РТ.2021_варыянт_2

ВАРЫЯНТ5

Частка А

А1. Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба пісаць літару э:

1. выкр_сліць; 4)лат_рэя;

2. р_дканаселены; 5) бр_зент.

3) кспедытар;

А2. Адзначце словы (прыклады), у якіх на месцы пропуску трэба пісаць літару е:

1. земл_мерны; 4) б_з шуму;

2. аб_ліск; 5) зм_шчаць.

3. м_ркаванне;

АЗ. Адзначце словы (прыклады), у якіх на месцы пропуску трэба пісаць літару у (нескладовае):

1. з_ становы; 4) жанчына- рач;

2. ля горада _ жгарада; 5) прэзіды_м.

3. па_сядзённа;

А4. Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба пісаць літару ь:

1. лас_ён;

2. накіп_.

1. куп_ё;

2. ліпен скі;

3. сузор_е;

А5. Адзначце правільна напісаныя словы:

1. паднябессе;

2. чатырнаццаць.

1. рэжыссёр;

2. запаволенныя;

3. рассяліць;

А6. Адзначце правільна напісаныя словы:

1. рыбацтва;

2. аткруціць.

1. чэсны;

1. дарадчык;

2. адвакатскі;

А7. Адзначце словы, якія маюць канчатак.

1. прачытаўшы;

2. знянацку.

1. сурвэтка;

2. луг;

3. спяшаюся;

А8. Адзначце абстрактныя назоўнікі:

1. патрыятызм;

2. паводка.

1. лаяльнасць;

2. яблыня;

3. павага;

А9. Адзначце словы, якія трэба пісаць праз злучок:

1. (супер) ліга; 4) (паў) Слоніма;

2. (скарба) шукальнік; 5) (настаўнік) метадыст.

3. (вела) прабег;

А10. Сярод пранумараваных у сказе слоў вызначце прыметнікі. Адзначце нумары гэтых слоў.

Разважаючы пра таленавітых народных майстроў, якія не мелі спецыяльнай адукацыі і пазычалі ¹шматлікія арганічныя спалучэнні ліній, колераў у зямлі ды неба, я думаў: кашулі, спадніцы, якія шчодра ²распісаны нашымі бабулямі, зараз выклікаюць асаблівае замілаванне, а таму, калі мы перабіраем ^Зстары куфэрак, трэба абавязкова звяртаць увагу на ⁴нашы народныя касцюмы, бо яны бездакорныя, ⁵шыкоўныя і, безумоўна, варты першага месца на паказе моды як сённяшняга дня, так і будучага.

А11. Адзначце словы, якія трэба пісаць разам:

1. (інша) пляменны;

2. (оперна) сімфанічны.

1. (дзевяці) павярховы;

2. (чорна) белы;

3. (многа) канальны;

А12. Адзначце характарыстыкі, якія адпавядаюць выдзеленаму ў сказе дзеяслову:

Новенькая, толькі ўчора змайстраваная мною, шпакоўня прыгожа ўзносіцца над яшчэ голымі кронамі дрэў.

1. I спражэння;

2. закончанага трывання;

3. зваротны;

4. абвеснага ладу;

5. ужыты ў форме 3-й асобы адзіночнага ліку.

А13. Адзначце дзеясловы, якія ў форме 2-й асобы множнага ліку цяперашняга часу напісаны правільна:

1. сумуяце; 4) цямнеяце;

2. абнадзейваеце; 5) мецяце.

3. прыгадваеце;

А14. Адзначце словазлучэнні, у якіх выдзеленыя словы трэба пісаць разам:

1. настроены (па) баявому; 4) пайшло (на)расхват;

2. сеяць (па) асобку; 5) адшукаць (калі) небудзь.

3. (мала) памалу супакойвацца;

А15. Адзначце прыклады, у якіх не, ні з выдзеленымі словамі трэба пісаць асобна:

1. (не) заселеная мясціна; 4) куды б (ні) глянуў;

2. (ні) кому не абяцаў; 5) (не) забыўшыся пра сустрэчу.

3. дні (не) адзначаны;

А16. Адзначце сказы, у якіх на месцы пропуску (пропускаў) ужываецца не:

1. Міма лёсу свайго, кажуць, пройдзеш і ўцячэш ад яго.

2. Люблю прачынацца свет зара: дзень тады малым не здаецца.

