Разработка классного часа "Жизнь и творчество Х.Б. Андрухаева"

Темэр: Андырхъое Хъусенэ ищы1эныгъэ ык1и итворческэ гъогу.

Усэу «Бжыхьэ»

1. Урокым изэхэщэн.

Унэмк1э гъэцэк1эным иуплъэк1ужьын.

• Блэк1ыгъэ урокым тызэрэгущы1агъэр, унэмк1э гъэцэк1энэу ти1агъэр тыгу къэтэгъэк1ыжьы. Хэта къэзы1ощтыр?

• Еутыхым ищы1эныгъэ гъогу хэта къэз1отэщтыр?

• Еутых Аскэр итворческэ гъогу фэгъэхьыгъэу сообщение ц1ык1у къэзытхынэу щытыгъэр хэта? Къытфедж.

• Джы доскэм тыкъэплъэ. Унэмк1э гъэцэк1энэу шъуи1агъэм фэгъэхьыгъэу тест ц1ык1у къэтш1ыщт.

Тестэу «Еутых Аскэр»(К1элэеджак1охэр интерактивнэ доскэм къык1эрыхьэхэзэрэ тестхэр къаш1ы).

• Джы усэм зыфэдгъэзэн. Усэм щыщ пычыгъо ц1ык1у къызэжъугъэш1энэу щытыгъ. Хэта къэзы1ощтыр?

• Джы упч1э заулэ си1. Шык1эм к1элэц1ык1ухэр таущтэу фыщытыгъэха?

• К1ымафэм шык1эм сыда щыш1ыгъэр?

• Налбый ч1ып1э къин зефэм Мишкэ таущтэу зыфиш1ыжьыгъа? Текстым къыхэжъугъэщи шъукъедж.

• Сыд фэдэ ш1ык1э - амалха Еутыхым мы усэр ытхы зэхъум ыгъэфедагъэхэр?

• Сыда зэгъэпшэн зыфат1орэр? Щысэ къэхь.

• Рифмэ зыфат1орэр сыда? Щысэ къэхь.

• Мы усэм сыда тызфигъасэрэр? Ащ фэгъэхьыгъэу гущы1эжъ заулэ къэшъутхынэу щытыгъ, шъукъядж.

Доскэм джыри зэ тэплъэ(слайдхэр)

- Мы сурэтым тетыр сыда зыфэжъугъадэхэрэр?

- Мишкэ ц1ык1у зэхъум зыфэдагъэри, джы зэрэхъугъэри плъышъуац1эхэр жъугъэфедэрэ къык1ашъутх. (Интерактивнэ доскэм къык1эрэхьэх, джэуапхэр къытыратхэх).

-Хэта Мишкэ арэу дэгъоу зэхъок1ыныгъэхэр фэзыш1ыгъэхэр? Хэта ар зиш1уагъэр?

2.Темак1эр. Слайдхэр тет, «Андырхъое Хъусенэ иорэд» щыщ пычыгъо едэ1ух.

-Мы орэдыр хэта зыфэгъэхьыгъэр? Хэт щыща Андырхъое Хъусенэ? (Джэуап къаты).

Тэрэз,мы орэдыр зыфэгъэхьыгъэр л1ыхъужъ бланэу, поэт ц1эры1оу Андырхъое Хъусен ары. Хъусенэ адыгэ ц1ыфмэ ац1э дахэк1э чыжьэу зыгъэ1угъэмэ ащыщ. Икъэбари бэрэ зэхэшъухыгъ, ау джы непэ, нахь игъэк1отыгъэу тытегущы1эщт.

Андырхъое Хъусен фэгъэхьыгъэ презентациер.

