С?леметсіздерме ??рметті ?стаздар мен о?ушылар! Б?гін 10- 6 «А» сыныптар ?йымдастыруымен ?ткізілгелі т?р?ан «Салтын с?йген-хал?ын с?йер» та?ырыбында?ы іс - шарамыз?а ?ош келді?іздер.
Ма?саты:
?асырлар бойы ?алыптасып келе жат?ан хал?ымызды? тарихын, т?лім-т?рбиесін негіздей отырып, жас ?рпа?ты? бойына ?лтты? сана сезім к?з?арасын ,баланы? бойына адамгершілік ?асиеттерін ?алыптастыру, халы? ?негесін ?йрету.
К?рнекілігі: суреттер, ?лтты? б?йым к?рмелері.(Клип)
ІІ.Негізгі б?лім.
а). Ж?ргізуші с?зі
?). О?ушылардан сал–д?ст?р, ?дет–??рып туралы білімдерін тере?дету ?шін ойын ар?ылы с?ра??а жауап беру.
б). Саяхат?а шы?у. Сады?та?ы с?ра?тар?а жауап беру ар?ылы ауылда ?она?та болады.
Б?гінгі іс- шарамызды? к?тілетін н?тижесі: ?аза? хал?ыны? тере? тамырлы ?негелі ?дет ??рпын, салт-даст?рін, м?дени м?расын, окушылар бойына дарытып, теориялык білімдеріні? ж?зінде ?штастыра отырып, шы?армашылы? ?асиеттерін дамытады, іс-шарамыз халы?шылы??а, имандылы??а, адамгершілік рухында т?рбиелейді. О?ушылар бойына рухани байлы?ын сі?іртіп, ?лтымызды? д?ст?рлерінен ?лгі алып, ?лтты? салт- д?ст?р ?лгісінде т?рбиеленеді. (5 мин)
?н: « ?аза? осы( 2 мин)
- Барысы:
1 - ж?ргізуші:Вика( 8 мин)
Ата салтым – асыл м?рам, арда?ым,
Бабаларды? жал?астырар арманын.
Сан ?асырда ?алпын б?збас ?адірім,
?ткенімді б?гінменен жал?адым.
2 - ж?ргізуші:10 сынып
?аза?ымны? салт - д?ст?рі жа??ыр?ан,
Т?лімді ой сына?ы, т?рбие к?зі ?алдыр?ан.
Салт - д?ст?рді арда?тайы?, а?айын.
?аза? атты ?лкен, кіші, балдыр?ан.
Жиналыппыз с?тті к?ні б?ріміз де,
?лкен, кіші, жасымыз, к?ріміз де.
Т?рлеті?із, ?адірменді ?она?тар,
Г?л - г?л жайнап мына бізді? т?рімізге.
3-ж?ргізуші:6сынып
Ассалаума?алейк?м, хал?ым мені?,
Арда?та д?ст?рі?ді, салты?ды елім.
Мереке басы бол?ан берекені?,
Игі е?бекті? жемісін б?рін жегін.
4-ж?ргізуші:6сынып
С?лем, анам, алтын к?н,
С?лем, ?арты хал?ымны?!
Уа?ытыма риза бол,
Ба?ытыма шал?ыдым.
3-ж?ргізуші:6сынып
Ту?аннан со? адам боп,
Білімсізден жаман жо?.
Ел д?ст?рін білмесе?,
Ж?рт айтады надан деп.
Ата-баба? арда?ты,
Жаманды??а бармапты.
Арда? т?тып ?лкенді,
Ата жолын жал?апты.
5-ж?ргізуші:6 сынып
Бауырлас?ан т?німіз,
Б?зылма?ан салтымыз,
Ке? даланы? ежелгі
?аза? деген хал?ымыз.
?зге ?лттай бізді? де
Бар д?ст?р мен салтымыз
1 - о?ушы: Ал, ендеше, балалар! Біз б?гінгі саба?ымызда бойымызда?ы бар білімімізді жолымыз?а азы? етіп «Салтын с?йген-хал?ын с?йер» ауылына саяхат?а барамыз. Б?ріміз саяхаттан ?алмай керуенімізбен саяхаттау ?шін мына конверттердегі тапсырмаларды орындауымыз керек.
