Саволномаи имтихони синфи 8 ҷавоби билетҳо

Саволномаи 1

1 Иттилоот маълумоти нав дар бораи ягон ашёи муҳити атроф аст, ки сатҳи номуайянии дониши инсонро дар бораи хосиятҳои ҳамон ашё кам менамояд. Дар ҳама маврид иттилоот бояд саҳеҳ, мукаммал, муҳим, рӯзмарра, дастрас ва кутоҳ бошад, ки ин тавсифҳоро хосиятҳои иттилоот мегӯянд.

Мафҳуми иттилоот пеш аз ҳама бо амалҳои дарёфт, қабул, ғункунӣ, нигаҳдорӣ, захирасозӣ, табдил, сабт, ирсол ва истифода алоқаманд аст. Маҷмӯи ин амалҳоро равандҳои иттилоотӣ мегӯянд.

Технология маҷмӯи амалҳое мебошад, ки барои расидан ба хадафҳои гузошташуда равона гардидааст.

Дониш шакли мавҷудият ва танзимноки натиҷаҳои фаъолияти маърифатӣ ва зеҳни инсон мебошад.

2 Блоки системави  кисми асоситарини компютер ба хисоб меравад. Дар дохили блоки системави манбаи барк, микропротсессор, хотира ва дигар элементхои идоракунанда ва таъминкунандаи кори компютер чойгир шудааст.

Монитор. Монитор, ки онро баъзан дисплей низ меноманд, барои инъикоси матни барномахо дар дисплей истифода шуда, яке аз кисмхои хоричкунии компютер ба шумор меравад.

Клавиатура – тачхизотест, ки аз тугмачахо иборат буда, барои дохил намудани рамзхои алифбои, раками, китобати ва инчунин, барои дохил намудани фармонхои идоракунии компютерхои фарди пешбини шудааст

Мушак низ тачхизотест ки асосан барои ба компютер ворид намудани иттилоот ва идора кардани раванди кори компютер пешбини шудааст

Саволномаи 2

1 Хаҷми хотираи компютерҳои фардӣ бо байтҳо чен карда мешавад. Як байти хотираи компютерҳои фардӣ ин як қисми хотираи он аст, ки қобилияти ҳифз кардани як аломатро дорад. Бинобар ин байтро воҳиди асосии ченаки иттилоот меноманд. Воҳиди хурдтарини ченаки иттилоот ба 1 бит баробар аст. Маънои калимаи («бит»: «binary digit» яъне разряди дуӣ) мебошад.

1 Байт = 8 бит

1 Килобайт (Кбайт) = 1024 байт ;

1 Мегабайт (Мбайт) = 1024 Кбайт;

1 Гигабайт (Гбайт) = 1024 Мбайт ;

1 Терабайт (Тбайт) = 1024 Гбайт;

1 Петабайт (Пбайт) = 1024 Тбайт.

2 Блоки системави  кисми асоситарини компютер ба хисоб меравад. Дар дохили блоки системави манбаи барк, микропротсессор, хотира ва дигар элементхои идоракунанда ва таъминкунандаи кори компютер чойгир шудааст.

Манбаи барк – барои чараёни электрики тагйирёбандаро ба чараёни доими додан хизмат мекунад.

Микропросессор – элементи марказии коммпютер ба хисоб меравад, ки онро низ майнаи компютер хам меноманд. Микропросессор барои ичрои амалхои арифметикию мантики, нигох доштани барномахо ва маълумоти ба онхо зарур ва идоракунии хамаи кисмхои компютер истифода мешаванд

Хотираи компютер  барои сабт, нигохдори ва интиколи маълумот кор фармуда мешавад. 

Хотираи компютер пас аз микропросессор элементи дуюми асоси ба хисоб меравад. Хотира ду  хел мешавад:  хотираи фаври ва хотираи доими.

Хотираи фаври барои муваккатан нигох доштани маълумотхо хизмат мерасонад.Микропросессор ахборотхоро махз аз хамин хотира мехонад, бо онхо амалиётхои дар барнома пешбинишударо мегузаронад ва натичахои хосилшударо боз ба хамин хотира равона месозад.   