-Андырхъое Хъусенэ Борэжъ ыкъор гъэтхапэм и 2-м 1920-рэ илъэсым къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Къызэрэхъухьагъэр мэкъумэщыш1э унагъу. Яунэ л1ыжъ к1уап1эу щытыгъ. Пчыхьэрэ унэм къыщызэрэугъоирэ л1ыжъмэ къа1отэрэ тхыдэжъхэр,орэдхэ, пшысэхэр,къэбарыжъхэр ыгу риубытэщтыгъэх. Ык1и ахэр илъэгъумэ къафи1отэжьыщтыгъэ. Ащ иш1огъэшхо къэк1уагъ,литературэм пыщагъэ зыш1ыгъэмэ ар ащыщ.

- Хъусенэ илъэсий ыныбжьэу къуаджэм дэт еджап1эм ч1эхьэ. Ык1и усэхэр зэхилъхьэу регъажьэ. Еджап1эм литературнэ-творческэ кружокэу щызэхащагъэм ипащэу хадзы . Ыгу етыгъэу 1оф зыдеш1эжьы. Ык1и а кружокым Хъусенэ италант зиушъомбгъунымк1э иш1огъэшхо къэк1о.

-1935-рэ илъэсым бэдзэогъум и 20-м хэку гъазетэу «Колхоз быракъ» зыфи1орэм Хъусенэ исурэт гущы1э заулэ пытхагъэу къырагъахьэ. Ащ итхэгъагъ,дэгъоу зэреджэрэм пае пионерлагерым агъэк1уагъэу.

-1935-рэ илъэсым адыгэ педтехникумым ч1эхьэ. Ащ илитературэ кружок ипащэу хадзы ык1и зыригъэушъомбгъоу 1оф щеш1э. Еджафэ Хъусенэ ныбджэгъу къыфэхъу тхэк1о ц1эры1оу Жэнэ Къырымызэ. Еджэным имызакъоу тхэным пылъыгъ, ык1и чылэхэр къык1ухьэзэрэ орэдыжъхэр,къэбарыжъхэр ыугъоищтыгъэх.

- Хъусенэ сыдигъок1и дзэм къулъыкъу щызыхьыхэрэмэ яхъуапсэщтыгъэ, к1онэу фаещтыгъэ. Зык1эхъопсырэр Хъусенэ къыдэхъу, къулыкъум ащэ . Ащ ыужым сталининградскэ военнэ-политическэ училищэм агъак1о.

-1941-рэ илъэсым бэдзэогъум и 22-м хэгъэгу зэошхор къежьэ,ык1и Хъусенэ емыхъырыхъышэжьэу, ич1ыгу и Родинэ къыухъумэнэу заом пэ1оуцо. Къащтэр,щынэр ыммыш1эу пыимэ апэуцужьы. 1оныгъом иимУкраинэм нэсыгъэу, Дьяковэ зыфи1орэ ч1ып1эм дэжь Хъусенэ л1ыхъужъыныгъэ щызэрихьэрэ ыпсэ егъэ1ылъы. Мы сурэтым тетыр Хъусенэ зыщыфэхыгъэ ч1ып1эр ары.

- Хъусенэ герои ц1эр фагъэшъуашэ ык1и винтовкэу заом щи1ыгъыгъэр ,нахь зэол1 дэгъоу агъэнэфагъэу Н. Ильиным фагъэшъуашэ. Ильиным пыим ыпсэ зыхехым Хъусенэ ивинтовкэ А. Гордиенкэм ратыжьы. Сурэтым тетыр Хъусенэ ивинтовк,Ильиным ы1ыгъэу. Мы винтовкэр зэоужым Хъусенэ ыц1э зыхэутыгъэ гъуч1 такъырыр егъэк1угъэу Центральный музей вооружённых сил зыфи1орэм ч1алъхьагъ.

- Л1ыхъужъыгъэу зэрихьагъэм пае Хъусенэ орден Ленина ык1и медалэу Золотая звезда зыфи1охэрэ къыфагъэшъошагъэх.

-Хъусенэ тхэмытыжьми ц1ыфмэ агу пытэу раубытагъ.Еджап1эу зыч1эсыгъэр, педучилищэу зыщеджагъэм, Адыгэ Республикэм ит къуаджэхэм яурамхэм Хъусенэ ыц1э ахьы. Анапэ пароход ц1ык1оу тырагъэуцуагъэм Хъусенэ ыц1э ехьы.