1.?р ?лтты?, халы?ты?, діні мен сеніміне, т?рмыс тіршілігіне, ?лтты? ??рылым ерекшелігіне с?йкес ?асырлар бойы жина?талып, салт-д?ст?рлері бар. Оларды ата?(10 мин)
1.Бесік салу д?ст?рі туралы айту.
2.Т?сау кесу д?ст?рі туралы айту.
3.Тіл ашар д?ст?рі туралы айту.
4. Наурыз тойы туралы айту .
Мультфильм «?аза?ты? дастар?аны» ж?не « Наурыз к?же»
5.Шілдехана тойы туралы айту.
7.Базарлы? (д?ст?р)- алыс сапар?а шы??ан адамдарды? жа?ындарына ?келген сыйлы?ы.
8.Бай?азы (д?ст?р)- балаларды?, жастарды? жа?а киімі, заты ?шін берілетін а?шалай, заттай сый.
9.Тілашар (д?ст?р)- баласы жеті жас?а тол?ан со? бала?а жа?а киім кигізіп, о?у - жабды?тарын дайындап, ша?ын той ?ткізеді. М?ны «Тілашар» тойы деп атайды.
10.Жеті ата (д?ст?р)- хал?ымыз кейінгі ?рпа??а жеті атасын білуді міндеттеген.
11.Асату (д?ст?р)- ет желініп бол?ан со? т?рде отыр?ан а?са?ал таба?та ?ал?ан етті жас балалар мен жігіттерге асатады.
2.?ыр?ынан шы?ару (салт).?аза? хал?ыны? ??мырында «?ш», « жеті» «?ыры?» сандары ?асиетті деп есептеледі. Мысалы « жеті ?азына», «?ш ж?рт», « ?ыры? парыз» деген ??ымдар – соны? д?лелі. Баланы? ту?анына ?ыры? к?н тол?ан со? оны ыдыс?а ?ыры? бір ?асы? су ??йып шомылдырады. Тырна?ын , шашын алады. Ол с?биді? жан – ж?йесіні? ?алыптасып дені сау болып ?суіне деген а? тілектен шы??ан. Олар « Бала?ызды? бауы берік болсын!»-дейді. ?она?тар домбыра тартып , ?н айтады, би билейді. Ойындар ойнап, ма?ал дар айтып, жарысады. С?биді? ит жейдесін шешіп, т?тті та?амдар салып, балалар?а таратады. Б?л д?ст?рге ?желер, ?йелдер ?атысады, дастар?ан жайылады.
О?ушылар ?ыры?ынан шы?ару д?ст?рін к?рсетеді
3.Бала?а жа?сы ?асиеттер ?алыптастыру ?шін айтылатын тілектер:
- Дені? сау болсын!
- ??мырын ?за? болсын!
- Он екі м?шелін аман болсын!
- Аман бол!
- Дана бол!
- Т?рбиелі бол!
- ?негелі бол!
- А?ылды бол!
- Абыройлы бол!
- ?нерлі бол!
- ?діл болІ
- Ба?ытты бол!
- Ибалы бол!
- Парасатты бол!
- ?айратты бол!
- Білімді бол!
- Зерек болІ
- Батыр бол!
- Сегіз ?ырлы, бір сырлы бол!
- Инабатты бол!
- Мейрімді бол!
- Берекелі болІ
- Иманж?зді бол!
- Адал болІ
- К?шті бол!
- К?пшіл бол!
- С?лу бол!
- С?йкімді бол!
- Арда?ты бол!
- Арлы бол!
- ?адірлі бол!
- Жайдарлы бол!
- Жар?ын бол!
- А?ын бол!
- С?йікті бол!
- Дарынды бол!
- ?ам?оршы бол!
- Рухани к?ш ?уатын болсын!
- Ар –?жданында мейірімділік болсын!
