Сайыс саба? "Тіл білгірі"

Саба?ты?  та?ырыбы: "Тіл  білгірі" сайысы. 

Саба?ты? ма?саты:    О?ушыларды? ойлау, еске са?тау, ?айта жа??ырту ?абілеттерін дамытумен ?атар, ?аза? тілі    мен ?дебиет п?ніне деген ?ызы?ушылы?тарын арттыру.

Саба?ты? т?рі: сайыс саба?ы.

К?рнекілігі: интерактивті та?та.

Саба?ты? ?раны:  К?п тіл білсе? к?кжиегі? ке? болар,  ??рметтейді кісі екен деп т?рге озар.  ?ай елде ж?рсе? де б?л д?рысы-  Мемлекеттік тілді білген ж?н болар. 

М??алімні? кіріспе с?зі: 

- ??рметті ?ріптестер, о?ушылар! Б?гінгі "Тіл білгірі" сайыс саба?ымызды ?аза? тілі мен ?дебиеті апталы?ына арнаймыз. Тіл сайысын ?ткізудегі ма?сатымыз - бас?а ?лт ?кілдеріні? мемлекеттік тілге ??рметпен ?арауын, сонымен бірге мемлекеттік тілге ?ызы?ушылы?ын арттыру.  Б?гінгі сайысымыз 9 кезе?нен т?рады, олар:

1. Таныстыру, с?лемдесу. 

2. "?ле? - с?зді? патшасы, с?з  сарасы" (м?нерлеп о?у) 

3. "Зымыран с?ра?тар" (?аза?  тілі п?ні бойынша)

4. "Жеті ж?ртты? тілін біл"

5. "Ойлы болса?, озып к?р"(?дебиет п?ні бойынша) 

6.  Ж?мба?  санды?

7. "Ж?йрік болса?, шауып к?р" 

8. "Тап?ыр болса?, тауып к?р"

9. "Мы?ты болса?, тауып к?р"

Сайыс?а  5 сыныптар арасынан 10 о?ушы  ?атысады. 

"Сайысымызды? бет ашарын бастайы?, 

К?рерменді бір серпілтіп тастайы?. 

Таныстырсын сайыскерлер ?здерін, 

?неріне ду ?ол со?ып ?остайы?",- деп, кезекті сайыс?а ?атысушы о?ушылар?а берейік. 

I-кезе?. Таныстыру, с?лемдесу. 

II-кезе?: "?ле? - с?зді? патшасы, с?з  сарасы" м?нерлеп о?у сайысы.  О?ушылар ?ш  б?йтерек иелері: С?кен, Ілияс, Бейімбет ?ле?дерін м?нерлеп о?иды. 

III-кезе?: "Зымыран с?ра?тар" кезе?і (?аза?  тілі п?ні бойынша)

Мы?ты болса? - алда?ыны басып оз.

Мы?ты болса? - артта?ыны жеткізбе!

Мы?ты болса? - тай?анама к?к м?зда!

          Мы?ты болса? - б?геттерді б?зып ?т – деп сайысымызды? ?шінші кезе?іне ?тейік. ?аза? тілі п?ні бойынша берілетін с?ра?тар?а д?рыс ж?не жылдам жауап беру. ?р д?рыс жауап?а 10 ?пайдан беріледі. С?ра??а бірінші болып ?ол к?терген ойыншы жауап  береді. Егер ол ойыншыны? жауабы д?рыс болмаса,онда ?олын екінші болып к?терген ойыншы  жауап береді.

Осы кезе?ні? ?орытындысы бойынша ?пайы аз 3 о?ушы ойыннан шы?арылады.

