Раман І. Шамякіна "Сэрца на далоні": тэматыка твора, асноўныя сюжэтныя лініі

Раман І. Шамякіна “Сэрца на далоні”: тэматыка твора, асноўныя сюжэтныя лініі

Мэта: стварыць умовы для інтэлектуальнага і эмацыянальнага ўспрымання рамана, выявіць асноўныя сюжэтныя лініі,

Задачы:

1) Адукацыйная: засяродзіць увагу на кампазіцыі твора, вызначэнні сімвалічнай назвы рамана;

2) Развіццёвая: развіваць уменні і навыкі па тэме;

3) Выхаваўчая: садзейнічаць выхаванню чытацкай асобы;

Ход урока

1. Арганізацыйны этап

2. Мэтавызначэнне

3. Вывучэнне новай тэмы

1. Уступнае слова выкладчыка. Гісторыя напісання рамана. Раман «Сэрца на далоні» быў напісаны ў 1963 годзе. За яго, а таксама за кнігу «Трывожнае шчасце», аўтару ў 1967 годзе была прысуджана Дзяржаўная прэмія БССP імя Якуба Коласа.

Нарадзіла твор знаёмства з гісторыяй мінскага падполля. Адным з першых кіраўнікоў падполля быў Іван Кавалёу, у магчымасць здрады якога паверылі кіраўнікі падпольнага абкама партыі. Іх абвінавачванні грунтаваліся на тым, што самі яны не здолелі ўстанавіць сувязь з Mінскам, а пасля вайны ніяк не хацелі прызнаваць сваю памылку. Як зазначыў I. Шамякін, гэтая гісторыя чалавечага падзення «ашаламіла мяне і... нарадзіла Гукана – вобраз, якога, бадай, няма не толькі ў беларускай, але і ва ўсей савецкай літаратуры пра вайну». У распрацоўцы сюжэта дапамог таксама газетны артыкул пра ўрача, якога на Украіне немцы з помпай пахавалі, хаця, як пазней аказалася, ён быў шчырым патрыёт, адным з кіраўнікоў падполля. У большасці ж твор з'яўляецца мастацкай выдумкай, але некаторыя героі рамана маюць сваіх прататыпау: Антон Яраш - гэтя легендарны падпольшчык Кабушкін, Кірыла Шыковіч - журналіст Іван Новікаў, які шукаў герояў падполля.

Пісьменнік працаваў над творам у 1960-1963 гг. Гэта быў час так званай «хрушчоўскай адлігі», якая наступіла пасля ХХ з’езда КПСС, таму ў ім асуджаюцца часы культу асобы і адміністрацыйна-кмандных метадаў кіравання. Гэта быў час пэўнай дэмакратызацыі грамадства, калі пачалося больш глыбокае вывучэнне гісторыі вайны, і пісьменнік здолеў у пэўнай меры адлюстраваць гэтыя працэсы ў рамане.

2. Праца навчэнцаў у групах.

Падрыхтаваць адказы на наступныя заданні:

1-я група: праблематыка рамана.

2-я група: канфлікт у рамане.

3-я група: адметнасць кампазіцыі.

(Прэзентацыю навучэнцы рыхтуюць рознымі спосабамі, якія яны выбіраюць самастойна. Адказы аргументуюць зместам твора.)

Прыкладныя адказы:

1. Праблематыка рамана:

• праблема гістарычнай справядлівасці і праўды (рэабілітацыя нявінна асуджаных);

• праблема дэмакратызацыі грамадства (пераадоленне культу асобы);

• праблема выхавання моладзі;

• праблема сямейных узаемаадносін;

• маральныя праблемы (праблема сумлення чалавека ў сучасным грамадстве, праблема самавызначэння моладзі);

• філасофскія праблемы (сяброўства, кахання, шчасця і інш.).

2. Канфлікт у рамане:

• Сацыяльны: Гукан – Шыковіч;

• Любоўны: Гаецкая – Яраш – Зося Савіч – Маша, Славік – Маша – Тарас;

• Бытавы: Шыковіч ст. – Славік, Яраш – Галіна, Яраш – Шыковіч.

3. Адметнасць кампазіцыі:

• Некалькі сюжэтных ліній, што перакрыжоўваюцца паміж сабой (узаемаадносіны былых сааўтараў кнігі пра падполле – Гукана і Шыковіча, узаемаадносіны бацькоў і дзяцей, сюжэтная лінія “Яраш – Зося”).

• Выразная групоўка вобразаў, праз якія вырашаецца асноўны канфлікт.

• Дзве гістарычныя праекцыі – сучаснасць і мінулае.

• У рамане 40 разделаў + самастойныя разделы “Расказ Антона Яраша” і “Расказ Зосі Савіч”.

1. Замацаванне і карэкцыя ведаў

Адказаць на пытанні:

- Якая тэма з’яўляецца цэнтральнай у рамане? (Тэма Вялікай Айчыннай вайны і падзей, што адбываліся ў час напісання твора.)

- Што з’яўлецца сюжэтным цэнтрам рамана, вакол якога аб’ядноўваюцца ўсе падзеі? (Справа доктара Савіча, які незаслужана абвінавачаны ў здрадніцтве.)

- У чым заключаецца сэнс назвы твора? (Назва твора мае сімвалічнае значэнне. Сэрца на далоні – гэта сімвал пераасэнсавання жыцця, дэмакратычных змен у грамадстве, якое пазбаўляецца аб спадчыннасці часоў культу асобы. Выздараўлівае не толькі хворае сэрца Зосі Савіч, але і ўсё грамадства.)

1. Падвядзенне вынікаў урока, выстаўленне адзнак

2. Рэфлексія

- Якія ўрокі жыцця даў нам І. Шамякін?

1. Дамашняе заданне

Падрыхтаваць цытатныя характарыстыкі герояў рамана