3. У нас лясоў разліў ўступіць нават мору.

4. Белымі суквеццямі каштанаў, падобнымі да свечак-пірамід, прахожыя не маглі любавацца.

5. Якім бы дзіўным здавалася нам тое, што некалі людзі пяклі хлеб з жалудоў, а гэтаму факту сапраўды ёсць шмат доказаў.

А17. Адзначце прыклады, у якіх прыметнік правільна дапасаваны да назоўніка:

1. знаёмая касір Паліна; 4) своечасовая запіс;

2. прыдарожны магазін-кавярня; 5) абедзве дружных сям'і.

3. жоўтае кашпо;

А18. Адзначце сказы, у якіх выдзеленыя словы (слова) — выказнікі (выказнік):

1. Са свежай сакавітай вярбы скручу я дудку з лёгкімі ладамі.

2. Вечар сёння ціхі, мяккі, ён быццам плыве па зямлі.

3. Уся суша раздзелена на шэсць частак свету.

4. Кожнаму пакаленню, зразумела, застаецца ў спадчыну тое, што створана талентам і працай продкаў.

5. Не хачу ніколі страціць патрэбу вяртацца ў тыя мясціны, дзе нарадзілася.

А19. Адзначце сказы, у якіх на месцы пропуску трэба абавязкова паставіць працяжнік:

1. Крынічка, бясспрэчна, Божы дар.

2. Быць незайздросным не мець лішняга клопату.

3. Я ляснік, я ў лес іду, нібыта ў хорам.

4. Купала, Колас, Броўка, Куляшоў чатыры зоркі веку залатога.

5. Дзянёк як на заказ.

А20. Адзначце сказы, у якіх на месцы пропуску трэба паставіць коску:

1. Рэдкія бялёсыя аблокі паволі плылі над азярцом, любуючыся з вышыні сваімі адбіткамі ў сіняй вадзе.

2. Майскія дні былі светлыя, поўныя пахаў свежай травы і кветак.

3. Я люблю ўсходы нашых палеткаў і спавітыя ў зелень лугі, і крынічнае шаптанне.

4. Мой дзед быў не проста кавалём а кавальскай справы каралём.

5. То выгляне сонейка на міг то зноў схаваецца.

А21. Адзначце сказы, у якіх на месцы пропуску (пропускаў) трэба паставіць коску (коскі):

1. Вясна што рупная маці: яна шые полю і лесу зялёную вопратку, а лугу і саду — квяцістую.

2. Шырока распластаўшы нерухомыя крылы, жоравы нібыта водзяцьу паветры карагод.

3. У народнай медыцыне кавун прымяняецца як дыетычны сродак.

4. За ракою чулася ціхая, нясмелая нібы ласкавы подых летняга ветру песня.

5. Памятаю, які адкрыты і ясны быццам сонейка быў позірк у маёй першай настаўніцы.

А22. Адзначце сказы, у якіх на месцы пропуску (пропускаў) трэба паставіць коску (коскі):

1. Са сваіх хадоў-лабірынтаў вылезлі адчуўшы цяпло лясныя мурашы.

2. Кіт нарвал або адзінарог мае даўжыню да шасці метраў.

3. Ідучы па квяцістым лузе і здзіўляючыся яго хараству, я не заўважыў, як дагнала мяне ды павісла над самай галавой абложная хмара.

1. Заўсёды буду помніць спрацаваныя за доўгі век бабуліны рукі.

2. Ходзіць ля дарогі смуглы месяц крутабокі, крутарогі.

А23. Адзначце сказы, у якіх на месцы пропуску (пропускаў) трэба паставіць коску (коскі):

1. Срэбралюбства можа давесці чалавека да бяды.

2. Я заўважыў у траве маленькае дзікае качанятка, якое відаць адбілася ад чародкі.

3. Янка Сіпакоў прыняў рашэнне перадаць сваю ўнікальную бібліятэку гэта больш за пятнаццаць тысяч кніг Аршанскай цэнтральнай гарадской бібліятэцы.

1. Зямля прашу цябе: дазволь быць каласком на роднай ніве.

2. Добрае надвор'е на маю думку ўсталявалася надоўга.

А24. Адзначце складаназлучаныя сказы, паміж часткамі якіх трэба паставіць коску:

1. Цёпла і росна.

2. Першыя беларускія дзяржавы паявіліся ўдалёкім дзясятым стагоддзі і былі гэта Полацкае і Тураўскае княствы.

