэнню ведаў навучэнцаў аб правапісе звонкіх i глухіх, свісцячых i шыпячых зычных; садзейнічаць удасканаленню навыкаў напісання звонкіх i глухіх, свісцячых i шыпячых зычных; захоўваць i ўдасканальваць арфаграфічныя нормы.
Выхаваўчыя: спрыяць выхаванню любові да радзімы; спрыяць развіццю ўважлівасці, памяці, лагічнага мыслення.
Развіццёвыя: актывізаваць навучэнцаў да самастойнай працы па аналізе моўных з’яў; вучыць правільнаму выкарыстанню тэарэтычных ведаў на практыцы.
Тып урока: урок засваення новых ведаў.
Абсталяванне: табліца “Сістэма зычных гукаў”, індывідуальныя заданні (карткі), тэставыя заданні, прэзентацыя.
Ход урока
I. Арганізацыйны этап. Стварэнне псіхалагічнага настрою.
— Добры дзень. Сядайце, калі ласка. Павярніцеся адзін да аднаго, паглядзіце адзін аднаму ў вочы, усміхніцеся. Сёння ў многіх краінах свету адзначаецца Дзень ветлівых людзей, і адзін са спосабаў унесці свой уклад у стварэнне больш ветлівага грамадства – гэта ўсміхацца адзін аднаму. Усміхайцеся, бо ўсмешка з’яўляецца ўніверсальным сродкам дабрыні, яна можа падняць не толькі ваш настрой, але і акружаючых. Я жадаю вам працаваць сёння зладжана, актыўна, адкрыць для сябе нешта новае.
II. Актывізацыя раней вывучанага матэрыялу.
Слова выкладчыка. На адным з папярэдніх урокаў мы з вамі гаварылі пра сістэму галосных і зычных гукаў у беларускай мове. Сёння гэта інфармацыя нам спатрэбіцца. Давайце ўспомнім неабходны матэрыял па табліцы “Сістэма зычных гукаў у беларускай мове”, па якой мы ўжо працавалі.
Пытанні:
- На якія дзве групы можна падзяліць усе зычныя гукі? (санорныя і шумныя)
- Шумныя дзеляцца на ……(звонкія і глухія, яны ўтвараюць суадносныя пары па глухасці-звонкасці. Звонкія [б] [б’] [д] [дз] [дз’] [ж] [дж] [з] [з’] [г] [г’]. Глухія [п] [п’] [х] [x’] [т] [ч] [ц] [ц’] [ш] [с] [с’] [к] [к’] [ф] [ф’]).
- Па асаблівасцях вымаўлення сярод шумных можна выдзеліць дзве групы гукаў. Якія? (свісцячыя і шыпячыя. Свісцячыя [з] [з’] [с] [с’] [дз] [дз’] [ц] [ц’]. Шыпячыя [ж] [ш] [дж] [ч]).
III. Тэма, задачы ўрока.
Слова настаўніка. На тым уроку мы гаварылі пра вымаўленне звонкіх і глухіх, свісцячых і шыпячых зычных. Як вы думаеце, на якой тэме мы спынімся сёння? (правапіс).
Слайд 3.
Вучні звяртаюцца да тэмы ўрока, запісваюць у сшытак, фармулююць задачы:
Паглыблю веды... (аб правапісе зычных у беларускай мове).
Удасканалю навыкі... (напісання звонкіх i глухіх, шыпячых i свісцячых).
Змагу выканаць... (прапанаваныя заданні).
IV. Этап засваення новых ведаў i спосабаў дзейнасці
Назіранне над моўным матэрыялам. Практ. 104. Дапоўніце тэкст лінгвістычнага паведамлення.
Навучэнцы дапаўняюць тэкст лінгвістычнага паведамлення; ілюструюць яго прыкладамі.
Звонкія зычныя перад глухімі і на канцы слова вымаўляюцца як глухія (загадка — [загатка], медзь — [м’эц’]). Глухія зычныя перад звонкімі вымаўляюцца як звонкія (лічба — [л’іджба]). Каб праверыць правапіс літар, што абазначаюць звонкія і глухія зычныя гукі, трэба падабраць праверачнае слова, дзе пасля зычнага знаходзіца галосны ці санорны (загадка — загадаць, медзь — мядзяны). Шыпячыя зычныя перад свісцячымі вымаўляюцца як свісцячыя (мыешся —[мы]йэсс’а]). Свісцячыя зычныя перад шыпячымі вымаўляюцца як шыпячыя (на печцы — [на п’эццы]). Каб праверыць npaвanic літар, што абазначаюць шыпячыя i свісцячыя зычныя гукі, трэба падабраць праверачнае слова (на печцы — на печы).
Чытанне правіла стар. 62-63 (самастойна).
Аналіз табліцы. Слайд 3.
Запіс слоў-выключэнняў: пяшчота, шчасце, рошчына, ушчуваць, нішчымны (апераджальные заданне: навучэнец чытае лексічнае значэнне слоў з тлумачальнага слоўніка).
Запіс слоўнікавых слоў: экзамен, экзаменатар, экзатычны, экзотыка, рукзак, баскетбол, вакзал, айсберг, футбол, накдаўн, анекдот (выкладчык дэманструе арфаграфічны слоўнік і прводзіць прыклады яшчэ некалькіх слоў)
V. Этап замацавання тэмы на практыцы. Выкананне заданняў.
1) Запіс сказа пад дыктоўку (Пісьмова, калектыўна, 1 навучэнец на дошцы).
