Прэзентацыя да даследчай работы "Гісторыя пра няпросты лёс роднага слова беларусаў"

Дзяржаўная ўстанова адукацыі

«Дзвіжкаўская базавая школа Ельскага раёна»

Навукова-даследчая

Канферэнцыя па вучэбнаму

прадмету «Гісторыя»

Гісторыя

пра няпросты лёс

роднага слова беларусаў

Казак Дзяніс,

8 клас

2017 г.

Мова…

Яе, як і Радзіму,

трэба любіць і паважаць,

берагчы і ахоўваць

«Не пакідайце ж мовы

нашай беларускай, каб не ўмёрлі!»

Ф.Багушэвіч,

пачатак ХХ стагоддзя

Мова — адзін з галоўных стрыжняў нацыі, тая духоўная тэрыторыя, на якой народ адчувае сябе моцным і стойкім.

Мяне радуе,

калі я чую мілагучныя словы:

«дзякую», «калі ласка»,

«сардэчна запрашаем»,

«прабачце», «будзьце ласкавы»,

«да пабачэння»,

«асцярожна, дзверы зачыняюцца»,

«шчыра, шчодра»,

«па-беларуску»

Актуальнасць

Паводле ацэнак розных інстытутаў і даследчых цэнтраў (у тым ліку ЮНЭСКА), у дадзены момант мова знаходзіцца пад патэнцыяльнай пагрозай знікнення.

Раней нашы продкі

за беларускую мову аддавалі сваё жыццё.

А зараз?

Мэта

• выявіць прычыны, чаму мы, беларусы, не размаўляем на сваёй роднай мове.

Задачы

• правесці апытванне сярод дарослых людзей, каб даведацца, як яны адносяцца да беларускай мовы;
• убачыць сувязь паміж гісторыяй дзяржавы, развіццём культуры і беларускай мовай;
• стварыць буклет, у якім будуць адлюстраваны выяўленыя прычыны, а таксама прыгажосць беларускай мовы.

Аб’ект доследу:

беларуская мова  

Прадмет доследу:

выкарыстанне

беларускай мовы

ў паўсядзённым жыцці  

Гіпотэза

Я мяркую, што ў сучасных беларусаў адсутнічае неабходнасць таго, каб размаўляць па-беларуску.

Няма ў нас таго матыва, што натхняе, скіроўвае чалавека да пэўнай дзейнасці.

Чаму мы не размаўляем

на роднай мове?

Нечуваная ў свеце дзяржаўная моўная дыскрымінацыя беларусаў мае вельмі працяглую гісторыю, якая вымяраецца не дзесяцігоддзямі, а стагоддзямі. Таму нельга не ганарыцца нашым народам, бо ён і ў страшэнна неспрыяльных умовах гэтак доўга заставаўся з родным словам.

Мова як з’ява

• Мова як з’ява

Мова – ўнікальнейшая з’ява. Яна адначасова з’ява ідэальная і матэрыяльная, індывідуальная і сацыяльная, самая старажытная і самая свежая; яна адначасова і адрознівае чалавека ад усяго свету жывых істот, і аб’ядноўвае вялікі клас жывых істот у адзін чалавечы род.

Мова – духоўны скарб народа

Беларуса i цяпер пазнаеш:

• па цвёрдым вымаўленнi асобных зычных

(шчырасць, жыццё, чорны);

• па звонкiм «дзе» i густым «чаго»

(дзецi, радзiма, гародчык);

• па мiлагучным спалучэннi зычных i галосных

(салодкi, завушнiцы, галоўны);

• па асаблiвай беларускай мяккасцi

(цьвёрды, зьдзiвiцца, мясьцiна, досьлед).

З гісторыі

Мова Беларусі здзіўляе сваёй самабытнасцю і складанасцю. У цяжкіх умовах прайшло яе станаўленне. І барацьба за родную мову, за родную культуру не сціхае і цяпер. Беларуская літаратурная мова канчаткова склалася як самастойная ў другой палове XVI стагоддзя, хаця спецыфічныя рысы беларускай мовы пачалі ўзнікаць здаўна — не пазней XIII стагоддзя ў выніку ўзаемадзеяння і сінтэзу старажытнарускіх традыцый і мясцовых асаблівасцяў. Характэрнымі рысамі мовы з’яўляюцца дзеканне, цеканне, цвёрдае «р» і іншыя.

З гісторыі

XIV стагоддзе . Хоць шлях для польскай культуры і мовы адчынены уніяю 1386 года, тым не менш польскі ўплыў не можа пакуль што змагацца з самабытнаю беларускай культураю, а значыць і моваю.