Хотираи доими барои ба муддати дуру дароз нигох доштани маълумотхо ва барномахо хизмат мерасонад. Ба хотираи доими дискхои каиш (3,5 дюйм), мудаввар (CD - дискхо), дискхои дурушт ва монанди инхо мансубанд.

Чудокунии хотираи компютер ба хотираи фаври ва хотираи доими бо суръати коркарди маълумот алокаманд аст. Дар хотираи фаври суръати коркард тезтар ва дар хотираи доими бошад, нисбатан сустар ичро мешавад. Дар хотираи доими маълумот факат ба воситаи хотираи доими сабт шуда метавонад.

Саволномаи 3

1.Чузвдони системави – пойгохи барномавии мухимтарин парвандахои системаи амалиёти ба хисоб мравад. Парвандахои чузвдони ситемави асоси системаи амалиётиро ташкил дода дар фаъолияти таъминоти барномави(кули нармаафзор)-и комптер накши калиди мебозад. Воридоти дилхох тагйирот ба мазмуни ин навъ парвандахо, метавонад ба садамахои барномавии тачхизоти гуногуни компютери ва фурупошии кулли Системаи Амалиёт оварда расонад. Ба чузвдонхои системавии СА MS Windows чузвдонхои “Компютер”, “Windows”, “Сабад”, “Шабака”, “Санадхо” ва гайра, ки таври ошкор ё ноошкор дар мизи кори система чойгир, дохил мешаванд. Восбаста аз СА, номхои ин чузвдонхо метавонанд каме дигаргун бошанд.

Чузвдони системавии «Компютер» Дар ин чузвдонхпайрохахои дастраси ба дискхои сахти компютери («С:», «D:», «E:») ва дигар барандагони иттилоот ба кайд гирифта мешавад

Чузвдони системавии «Windows» бе ягон муболига мухимтарин чузвдони СА ба хисоб рафта дар кисми фаъоли диски винчестер диски мантикии «С:» чой дода мешавад

Чузвдони системавии «Сабад» одатан дар мизи кории СА чойгир буда, парвандахоеро инъикос менамояд, ки онро аз система хазф карда шуда, барои истифодабаранда мувакатан ё абадан нолозим гаштаанд.

2. Дар компютерҳои фардӣ ба ғайр аз таҷҳизоти комплекти асосӣ боз имконияти пайваст кардани таҷҳизоти иловагӣ низ вуҷуд дорад.

Модем ва факс-модем. Барои тавассути компютер аз шабакаи саросарии Интернет (Internet) ё маҳаллии корхона истифода бурдан, бо почтаи электронӣ кор кардан, равон ё қабул намудани факс ва ғайра зарур аст

Сканер. (scanner) – таҷҳизотест, ки ба таври худкор иттилооти матниву графикиро аз коғаз ба компютер дохил менамояд. 

Фотокамераи рақамӣ. аз дастгоҳи аккосии муқаррарӣ бо он фарқ мекунад, ки тасвир на дар фотонавор (усули кимиёвӣ), балки дар микросхемаи хотираи он (усули рақамӣ) ба қайд гирифта мешавад.

Плоттер.   таҷҳизоти графиксоз буда, барои дар коғаз ва лӯлаҳои полиэтиленӣ тасвир намудани расм, навиштаҷот ва графику нақшаҳои компютерӣ хизмат мерасонад.

Дигитайзер  низ таҷҳизоти графиксоз аст, вале вай барои ба компютер дохил намудани тасвири эҷодшудаистода хизмат мерасонад.

Саволномаи 4

1. Воситаҳои нигаҳдорӣ ва сабти иттилоотро барандагони иттилоот ном мебаранд. Одамон барои нигоҳ доштани иттилоот дар ҳар давру замон аз воситаҳои гуногун истифода бурдаанд. Аз ин рӯ, онҳо мувофиқи имкониятҳои техникии замони худ ба сифати барандаи иттилоот санг, дарахт, девор, пӯст, коғаз, фиттаи навор, дискҳои магнитӣ, нурй, лазерй, флэшкорт ва дигар воситаҳоро мавриди истифода қарор додаанд.