Знайсці словы на правапіс звонкіх і глухіх зычных і падкрэсліць арфаграму.
Чалавеку, які ўлюбёны ў свой край, дорага ўсё: свіст тоненькай травінкі над схаваным між купін птушыным гняздом, ласіны след на заснежанай лясной дарожцы, усплеск рыб на вадзе сцішанага возера.
Адказ: над, між, след, дарожцы, рыб, год, назад, выпадкі, лётчыкаў.
2). Практ. 106. (Пісьмова, па варыянтах, на дошцы 2 навучэнцы)
Навучэнцы запісваюць словы, выбіраючы з дужак патрэбную літару. Праверка.
Слайд 4.
Адказ: Доказ, магчымасць, абед, на кветачцы, стог, дужкі, газетчык, з’езд, у бочцы, барацьба, перавозчык, // лічба, на падушцы, носьбіт, выгляд, у спрэчцы, самалюбства, рынг, прабачце, цяжкасць, касьба, возьмешся.
2а) Індывідуальнае заданне. Практ. 107. 1 навучэнец у час, як усе выконваюць практ 106.
Навучэнец чытае тэкст; выпісвае з тэксту словы з арфаграмамі — звонкімі i глухімі зычнымі. Праверка.
Адказ: Прадстаўнікі, шлюб, продкаў, цяжка, адчуваюць, асяродка, магчымасць, народ.
2б) Індывідуальнае заданне. На картцы, на дошцы. 1 навучэнец у час, як усе выконваюць практ 106. Уставіць прапушчаныя літары, падабраць праверачныя словы.
Адказ; Адправіўся поезд – паязды, аплаціць праезд – праездзіць, ідзе дождж – дажджы, чалавечы мозг – мазгі, хуткі ад’езд – ад’ездзіў, лязг ланцугоў – лязгаць, ляск пугі – ляскаць.
3) «Перакладчыкі». Практ. 108. Па аднаму на дошцы.
Навучэнцы запісваюць словазлучэнні па-беларуску.
Адказ: На тонкай нітачцы, купаешся ў рэчцы, намажце на хлеб, на драўлянай палічцы, вышыўка на навалачцы, карыстаешся фламастарамі, весці на вяровачцы, трымаешся за парэнчы, у новай спаднічцы, // дзяжурыць на вышцы, дзякаваць дачцэ, памножыць на сем, пламбір на палачцы, клапаціцца пра кошку, пісаць пры свечцы, малюнак на брошцы, спяшацца на сустрэчу.
VI. Этап кантролю ведаў
Анлайн-тэст “Правапіс звонкіх i глухіх, свісцячых i шыпячых зычных”
Слайд 5.
А1. Адзначце словы, у якіх трэба пісаць літару з:
1) рэ..чык;
2) но..ьбіт;
3) паў..ці;
4) ка..ьба;
5) калы..ка.
А2. Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску пішацца літара д:
1) зага..ка;
2) гла..кі;
3) у кле..цы;
4) ма..чына;
5) газе..чык.
А3. Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску пішацца літара ш:
1) пя..чаны;
2) ганары..ся;
3) пя..чотны;
4) сы..чык;
5) перапі..чык.
А4. Адзначце правільна напісаныя словы:
1) дзежка;
2) крохкі;
3) вырубка;
4) лець;
5) счасце.
А5. Знайдзіце слова, у якім дапушчана арфаграфічная памылка, запішыце яго згодна з арфаграфічнай нормай (правільна): расчоска, пяшчота, прозьба, бегчы, дзядзька.
Слайд 6.
Адказы: А1. 1, 3. А2. 1, 2. А3. 2, 3, 4. А4. 1, 2, 3. А5. Просьба (просьба).
VII. Падвядзенне вынікаў, каменціраванне адзнак
Слайд 7.
Пытанні:
Што такое аглушэнне? (Аглушэнне – вымаўленне звонкіх перад глухімі як глухія).
Як вымаўляюцца глухія перад звонкімі? (Як звонкія).
Назавіце спосаб праверкі правільнасці перадачы на пісьме звонкіх і глухіх, шыпячых і свісцячых зычных. (Падбор праверачнага слова).
Адзнакі: 1 навучэнец за практ. 105, 2 навучэнцы за практ. 106, 2 навучэнцы за індыв. заданні.
VIII. Дамашняе заданне.
Слайд 8.
§ 12. Практ. 109.
IX. Рэфлексія «Зярняткі яблыні».
Слайд 8.
Тое, што я хацела вам даць на ўроку, падобна да цудоўнай яблыні, якая таемна шапаціць лісцем у спякоту. Тое, што я пры гэтым ведаю, усяго толькі галінка ад яблыні. Тое, што я паспела вам сказаць, усяго толькі яблык ад гэтай галінкі. Тое, што засталося ў вас, усяго толькі зярняткі. Але і з гэтых зярнятак вырасце цудоўная яблыня, якая будзе шапацець лісцем у спякоту.
Якія зярняткі сёння засталіся ў вас? Што вы асабіста для сябе ўзялі з сённяшняга ўрока?
350
131 761 