-Украинэм зыщагъэ1ылъыжьыгъэ ч1ып1эм саугъэтэу тырагъэуцуагъэм ыц1э тетхагъ.

-Хъусенэ фэгъэхьыгъэу ти тхак1охэмэ усэу, поэмэу,очеркэу бэ фагъэхьыгъэхэр. Ахэмэ ащыщ ишъэогъоу Жэнэ Къырымыз фитхыгъэ тхылъэу «Андырхъое Хъусен» зыфи1орэр.

-Ежь Хъусенэ щы1эныгъэм къыздихьырэ 1офыгъомэ иусэхэр афигъэхьыщтыгъэ, дунаим идэхагъэ, ныбжьык1эмэ апае, заом илъэхъан ытхыгъэ усэхэр. Ахэмэ ащыщых : «Пачъыхьэм изэман сищы1эк1агъэр», «Гъэмэфэ пчэдыжь», «Бжыхьэ», «Щэхъурадж», «Совет часовой» ык1и нэмык1хэри. Ежьым ытхырэм анэмык1эу Хъусенэ ет1ани Владимир Маяковскэм, Коста Хетагуровым яусэ бэк1аехэр адыгабзэк1э зэредзэк1ых.

-И1эпэ1эсэныгъэ зэрэхигъэхъощтым 1оф диш1эщтыгъэ,щы1эныгъэр зик1эсэ ц1ыфмэ ащыщыгъ. Иусэмэ ар къаушыхьаты,ащ къахэхыгъэ сатыр заулэхэр мыщ тетхагъэх.

Бжыхьэ сурэт тетэу сурэт доскэм къытеуцо. Усэм нэ1уасэ зыфэтэш1ы.

-Джы непэ Хъусенэ иусэмэ ащыщэу «Бжыхьэ» зыфи1орэм теджэщт.

Усэм к1элэегъаджэр къеджэ, к1элэеджэк1о заулэ къеджэ.

Упч1эхэр.

- Сыда мы усэр зыфэгъэхьыгъэр?

-Бжыхьэр къызэрэсыгъэр Хъусенэ таущтэу къытигъэлъэгъура?

-Усэм изэхэлъык1э зыфэдгъазэмэ сыд фэдэ ш1ык1э-амалха Хъусенэ ыгъэфедагъэр? Щысэхэр къэшъухьых.

3.Зэфэхьысыжьыр.

-Непэ мурадэу си1агъэр Хъусенэ ищы1эныгъэ ык1и итворческэ гъогу шъущызгъэгъозэныр ык1и иусэ нэ1уасэ шъуфэсш1ыныр ары. Мурадыр къыздэхъугъэмэ сыуплъэк1у сш1оигъу. Тест к1эк1 ти1, доскэм тэплъэ.

Тест к1эк1 интерактивнэ доскэм к1элэеджак1омэ къыщаш1ы.

Унэмк1э гъэцэк1эныр.

Андырхъое Хъусенэ итворчесткэ ык1и ищы1эныгъэ гъогу шъукъеджэ. Усэу «Бжыхьэ» зыфи1орэм 1упк1эу теджэнэу къышъосэты. Усэм шъузеджэк1э,сурэтэу шъунэгу къык1игъэуцорэр тхьапэм къытешъош1ыхьэ. Гущы1эжъхэр л1ыхъужъым фэгъэхьыгъэу къэшъутхынэу щытыгъ. Хэта къэзытхыгъэр? Зы къеджэ. Хъусенэ л1ыхъужъ т1уагъэ, мы гущы1эжъхэри ащ фэбгъэхьынхэ плъэк1ыщт. Шъо Хъусенэ еплъык1эу фышъуи1эр къыри1отык1эу рассказ к1эк1ми, е усэ ц1ык1уми къэшъутхынэу щытыгъ. Хэта къытфеджэщтхэр?

4. Оценкэмэ ягъэуцун.