- ?лы бол! (5 мин)
2 - ж?ргізуші: Вика
Шашу, шашу шашайы?,
?оржынымызды ашайы?.
Б?л мереке, б?л тойда,
Керемет р?сім жасайы?.
1 - ж?ргізуші: Вика(5мин)
Ата - д?ст?р абырой к?тергенде,
О, б?л с?здер с?йектен ?тер демде.!
То?таламыз енді біз, ал халайы?,
?анатты с?з, ма?ал мен м?телдерге.
4.«С?зді? к?ркі - ма?ал» деген ??ым бар. Бізді? ойынымыз ?ыза т?скен т?різді. Ма?алдап с?йлеу жарысына да кезек берейік. М??алімдер сайысы
Алпысбаева Г?лшат М?хамбетсалы??ызы
Мирманова Г?лсім ?азбек?ызы
- Ассалаума?алейк?м, ?арсыласым. «Алыстан алты жасар бала келсе, алпыста?ы шал с?лем береді» деген, с?лем беруге келдім.
- Амансы? ба, досым. «?уыс ?йден ??р шы?па»деген, тізе?ді б?гіп д?м ауыз ти.
- «Сыйлап берген су сатып ал?ан балдан арты?»дегендей жай?асса? жай?асайы?.
- «Сый?а сый, сыра?а бал»демекші ?ткенде ?здері?е риза болып ?айтты? ?ой.
- «Аз да бітер, к?п те бітер, татулы??а не жетер»демекші татулы? пен ауызбірлікке не жетсін!
- «Т?ртеу т?гел болса алар, алтау ала болса алдырар»деген ?ой, о не дегені?із?
-«Бірлік т?бі - тірлік»деген ?ой бабаларымыз, бірлік болсын.
-«Биік т?беге шы?са?, к?зі? ашылады, жа?сымен с?йлессе?, к??ілі? ашылады»дегендей к??іліміз мар?айып ?алды ?ой.
-«??гіме ??гіме дегізер, ??гіме б?зау емізер»демекші ?ой ?айтайын, мал келетін уа?ыт болды.
-«тау тау?а ?осылмас, адам?а адам ?осылмас»деген, ?лі кездесерміз, сау бол!
5.?н: «?аза?ты? салт - д?ст?рлері» о?ушылар бірге айтады
6.Би:?ыздар тобы(5мин)
7. 2 - ж?ргізуші: Б?гінгі кешіміз ?ызы?ты ?туі ?шін келесі кезекті танымды? ойын?а берейік. Мына ?оржында асы?тар салын?ан. Ол асы?тарды? бетінде сан жазыл?ан. ?оржыннан кез - келген бір асы?ты аласы?дар. Шы??ан сол сан?а байланысты с?ра? ?оямыз, кім к?п жауап береді екен.?(8мин)
«3» саны
- ?ш ма?сатты ата.(жол ма?саты - жету, дау ма?саты - біту, сауда ма?саты - ?ту)
- ?ш арсыз (?й?ы арсыз, к?лкі арсыз, тама? арсыз)
- ?ш алыс (к?рі мен жас, жа?сы мен жаман, алыс пен жа?ын)
- ?ш биді ата?ыз (Т?ле би, ?азыбек би, ?йтеке би)
- ?ш ж?зді ата?дар (?лы ж?з, Орта ж?з, Кіші ж?з)
- Жігітті? ?ш жа?ын ж?ртын ата.(а?айын ж?рт, на?ашы ж?рт, ?айын ж?рт)
- ?ш арыс (С?кен, Ілияс, Бейімбет)
- ?ш сауап (ш?лге ??ды? ?аз?ан, ?зенге к?пір сал?ан, жол?а а?аш еккен)
«4» саны
- Т?рт ?она? т?рін ата?дар (арнайы ?она?, ??дайы ?она?, ?ыдырма ?она?, ?ыл?ыма ?она?)
