Разработка урока Мевзу: «Якъуб Шакир-Али «Ватан» шиири.»

7

Багъчасарай шеэри 1 умумтасиль мектеби

къырымтатар тили ве эдебияты оджасы

Джемилова Лутфие Субиевнанынъ

6 - Б сыныф эдебият дерсининъ

план-конспекти

Мевзу: «Якъуб Шакир-Али «Ватан» шиири.»

2014г.

Дерс мевзусы: Якъуб Шакир-Алининъ балалыкъ чагъындан ве аятындан къыскъа малюматлар «Ветан» шиири.

Дерс макъсады:

1. Талебелерни Якъуб Шакир-Алининъ иджадынен таныштырув; балаларгъа илимге авеслик ашлав.

2. Талебелернинъ нутукъ инкишафыны осьтюрмек;

3. Талебелерге Ватангъа севги ве садыкълыкъ ашлав; озь халкъына, медениетине, урф-адетлерине урьмет дуйгъусыны ашламакъ ве синъдирмек; бирлик,достлукъ киби чизгилерни тербиелемек

Дерс донатылувы: шаирнинъ портрети; Багъчасарай шеэри, умумен, Къырым манзараларындан левхалар.

Дерс кетишаты:

I.Невбетчининъ рапорты.

II. Оджанынъ кириш сезю.

Къырымтатар халкъы эвель-эзельден окъувгъа, илимге авесленип кельген. Нидже - нидже агъыр алларда – ачлыкъ, ёкъсуллыкъ йылларында биле, о, окъувны арз эткен.

Инсан бир шейге малик олмагъа пек истесе, о, илле озь макъсадына ирише.

Шаир Якъуб Шакир-Али де балалыкътан окъувгъа авеслене эди. О, къолуна тюшкен газета ве китапларны меракънен окъуй. Нетиджеде, онынъ бильгиси ве эдебияткъа авеслиги эп арта.

«Терджиман» газетасынынъ редакциясына кельген адамларны сыкъ-сыкъ корип тура, Исмаил Гаспринскийнен олгъан субетлерден чокъ файдалы фикирлер эшите. Оларнынъ тесиринде Якъуб Шакир-Али озю де шиирлер язып башлай.Озь шиирлеринде о, балаларны илимге чагъыра.

Балалар бизим эпимизнинъ Ватанымыз бар. Биз эпимиз озь Ватанымызда яшаймыз. Къана, айтынъыз манъа «Ватан» дегенде, сиз не анълайсынъыз (фикир уджюми.).

Талебе:

Къырым – бизим Ватанымыз. Бу ерде бизим къартбаба-деделеримиз яшагъан. Бизде Къырымда догъдыкъ ве мында яшаймыз. Шунынъ ичюн биз Къырымны Ватан деп саямыз.

Оджа:

Халкъымызнынъ такъдири акъкъында нелер билесинъиз?

Талебе:

Башата бизим халкъ Къырымда яшады. Сонъ оларны 18 майыс куню 1944 сенеси Къырымдан сюргюн эттилер. Оларны Озьбекистангъа, Уралгъа ве башкъа ерлерге сюргюн эттилер. Халкъ озь тилини, урф-адетлерини унута башлады.

Чокъ вакъыт кечти. Халкъ озь Ватанына къайта, аякъкъа тура, эвлер къура. Къырымтатар халкъы озь тилини огрене ве эдебиятынен таныш ола.

Бунъа бизге пек чокъ ярдым эткен мектептир. Мектепте оджалар бизге тиль ве эдебиятны огретелер.

Оджа:

Эр бир халкънынъ озь тимсаллери бар. Бизим халкънынъ да озь байрагъы ве гимни бар. Къырымтатар халкъынынъ тимсаллери акъкъында не билесинъиз?

Талебе:

Бизим байракъ-мавы тюсте,алтын тамгъасы бар. Алтын тамгъаны биринджи байракъкъа Менъли Герай хан ерлештирген. Алтын тамгъа - темизликни ифаделей. Бизим гимнинъ сезлерини Номан Челебиджихан язды.

Оджа талебелернинъ дикъкъатыны ресимлерге ве Къырымнынъ харитасына джельп эте. Балалар, ресимлерге бакъынъыз.

Оджа:

Сиз бу ресимде нени коресиз?