2. Иртибот байни сахтафзорҳои гуногуни дохилкунӣ ва хориҷкунии иттилоот бо блоки системавии компютер тавассути слотҳои (портҳои) махсус, ки онҳоро бандар мегӯянд амалӣ мегардад. Барои баъзе сахтафзорҳои аз берун бо компютер пайвастшаванда ҷойҳои махсус ҷудо карда шудааст, ки онҳоро низ бандар мегӯянд. Ин мавзеъҳо одатан дар паси (пушти) блоки системавии компютери фардӣ ҷойгир шудаанд. Дискдонҳои дискҳои чандирии магнитӣ, винчестер ва дискҳои нурӣ (лазерӣ) бошанд асосан дар дохили блоки системавӣ насб карда мешаванд.

Саволномаи 5

1. Дар ибтидо ком пютерҳо хаҷман хеле бузург будаанд. Масалам, компютери ENlAC (соли 1946) 30 тонна вазн ва 30 метр дарози доштааст. Баъдтар ширкатхои компютср- исзехсолкунанда бо истифода аз дастовардхои иави технологи ба хурд гардонидани ҳаҷми компютерҳо шурӯъ карданд. Қадами аввалин дар хурдгардонии ҳаҷми компютер ба ихтирои транзистор (соли 1948) вобаста аст. Транзисторҳо лампаҳои электрониро иваз карданд Соли 1958 Ҷек Килби усули дар як тахтачаи (пластинаи) нимнокилй насб намудани якчанд транзисторро кор карда баромад. Соли 1959 Роберт Нойс - асосгузори ширкати Intel (Интел), дар як тахтачаи беҳад хурд транзисторхои хеле зиёдро ба ҳам пайваст, ки он «нақшаи интегралй» ё «чип» ном гирифт. Соли 1970 бошад, корманди хамин ширкат Маршиан Эдвард Хофф нақшаи интегралие хосил кард, ки он аз рӯии иазифахояш ба протссссори марказии компютер монанд буд. Ин накша микропротсессори Intel-4004 номида шуд, ки он 4 бит иттилоотро кор карда баромада метавонист.

2. Барномахои стандарти дар системаи амалиётии Windows –мачмуи барномахои муфид ва маъруфе мебошад ки хангоми дар компютер насб намудани СА ба таври худкор дар компютер насб мегардад. Ба программаҳои стандартии Windows таҳриргари матнии Блокнот, таҳриргари графики Paint, протсессори матнии WordPad, программаи Калкулятор, программаи Internet Explorer, Ёрии фаври, Кайчи, ва ғайра дохил мешаванд. Файлҳои ин программаҳо дар папкаи Windows маҳфуз буда, ба воситаи Менюи асосии система ё программаҳои Компютерӣ ман ва Роҳбалад ба кор дароварда мешаванд.

Саволномаи 6

1. Дар байни хамаи барномахои системави ки истифодабарандагони компютерхо бо онхо сару кор доранд. Системахои амалиёти мавкеи махсус доранд. Системахои амалиёти барои ичрои вазифахои гуногун ба монанди идоракуни компютер ба кор омодакуни барномахо таъмини мухофизати ахбор ва ичрои хар гунна амалиётхои дигар аз руйи дархости истифодабаранда ва барномахо истифода мешаванд. Дар компютерхои хозиразамон бисёртар системахои амалиёти зерин истифода мешаванд.

2. Муҳимтарин дастгоҳҳои хориҷкунии иттилоот аз компютер (output devices) монитор ва чопгар ба ҳисоб мераванд. Монитор яке аз қисмҳои асосии компютери фардӣ буда, барои ба экран баровардани иттилооти матнӣ ва графикӣ хизмат мерасонад. Чопгар (printer – принтер) дастгоҳест, ки барои дар коғаз чоп намудани иттилоот хизмат мерасонад. Ба воситаи чопгар натанҳо иттилооти матнӣ, балки графикиро низ хориҷ намудан мумкин аст. Чопгарҳо низ ба мисли мониторҳо иттилооти тасвиршавандаро ҳам дар намуди ранга ва ҳам сиёҳу сафед хориҷ карда метавонанд. Чопгарҳо вобаста аз тарзи корашон матритсавӣ, рангпошанда ва лазерӣ мешаванд.