- Т?рт т?лікті? пірін ата?ыз (т?йе пірі - Ойсыл ?ара, жыл?ы пірі - ?амбар ата, сиыр пірі - Зе?гі баба, ?ой пірі - Шопан ата, ешкі пірі - Шекшек ата)
«5» саны
- Бес д?шпан (?сек, ?тірік, ма?танша?, еріншек, бекер мал шашпа?)
- Бес асыл (талап, е?бек, тере? ой, ?ана?ат, ра?ым)
«6» саны
- Алты алаш деген кімдер?
(Алаш ханны? балалары: ?аза?, ?ара?алпа?, ?ыр?ыз, ?збек, Т?ркімен, Жайылхан)
- Алты ?иынды ата?дар.(Арадан шы??ан жау ?иын,
Таусылмайтын дау ?иын,
Шаныш?ыла?ан с?з ?иын.
Жазылма?ан дерт ?иын.
Іске аспа?ан серт ?иын,
А?ылы?нан адасып,
?зі? т?скен ?рт ?иын
Не істері?ді біле алмай,
Ашиды сонда бас миы?)
«7» саны
- Жеті к?нді ата?дар (Б?гін - д?йсенбі.
Ерте? - сейсенбі.
Б?рсіг?ні - с?рсенбі.
Ар?ы к?ні бейсенбі
?асиетті к?н ж?ма
Со??ы к?ні - сенбі
Азына - жексенбі.)
- Жеті ?азынаны ата?ыз.(ер жігіт, с?лу ?йел, ілім - білім, ж?йрік ат, ??май тазы, ?ыран б?ркіт, берен мылты?)
Жеті атаны тараты?ыз?
(?ке, бала, немере, ш?бере, ш?пшек, немене, туажат.)
- Жеті жетімге нелер жатады?
(Ты?даусыз ?ал?ан с?з жетім,
?июсіз ?ал?ан б?з жетім.
Иесіз ?ал?ан жер жетім.
Басшысы жо? ел жетім.
А??у - ?азсыз к?л жетім.
Елінен айырыл?ан ер жетім.
Замандасы ?алмаса,
Б?рінен де сол жетім.)
8.??рметті к?рермен ?она?тар, сіздерге де к??іл б?лген д?рыс сия?ты. ?аза?та ?она?к?де деген бар. Олай болса сергіту с?тімізде сіздерге ?ояр тапсырмамыз бар. Мына ?зік - ?зік с?здерден ма?ал ??растыру керек.
1. ?яда ?ш?анда (?яда не к?рсе?, ?ш?анда соны ілерсі?.)
2. Ата... бала...(Ата - б?йтерек, бала - жапыра?.)
3. Ер... ез...(Ер біл ?леді, ез мы? ?леді.)
4. ?ле... б?ле...(?ле жегенше б?ле же.)
5. Тая?... с?з...(Тая? еттен ?теді, с?з с?йектен ?теді)
6. Мал... жер...(Мал ба??андікі, жер жырт?андікі.)
7. Тентекті?... т?стен...(Тентекті? а?ылы т?стен кейін кіреді.)
8... с?йіндіреді,... к?йіндіреді...(Жа?сы с?з с?йіндіреді, жаман с?з к?йіндіреді.)
9. Мысы??а..., тыш?ан?а...(Мысы??а ойын керек, тыш?ан?а ?лім керек.)
10. Мектеп..., білім,(Мектеп - кеме, білім - те?із.)
М??алім Г?лсім Казбековна (5 мин)
??рметті о?ушылар, б?гінгі бізді? іс- шарамызды? ма?саты - заман ?згерсе де ?лтты? салт - д?ст?рімізді? к?нермейтіндігін еске салып, ?лтты? м?раны ?айта жа??ырту. Б?гінгі іс-шарамызда ?здері?із ку? бол?ан д?ст?рлерді к?кейлері?ізге то?ып, саналары?ыз?а сі?іріп алса?ыздар арты? болмас.
«То?сан ауыз с?зді? тобы?тай т?йіні бар»демекші, салтын с?йген ?рбір жас ?рпа? болаша?та хал?ын с?йетін, еліне адал ?ызмет ететін, тіліні?, салт - д?ст?ріні? жанашыры болатынды?ына сенімдімін.