1. Батыр с?зіні? синонимін ата? (ерж?рек, батыл, жауж?рек)

2. «А? киізге к?терді» с?з тіркесіні? ма?ынасы ?андай? (хан сайлады) 3.  ?аза?  тілінде  ?анша  ?ріп  бар? (42 )

4. ?зын с?зіні? антонимі? (?ыс?а)

5.  ?олданудан  шы?ып,  аз  айтылатын с?здер (к?не с?здер)

6. Фонетика нені зерттейді? (тіл дыбыстарын) 7. ?аза?ты?  ал?аш  ?ліппесін  жаз?ан  кім? (Ыбырай  Алтынсарин)

8.  «Жаны з?р т?біне жету» с?з тіркесіні? ма?ынасы ?андай? (?ор?у) 9.  Ма?ыналары  бір-біріне  ?арама-?арсы с?здер (антоним)

10. Айтылуы бірдей, ма?ынасы бас?а с?здер (омоним)

11. Атын тура айту?а болмайтын с?з (табу)

12. Тіліміздегі с?здерді? жиынты?ы (лексика)

13. Бас?а тілден енген с?здер (кірме)

14. Белгілі бір айма?та ?ана ?олданылатын с?здер (диалект)

15. Д?рекі, ?депсіз с?здер (дисфемизм)

16. Белгілі  бір к?сіпке айтылатын с?здерді? т?рі (к?сіби с?здер)

17. 16 желто?сан ?андай мереке? (Т?уелсіздік ал?ан к?н)

18. Ма?алды жал?астыр: Тіл тас жарады, ....

19. Дулы?а, сауыт  с?здері  ?андай с?здер?(к?нерген с?здер) 20. Ойды ?депті, сыпайы етіп жеткізу (эвфемизм)

ІV кезе?: "Жеті ж?ртты? тілін біл"

Жеті ж?ртты? тілін біл, жеті т?рлі білім біл  – деп кезекті сайысымызды? шарттарымен таныстырайын.

Кезе?імізді? атауын «Жеті ж?ртты? тілін біл» деп атады?. М?нда сендерге ж?мба?тар

жасырылады, ал сендер сол ж?мба?тарды? шешуін ?ш тілде, я?ни, ?аза?, орыс, а?ылшын тілдерінде айтулары? ?ажет. Б?л кезе?де де ?р д?рыс жауап ?шін 10 ?пайдан беріледі. ?пайы аз о?ушыдан бастайы?. Барлы?тары?а табыс тілеймін!

1. ?абат – ?абат ?аптама А?ылы? болса аттама. (кітап – книга - book) 2. К?зге к?рінбейді, ж?тса? білінбейді. (Ауа – воздух - air)

3. ?немі ауызда б?лты?дайды,

Біра? ж?тылмайды. (тіл - язык - language)

4. ?й, керемет бір ит бар ?й ба?ады ?рмейді. Ая?ы жо? ж?рмейді. Р??сатсыз ол иттен Ешкім ?йге кірмейді. (??лып – замок - lock) 5. Бір ?йге к?зсіз боп кіресі?, Б?л ?йден к?реген боп шы?асы? (мектеп – школа - school) 6. ?ал?иып ?зын ??ла?ы Еле?деп ?ор?ып т?рады (?оян - заяц - carrot) 7. Тілден ?шып, ??ла??а ?онады. (с?з - слова - words)

8.  М?рты бар, иегінде са?алы  жок, Тоны  бар, киетін шапаны жок, Пайдасы ?й ішінен табыл?ан со?, Дала?а кіріп шы?ар сапары  жо?.           (Мысы? - кот - cat) 9. ?оз?алмастан бір елі, к?ні бойы ж?реді. (са?ат - часы - Watch)

10.  Та?мен к?зін ашады, ?лемге н?рын шашады. (к?н - солнце - Sun)

V кезе?: "Ойлы болса?, озып к?р"(?дебиет п?ні бойынша )

Б?л  кезе?де  сендерге  ?дебиеттен  ?тілген  ертегілер, а?ыздар, ?ле?дер  мен  ??гімелерден бейне  ?зінділер  беріледі. Берілген ?зінділерді? та?ырыбын д?рыс табу керек. ?рбір д?рыс жауап ?шін 10 ?пай беріледі. С?ра??а бірінші болып ?ол к?терген ойыншы жауап  береді. Осы кезе?ні? ?орытындысы бойынша 3 о?ушы ойыннан шы?ады. С?ра? - жауаптары:

1. Ер Т?стік ертегісінен ?зінді.