Талебе:

Бу ресимде биз Учан-сувны коремиз (Учан-сув – водопад)

Оджа:

Экинджи ресимде сиз нени коресиз?

Талебе:

Экинджи ресимде биз денъизни коремиз.

Оджа:

Къырымнынъ ерлери бири-бирине ошаймы? Келинъиз, харитагъа бакъайыкъ, Къырым къайда ерлешкен? Къырым – ярымада, онынъ эр тарафы сув: шаркъта Азав денъизи, гъарпта ве дженюпте исе Къара денъиз. Шимальде Къырым буюк топракънен багълы. О ернинъ ады Ор къапы.

Къырым балабан дегиль. Онынъ чешит тюрлю бири-бирине ошамагъан ерлери бар: кениш челлер, юксек чытырман дагълар ве темиз къумлу ялылар. Къырымнынъ авасы ве денъизи пек файдалы.

Якъуб Шакир-Али озь Ватаныны севе, онъа олгъан севги дуйгъусыны «Ватан» шииринде акс эте.

«Ватан» шиирни башта, эвде азырланып кельген, яхшы, ифадели окъугъан талебе окъуй,сонъ исе башкъа талебелер окъуйлар.

Парча-парча окъув.

III Лугъат иши

Дерсликте берильген 54-юнджи саифеде сёзлер устюнде иш.

IV Талебелер шиирни даа бир кере сессиз окъуйлар.

Суаллер:

1. Шиирнинъ биринджи сатырында «Ватанымыз гуя дженнет» дей шаир. «Дженнет» сёзюни насыл анълайсынъыз? /дженнет - рай/

2. Сонъра «пери» сёзю расткеле. Бу сёз нени бильдире:

Оджа:

Демек, бир джумленен айткъанда Ватанымыз насыл экен?

«Ватанымыз пек дюльбер ве аджайип ульке» (Бу джумле тахтада язылыр)

1. Шаир Ватанынынъ гузеллигини, миннетлигини ачмакъ ичюн насыл ибарелер къуллана?

Гузель, мамюр ерлер, къою ешиль тарлалар. (Бу ибарелер де тахтада язылыр)

4. Якъуб Шакир-Али акъар сувлар,яйлалар акъкъында не айта? Гонъюллерге пек хош келе. (Бу ибаре де тахтада язылыр)

Оджа:

Халкъымыз Ватан акъкъында чокъ аталар сезлери яраткъан. Сизлер Ватан акъкъында насыл аталар сёзлерини билесинъиз? Айтып беринъиз.

Талебелерни эки группагъа болемиз:

Талебелер:

1 группа:

Ватансыз адам – йырсыз бульбуль /Человек без Родины - соловей без песни/

Ватан - экинджи ананъ / Родина - вторая мать/

2 группа:

Ана юртынъ - алтын бешик / Родина - золотая колыбель/.

Балыкъкъа - сув, къушкъа – ава, айвангъа - орман, инсангъа исе Ватан керек. /Рыбе – вода, птице – воздух, животным – лес, человеку - Родина нужна./

V Сенкан

Ватан сезюне сенкан:

2 сыфат тапмакъ

3 фииль тапмакъ

Ватан сёзюнен джумле тизмек.

Ватан сёзюне синоним тапмагъа

Ватан.

Аджайип, дюльбер

севемиз,къорчалаймыз,гъурурланамыз.

Ватанымызны пек севемиз.

Ватан – Юрт

Оджа:

Балалар, бизим Къырым дюльбер ердир. Мында чокъ шеэрлер ве койлер ерлешкен. Сиз къайсы койде яшайсыз?

Талебе:

Биз Къаралез коюнде яшаймыз.

Оджа:

Мында насыл миллетлер яшай?

Талебелер:

Къырымтатар, руслар, украинлер ве дигер миллетлер яшайлар.

Оджа:

Сиз оларнен насыл мунасебетте булунасынъыз?

Талебелер:

Биз оларнен дост-муаббет яшаймыз.

Оджа:

Балалар, биз дерсимизнинъ сонъуна еттик. Сиз дерсте чокъ шейлер эшиттинъиз, чокъ шейлер бильдинъиз. Къырым – бизим юртумыз. Биз онынъ даа гузель ве зенгин олмасына тырышмакъ керекмиз.

VI Эвге вазифе:

Янъы сезлерни бильмек, шиирни эзберлемек, Якъуб Шакир-Али акъкъында макъалени окъумакъ

7