Двухмоўе

• Двухмоўе

Нацыянальная мова павінна гучаць з усіх бакоў, а пачуўшы яе, людзі не павінны азірацца ў здзіўленні, а часцей рэакцыя не самая станоўчая.

Двухмоўе

• Двухмоўе

Чаму для нас дзіўна бачыць беларуса, які гаворыць на роднай мове?. Паляк гаворыць на польскай мове, немец – на нямецкай, рускі – на рускай, а беларус, як звычайна, вылучыўся! «Кто как хаціт, тот так і гаварыт?..»

Прычыны

• Прычыны

• Адсутнічае прамая і вострая неабходнасць выкарыстання беларускай мовы.
• Карыстаюцца той, якой валодаюць лепш.
• Лянота.
• Страх непаразумення.
• Сарамлівасць і няўпэўненнасць у сабе.
• Няведанне гісторый як дзяржавы, так і сваёй мовы.

Выкарыстанне беларускай мовы

ў арганізацыях нашага раёна

• На якой мове вядзецца дакументацыя ва ўстанове?

• На якой мове афармляюцца стэнды, якія носяць інфармацыйны, азнакамляючы характар аб дзейнасці арганізацыіі?

Выкарыстанне беларускай мовы

ў арганізацыях нашага раёна

З 4 2 даследуемых арганізацый нашага раёна неабходная дакументацыя вядзецца:

• на рускай мове ў 69 ,1% ( 29 устаноў);
• на руска-беларускай мове ў 30,9% (13 устаноў).

Выкарыстанне беларускай мовы

ў арганізацыях нашага раёна

Па другому пытанню (на якой мове афармляюцца стэнды, якія носяць інфармацыйны, азнакамляючы характар аб дзейнасці арганізацыіі?) вызнач ан а, што становішча выкарыстання беларускай мовы такое ж самае.

Аналіз апытвання, вывады :

Пытанне

Адказы

Вам падабаецца беларуская мова?

Да(21)

Вы разумееце, калі размаўляюць па-беларуску?

Да (23)

Не (3),

не вельмі (2)

Дзе Вы чуеце беларускую мову?

Не (1),

не заўсёды (2)

Радыё, тэлебачанне, на рабоце, у вёсцы, дома, на вуліцы, у школе, ва ўніверсітэце

На якой мове вы размаўляеце дома, на рабоце?

На рускай, на трасянцы

Ці хацелі б Вы размаўляць

па-беларуску?

Да (7)

Не (13),

не ведаю (9)

Аналіз апытвання, вывады :

Пытанне

Адказы

Чаму Вы не размаўляеце

па-беларуску?

“ Мои собеседники разговаривают на русском языке”

“ Нет интереса к этому языку”

“ Не нравится язык”

“ Всё моё окружение разговаривает на русском языке”

“ Потому что училась в школе на русском языке”

“ Не с кем”

“ Привычка с детства”

“ Как родители научили, так и разговариваю”

Няма неабходнасці

“ Затрудняюсь ответить”

“ Непринято в окружающем обществе”

“ В совершенстве не знаю”

Internet-галасаванне:

Чаму не ўсе беларусы размаўляюць па-беларуску?

• Добра не ведаюць беларускую мову - 0%
• Гэта вынік трохсотгадовай паланізацыі і русіфікацыі - 18,2%
• Саромеюцца - 9,1%
• Няма жадання - 0%
• Таму што ў краіне двумоўе: выбіраюць рускую - 45,5%(5)
• Разумеюць і па-руску, і па-беларуску - 27,3%

Бліц-апытванне

Заключэнне

Складваецца цікавае становішча: усе, хто адказваў на пытанні, разумеюць, калі гавораць па-беларуску, амаль усім падабаецца беларуская мова, але толькі 2 чалавекі, якія прымалі ўдзел у апытванні, размаўляюць на роднай мове.  

Заключэнне

Беларуская мова — гэта наша родная мова. Яна вельмі прыгожая і меладычная і льецца, як сонечнае святло.

Я вельмі хачу, каб усе любілі, паважалі, шанавалі нашу мову, размаўлялі на ёй. Засмучае толькі тое, што не ўсе гэта разумеюць.

Мова продкаў нашых і нашчадкаў —

Шэпт дубровы і пчаліны звон, —

Нам цябе ласкава і ашчадна

Спазнаваць ажно да скону дзён.

Па чужых краях не пабірацца,

Не аддаць цябе на забыццё,

Наша невычэрпнае багацце,

Наша несмяротнае жыццё.

Г. Бураўкін

Трэба любіць, ведаць і шанаваць мову свайго народа і ўмець дасканала валодаць ёю

Я.Колас