2. Ажар  та?дырды?  бас?а  сал?анына  к?ніп,  тап бол?ан  тау?ыметке  т?зді. Ашы??анда  жол?а  ал?ан  аз?ана  азы?ын  ?орек  етті.  Ш?лдегенде  сусын?а ал?ан  суынан  бірер  ?рттап  ш?лін  басты,  біра?  к?п  ?замай  оны?  алып  ж?рген  азы?ы  мен  суы  та?а  таусылды  да, ашты?тан  ішегі  ш?рылдап,  ш?лден  ерні  кезерді?

          (?ай шы?армадан ?зінді?) (Сымайыл, З?мз?м)

3. Тола?ай ертегісіндегі кейіпкер Тола?айды? ?кесіні? аты?

4. К?л  ?оры?ан  сен  еді??

Сен де  айрылды?  к?лі?нен

Ел  ?оры?ан мен  едім,

Мен  де  айрылдым  елімнен.

          (Кімні?  ?ле?і? Махамбет)

5. Бейне  к?рініс ( А?са? ??лан - Жошы хан а?ызы)

6. Бейне  к?рініс  (Тазша бала ??гімесі)

VI кезе?: «Ж?мба? санды?»

Б?л кезе?де сендерге ?ш т?рлі та?ырыпта ?ш т?рлі ?пайы бар 9 ?яшы? беріледі. ?пайы к?п о?ушы ?ала?ан ?яшы?ты та?дап, жауап береді, д?рыс жауабын таба алма?ан жа?дайда ?ол к?терген о?ушы жауап бере алады. Же?іл с?ра? ал?ылары? келсе, 20 ?пайлы? с?ра??а жауап беру ар?ылы аласы?дар. К?рделі с?ра??а жауап беру ар?ылы 40 ?пай жина?тау?а болады.

Т?ра?ты  тіркестер     20 30 40

Лексика                         20 30 40

 К?сіби с?здер               20 30 40 Т?ра?ты тіркестер -  20 С?ра?ы  Тасы  ?рге  домалады  деген  т?ра?ты  тіркесті?  баламасы-жолы  болды, жо?арылады, ба?ы  жанды, ісі  ал?а  басты.

Т?ра?ты тіркестер - 30 с?ра?ы  ?ызды?  жи?ан  ж?гіндей  деген    т?ра?ты  тіркесті?  баламасы - ?сем, к?рікті,к?ркем.

Т?ра?ты тіркестер - 40 с?ра?ы Мерейі  ?стем  болды  деген    т?ра?ты  тіркесті?  баламасы  -абыройы  артты, беделі  ?сті.

Лексика  -  20 с?ра?ы ?аза?  д?ст?рі  бойынша тура  айту?а  тыйым  салын?ан,б?рмалап  атал?ан  с?здер. (табу)

Лексика -   30 с?ра?ы Нары?, несие деген  ?андай  с?здер?(жа?а  с?здер)

Лексика  - 40  с?ра?ы Кереует, самаурын  ?ай  тілден  енген  с?з? (орыс  тілінен)

К?сіби с?здер -  20  с?ра?ы  К?сіби  с?здер нешеге  б?лінеді?(?ол?нершілік   ж?не  ауыл  шаруашылы?)