3. На скрыпцы маршаў не іграюць а струны яе чулыя накцюрнамі свет напаўняюць.

4. То лес і поле — мае сааўтары то рэчка дапамагае мне ў стварэнні паэтычных радкоў.

5. Здаўна хлеб-соль у нас абрадавая ежа і ёю мы сустракаем шаноўных гасцей.

А25. Адзначце складаназалежныя сказы з некалькімі даданымі часткамі, у якіх на месцы пропуску трэба паставіць коску:

1. Лес для таго і вырас на зямлі каб птушкі і звяры ў ім жылі.

2. Яблыні што нечаканаму холаду не скарыліся, зачароўвалі бялюткім цветам.

3. Спрабуе малады жораў свае крылы над балотам бо ведае, што яму, пералётнай птушцы, хутка ў вырай.

4. Сыну я заўсёды гавару, што калі працу будзе любіць, гаспадаром праслыве.

5. Кажаны валодаюць унікальным лакатарам, які вылучае ўльтрагукавыя сігналы і з дапамогай якога яны беспамылкова знаходзяць сабе корм.

А26. Адзначце бяззлучнікавыя складаныя сказы, у якіх на месцы пропуску трэба паставіць працяжнік:

1. Здаўна вядома боль можа суняць трыпутнік.

2. Не салавей чакае лета чакае лета салаўя.

3. Вылучыцца чалавек у рабоце старшыня абавязкова падзякуе яму, скажа цёплыя словы.

4. Званчэй заспявалі ручаіны паказалася на ўзгорках трава.

5. Пасля заканчэння тэхнікума працаваць мне давялося нядоўга прызвалі ў армію.

А27. Адзначце нумары пропускаў, на месцы якіх трэба паставіць коску:

Мінскі музей валуноў¹ шшо знаходзіцца ў мікрараёне Уручча² і які займае плошчу шэсць з паловай гектараў, нас, дзевяцікласнікаў, асабліва захапіў ³ бо мы ўпершыню ўбачылі такую дзіўную карціну ⁴_ проста пад небам ляжыць, цярпліва чакаючы ў любы дзень і ў любую пару года сустрэч з цікаўнымі наведвальнікамі, больш за дзве тысячы прывезеных з усіх куткоў свету ледавіковых валуноў ⁵__ вага якіх часам дасягае шаснаццаці тон, а вышыня — трох метраў.

А28. Адзначце сцверджанні, якія адпавядаюць сказу з простай мовай:

«Ведаеш, унучак, я ўсё ж недарэмна адпрацаваў сорак гадоў у сельскай гаспадарцы», — сказаў дзед і патлумачыў — «Прыемна адчуваць, што на далонях роднай зямелькі ёсць і твае цяжкія мазалі».

1. Простая мова няправільна заключана ў двукоссе;

2. у сказе адсутнічае знак прыпынку — працяжнік;

3. у сказе адсутнічае знак прыпынку — двукроп'е;

4. у сказе адсутнічае знак прыпынку — коска;

5. у сказе адсутнічае знак прыпынку — кропка.

А29. Адзначце сцверджанні, якія характарызуюць абедзве часціны мовы — прыслоўе ціха і прыметнік буланы:

1. змяняюіша па ліках; 4) маюць форму (формы) ступені (ступеней) параўнання;

2. змяняюшда па склонах; 5) адносяцца да разраду якасныя.

3. самастойныя часціны мовы;

Тэкст да заданняў АЗО—А32, В1, ВЗ, В5, В7, В8

1. Адно са значэнняў тэрміна «культура маўлення» — гэта сістэма камунікатыўных якасцей маўлення (правільнасць, дакладнасць, лагічнасць, выразнасць, багацце і разнастайнасць, дарэчнасць, чыстата і лаканічнасць).

2. ¹Цэнтральная з пералічаных якасцей маўлення ²называецца правільнасць, якая непасрэдна звязана з дакладнасцю і якая ³прадугледжвае строгую ⁴адпаведнасць паміж агульнапрынятым значэннем слова (выразу) і ⁵яго прымяненнем на практыцы.

(3) Пасля правільнасці абавязковым кампанентам маўленчай культуры вызначаюць лагічнасць маўлення.
(4) Гэта такая якасць маўлення, якая грунтуецца на акрэсленасці думкі, паслядоўнасці яе разгортвання, доказнасці і абгрунтаванасці вывадаў.