Саволномаи 7

1.Наслхои МЭХ.  МЭХ – хо вобаста аз базаи омили, зудкори, хачми хотира ба наслхо чудо карда мешаванд. Ин чудокуни хеле  шарти буда, компютер метавонад, аз рўйи базаи омилиаш ба як насл ва аз рўйи хосиятхои сохтор  ба насли дигар  мансуб бошад.

Дар замони хозира панч насл маълум аст:

Насли якум. Насли якуми МЭХ ба солхои 40 – 50-ум рост меояд. Базаи омили – лампахои элоктрони, зудкори – такрибан 100 амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 100 калима, речаи истифодабари – монополи: захирахои мошини ва идоракунии он дар ихтиёри як шахс мебошад. 

Насли дуюм. Насли дуюми МЭХ ба солхои 50 – 60-ум рост меояд. Базаи омили – транзисторхо, зудкори – такрибан 10 000 амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 10 000 калима, хачми хотираи беруни (дискхо, лентахои магнити) – такрибан 10 млн.калима, речаи истифодабари – коркарди пакети, навишти барнома – забонхои алгоритми.

Насли сеюм. Насли сеюми МЭХ ба солхои 60 – 70-ум рост меояд. Базаи омили – схемахои интегралии калон, зудкори – такрибан 10 млн. амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 10 млн. калима, хачми хотираи беруни – такрибан 10 млрд. калима, усули истифодабари – речаи вакти таксимкардашуда бо коркарди пакети.

Насли чорум. Аз солхои 70-ум сар карда насли чоруми МЭХ ба истехсолот рох ёфт. Базаи омили – схемахои интегралии аз хад калон, зудкори – такрибан як млрд. амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 10 млн. калима. Усули кор – истифодабарии шаклхои шабакави ва алохидаи компютерхо.

Насли панчум.  Лоихаи мошинахои насли панчум дар зинаи амалишави мебошад. Вале аллакай аз ин лоиха ва нусхахои тачрибавии МЭХ хулоса баровардан мумкин аст, ки дар ин чо зудкори бо хулосабарорихои мантики омехта гардонида мешавад. Усули муносибати байни истифодабаранда ва МЭХ – мубохиса бо усули мукаррарии муоширати байниодами мубаддал мегардад. Фанни барномасози хамчун илм дар оянда барои истифодабарандагони МЭХ ахамияти актуалии худро гум мекунад.

2. Бо боварии том метавон гуфт, ки соҳаи басо ҳам дастрасу маъмул ва васеътарини татбиқи компютери фардии ҷаҳони имрӯза - ин эҷодкунӣ, нигаҳдорӣ ва расонидани санадҳои матнӣ, ба монанди мактубу мақолаҳо, варақаву ҳисоботҳо, роману достонҳо ва ғайра ба шумор меравад. Барои тайѐр кардани санадҳои матнӣ ду гурӯҳи барномаҳо – виройишгарони матнӣ ва протсессорони матнӣ хизмат мерасонанд. Тавассути виройишгари матнӣ санад сохта, таҳрир карда, аз назар гузаронида ва дар хотира сабт карда мешавад. Виройишгарон хусусан ҳангоми навиштани матни барномаҳои компютерӣ беҳамтоянд. Протсессорони матнӣ дар баробари иҷрои амалиѐти зикршуда, инчунин матнро форматбандӣ мекунанд

Саволномаи 8

1. Яке аз мафхуми асосии дигари системаи Windows равзана мебошад, ки он тарчумаи калимаи англисии window (тиреза, равзана) аст. Номи системаи оператсионии Windows низ махз бо хамин мафхум вобаста аст. Хамин тарик, равзана, папка, хуччат ва программа он мафхумхоеро ташкил медиханд, ки истифодабарандаи МЭХ дар вакти кор бо системаи Windows доимо бо онхо сару кор дорад. Ин мафхумхоро хамчун объектхои кории Windows низ ном бурдан мумкин аст.  равзана – объекти графикии Windows буда, барои идоракуни ва коркарди информатсияи объектхои дохилиаш хизмат мерасонад;