Елімізді? жар?ын болаша?ы сіздерді? ?олдары?ызда, ??рметті о?ушылар!
8.1 - ж?ргізуші: Вика
?андай ?аза? хал?ыны? ?лтты? ойындарын білесі?дер?(2 мин)
(?ыздар «Ар?ан тарту» ойынын т?сіндіріп береді.) О?ушылар ар?ан тартысып ойнайды.
1 - ж?ргізуші: Вика
Баталы ??л арымас,(3 мин)
Батасыз ??л жарымас.
Батаменен жер к?гереді.
Баламыз?а аталарымыз батасын берсін....
9.Жастар?а бата
Бір ?йді? баласы болма,
К?п ?йді? санасы бол!
Бір елді? атасы болма,
К?п елді? данасы бол!
А?ты а? деп ба?ала,
?араны ?ара деп ба?ала!
?з-?зі?е к?міл бол,
Хал?ы?а ?діл бол!
Жауы?а ?атал бол,
Досы?а адал бол!
10. «?ара жор?а» ?ні ж?не биі
?н: "?аза? осы" ?нмен, суреттермен , шарлармен сыныпты безендіріп іс- шарамызды мерекелі ?ылып бастап,?асырлар бойы ?алыптасып келе жат?ан хал?ымызды? тарихын, т?лім-т?рбиесін негіздей отырып, жас ?рпа?ты? бойына ?лтты? сана сезім к?з?арасын ,баланы? бойына адамгершілік ?асиеттерін ?алыптастыруды, халы? ?негесін ?йретуді м??алім ма?сат етті.
О?ушылардан сал–д?ст?р, ?дет–??рып туралы білімдерін тере?дету ?шін ойын ар?ылы с?ра??а жауап беріп бір-бірімен жарысты.
Саяхат?а шы?у. Санды?та?ы с?ра?тар?а жауап беру ар?ылы ауылда ?она?та болып, баланы ?ыр?ынан ?алай шы?аруды 10 сынып о?ушылары 6 сынып о?ушыларына жа?сы к?рсете алды.Баланы 40 ?асы? су?а жуындырып, баланы? бойында жа?сы мінез, т?рбие ?алыптасу ?шін о?ушылар ?р ?асы? су?а жа?сы тілектер айтты.?аза? хал?ыны? ?лтты? киімдерін киіп, ырымдарын жасап,?лтты? жабды?тарын,я?ни кілем,?оржын,са?иналар,білезіктер,к?рпелер,?лтты? та?амдар ?келіп "Шашу" д?ст?рін орындап, о?ушы ?она?тар?а бата берді. «?аза?ты? салт - д?ст?рлері» ?нін о?ушылар бірге айтады.О?ушыларды? ма?алдап с?йлеуге ?ызы?ушылы?ын арттыру ?шін «С?зді? к?ркі - ма?ал» ма?алдап с?йлеу м?дениетін, м??алімдер сайысы ?тіп, ?аза? тіліні? шеберлігін к?рсете алды.
Іс -шарамызды? ?ойыл?ан ма?саты орындалды.?жымды?, топты?, с?ра? -жауап ?дістері ?олданылды. Санды? ашу, асы?тар ойындар ар?ылы о?ушылар?а танымды? с?ра?тар ?ойылып, о?ушылар белсене іс-шара?а белсене ?атысты. ?аза?ша би билеп , бейнероликпен бірге ?осылып ?н айтып, ?лтты? ойындар ойнады. Іс-шарамыз мерекелі, ?ызы?ты ?тіп, о?ушылар " ?ара жор?а" биімен ая?талды.
"?останай ?аласы ?кімдігіні? білім б?ліміні? №11 орта жалпы білім беретін мектебі"ММ
Іс-шара
«Салтын с?йген-хал?ын с?йер»
6-10 сыныптар
М??алімдер: Алпысбаева Г.М.
Мирманова Г.К.
594
95 851 