К?сіби с?здер - 30  с?ра?ы "Атауыз " дегеніміз  не?(шеге  суыр?ыш)

К?сіби с?здер  - 40 с?ра?ы  "Шербек"  дегеніміз  не?(?лкен ара)

VII кезе?: "Ж?йрік болса?, шауып к?р" 

Ма?ал – м?тел ??раудан жарыс. Тапсырмалар саны – 9 Д?рыс жауап 10 ?пай. Толы? емес жауап – 5 ?пай Сайысты ?пайы аз о?ушы бастайды. Осы кезе?ні? ?орытындысы бойынша 2 о?ушы ойыннан шы?ады. 1.Ая?    ?ол    Ар?а    Бас                             Б?ле    жауабы: бас?а б?ле тілден 2. Тіл     С?з     Ет     ?ан                             ?тер      жауабы: с?з с?йектен ?тер 3.Намыс    Ар    ?улы?    ?ят                              К?шті

      жауабы: ?лімнен ?ят к?шті  

4. К?з     ?ол     Мойын     Бас                            ?ор?а?     жауабы: к?з ?ор?а?, ?ол батыр. 5.?же    Ана    Же?ге    Сі?лі                          ?ыз    жауабы: ана?а ?арап ?ыз ?сер,     ата?а ?арап ?л ?сер 6. Тіс     ??ла?     ?ол      Тіл                           Тас     жауабы: тіл тас жарады,     тас жармаса бас жарады.  

7.Адам    ?алам    Бала    Дала                          Ш?берек     жауабы: адам к?ркі ш?берек 8.Мектеп    ?алам    Парта    Кітап                          Білім     жауабы: кітап білім б?ла?ы  

VIII кезе?:  "Тап?ыр болса?, тауып к?р"

Б?л кезе?де бейнелі с?здерді? астарын табу керек. С?ра??а бірінші болып ?ол к?терген ойыншы жауап  береді. Егер ол ойыншыны? жауабы д?рыс болмаса, онда ?олын екінші болып к?терген ойыншы  жауап береді. Д?рыс жауап ?шін 10 ?пай.

1. Ит ар?асы ?иянда (алыс) 2. Жер тепсінді (?атты ?рысты) 3. Тай?а та?ба бас?андай (аны?) 4. Тас бауыр ( мейірімсіз) 5. Су ж?рек ( ?ор?а?) 6. ?ызды? жи?ан ж?гіндей (?сем, к?рікті) 7. Ит терісін басына ?аптады (?рысты) 8. К?з ілмеді ( ?йы?тамады) 9. Бетінен оты шы?ты ( ?ялды) 10. Ж?регіні? т?гі бар (батыл)

IX кезе?:  "Мы?ты болса?, тауып к?р"

Бірінші ба?ан мен екінші ба?андарды , с?з тіркесін ??рау, ма?ынасын ашу. Тапсырмалар саны 10. Д?рыс жауап?а – 10 ?пай. Толы? емес жауап – 5 ?пай. Тапсырмалар?а жауап беру, кезекпен орындалады. Егер жауап д?рыс болмаса, келесі ойыншы?а кезек беріледі. С?ра??а бірінші болып ?пайы жо?ары о?ушы жауап береді. 1. Ой    Ниет    Сезім    Жігер                              То?татты    жауабы: ой то?татты    ма?: ер жетті, а?ылы толысты 2. Ма?дай     ??ла?     К?з     Тіл

                    ?ста

   жауабы: тілге ?ста     ма?: тілге шебер, шешен 3. Пайыз     Айыз    Шыдам    Т?зім                              ?анды

   жауабы: айызы ?анды    ма?: к??ілі жай тапты, рахаттанды  

4.Ес    А?ыл    Айла    Т?сіл                              Шы?ты

   жауабы: есі шы?ты    ма?: шошып кетті 5.Су    Бу    К?л    Шу                              Ж??пас

    жауабы: су ж??пас     ма?: ?тірікші, айлакер

М??алім: ?рбір тілде с?йле ?лемді та? ?ылып,                  ?аза? тілін білмеу ?андай за?дылы??!                  ?сер болса?, байта? далам т?р?анда,                  ?аза? тілі жасау керек м??гілік!- дей отырып, б?гінгі сайысымызды ая?таймыз.

      Т?решіге с?з беріліп, ?пай саны бойынша н?тижесі шы?арылады, же?імпаздарды аны?тайды. Бір о?ушы озып шы?ып, же?імпаз атанады.

Назарлары?ыз?а к?п ра?мет!