(5) Названыя вышэй якасці цесным чынам звязаны з выразнасцю маўлення, што дасягаецца самымі звычайнымі сродкамі, калі аўтар умее паставіць іх у патрэбнае слоўнае акружэнне. (6) Існуюць разнастайныя сродкі і спосабы выразнасці: метафара, параўнанне, эпітэт, антонімы, амонімы, паронімы, гукапіс і іншыя.

1. У шэрагу адзначаных камунікатыўных якасцей асобае месца займае чыстата маўлення, гэта значыць пазбяганне пазалітаратурных моўных элементаў, засмечвання маўлення без патрэбы запазычаннямі, дыялектызмамі і гэтак далей.

2. Надзвычай істотнай камунікатыўнай якасцю маўлення з'яўляецца яго багацце — разнастайнасць лексічная, фразеалагічная, семантычная, сінтаксічная і інтанацыйная.

3. Дарэчнасць маўлення прадугледжвае адпаведнасць тэме паведамлення, яго зместу, мэце і ўмовам зносін, складу слухачоў ці чытачоў. (10) Дарэчнасць цесна звязана з лаканічнасцю, ці сцісласцю, маўлення.

АЗО. Адзначце правільна ўтвораныя ад асновы дзеяслова, падкрэсленага ў 5-м сказе, дзеепрыметнік і дзеепрыслоўе:

1. пастаўлены; 4) паставіўшы;

2. пастаўленны; 5) ставячы.

3. пастаўляны;

А31. 3 пранумараваных у 2-м сказе слоў выберыце тыя, у якіх колькасць гукаў і літар не супадае. Адзначце нумары гэтых слоў.

А32. Адзначце лексічныя характарыстыкі, якія адпавядаюць падкрэсленаму ў 7-м сказе слову:

1. сінонімам з'яўляецца слова асаблівасць;

2. мнагазначнае;

3. паронімам з'яўляецца слова асобны;

1. ужыта ў прамым значэнні;

1. антонімам з'яўляецца слова звычаёвы.

Частка В

В1. Запішыце падкрэслены ў 2-м сказе назоўнік у форме множнага ліку назоўнага склону.

В2. Устанавіце адпаведнасць паміж падкрэсленымі ў сказах словамі і іх характарыстыкамі. Адказ запішыце ў выглядзе спалучэння літар і лічбаў, захоўваючы алфавітную паслядоўнасць літар левага слупка. Памятайце, што некаторыя даныя правага слупка могуць не выкарыстоўвацца ўвогуле. Напрыклад: А2Б5ВЗГ4.

В3.Вызначце спосаб утварэння падкрэсленага ў 10-м сказе слова. Адказ запішыце ў форме назоўнага склону.

В4.Устанавіце адпаведнасць паміж выдзеленымі ў сказах спалучэннямі слоў і іх характарыстыкамі. Адказ запішыце ў выглядзе спалучэння літар і лічбаў, захоўваючы алфавітную паслядоўнасць літар левага слупка. Памятайце, што некаторыя даныя правага слупка могуць не выкарыстоўвацца ўвогуле. Напрыклад: А2Б5ВЗГ4.

В5.Знайдзіце ў 3-м сказе слова, якое з'яўляецца вытворнай службовай часцінай мовы. Выпішыце гэта слова.

В6.Устанавіце адпаведнасць паміж сказамі і іх відам. Адказ запішыце ў выглядзе спалучэння літар і лічбаў, захоўваючы алфавітную паслядоўнасць літар левага слупка. Памятайце, што некаторыя даныя правага слупка могуць не выкарыстоўвацца ўвогуле. Напрыклад: А2Б5ВЗГ4.

В7.Сярод сказаў 3—7 знайдзіце сказ, звязаны з папярэднім пры дапамозе займенніка і лексічнага паўтору. Нумар сказа запішыце лічбай. Напрыклад: 9.

В8.Вызначце стыль і тып тэксту. Адказ запішыце лічбай. Напрыклад: 1:

1. афіцыйна-дзелавы; апісанне;

2. навуковы; апавяданне з элементамі разважання;

3. навуковы; апісанне з элементамі апавядання;

4. публіцыстычны; апісанне з элементамі апавядання;

5. публіцыстычны; апавяданне з элементамі апісання.