2. Соҳаи аз ҳама васеътарини тадбиқи компютерҳо ин сохтан ва нигоҳдории ҳуҷҷатҳои матнӣ аст. Қисми зиёди компютерҳои ҷаҳони имрўза ба офариниши мактубҳо, факсҳо, мақолаҳо, роману достонҳо, бланкаҳо, ҳисоботҳо ва ғайра банданд. Барои тайёр намудани ин гунна ҳуҷҷатҳо, барномаҳои махсус хизмат мерасонанд, ки онҳоро таҳриргари матнӣ меноманд. Дар байни таҳриргарони матнӣ барономаи MS Word – яке аз пуриқтидортарин ва машҳуртарини матнӣ ба ҳисоб меравад. Он ба гурўҳи барномаҳои MS Offiсе дохил мешавад. Ин барномаро, ки вазифаҳои беандоза зиёдро иҷро карда метавонад,протсессори матнӣ ҳам мегуянд.

Саволномаи 9

1….Барномахои хидмати низ ба мисли барномахои стандарти барномахои муфиди ва шинохтаи СА Windows ба хисоб меравад. Онхо низ хангоми дар компютер насб намудани СА, ба таври худкор дар компютер насб мегардад. Онхо низ хадафхои гуногуни хизматрасони ба система ва чузъхои алохида онро амали мегарданд.

Барномахои хидмати дар кисмати Хидмати Windows-и номгуи замимахои СА чой дода шудаанд. Дар ин кисмат истифодабаранда метавонад ва функсияхо ва параметрхои гуногуни СА дасраси пайдо намуда, тавассти барномахои мазкур ба дискхои компютер ва худи СА хар гуна амалиёт гузаронад.

2…. Агар хоҳем, ки матни санад дар варақи коғаз тибқи талаботи пешниҳодшуда чоп шавад, бояд интихобҳои муносиби саҳифаи чопиро муайян намоем. Барои амалӣ гаштани ин мақсад афзорҳои зерини блоки Интихобҳои саҳифа (Параметры страницы), ки ба банди Нишонагузори саҳифа (Разметка страницы)-и менюи равзанаи барнома тааллуқ доранд. Чопи матни санад дар коғаз. Барои чопи санад бояд аз байни зербандҳои банди Парвандаи менюи барнома зербанди Чоп кардан (Печать) интихоб ва пахш карда шавад.

Саволномаи 10

1..Тавре ки кайд карда шуд, дар Панели масъалахои Мизи кории системаи Windows тугмаи Пуск мавчуд аст. Пас аз пахш кардани тугмаи чапи муш дар экран пайдарпайии нишонахои номдоре пайдо мешавад, ки онро Менюи асосии системаи Windows меноманд Менюи асосии Windows яке аз элементхои асоситарини идоракунии система ба хисоб меравад. Бо ёрии бандхои Менюи асоси тамоми амалиёти ба система вобастаро ичро намудан мумкин аст.

2…Виростори графикӣ — воситаи сохтан, корбурд, таҳрир, пешниҳод, интиқол ва чопи иттилооти графикӣ мебошад. графиксозии компютерӣ яке аз самтҳои зудрушдёбанда ва муосири технологияи иттилоотӣ ба ҳисоб рафта, виросторони графикӣ бошанд, ба абзори асосии натанҳо рассомон ва зебоисозон (дизайнерон)-и касбӣ табдил ёфтаанд, балки онҳо дастраси ҳар як истифодабарандаи одии компютери фардӣ гаштаанд.

Саволномаи 11

Одатан хангоми тасвирсозӣ дар компютер ба ғайр аз донистани андозаи тасвир, боз дастрас намудани маълумот оид ба миқдори рангҳои, ки дар парванда рамзбандӣ карда

шудаанд, хеле муҳим аст Дар графиксозии компютери се модели ранги - RGB, CMYK ва HSB истифода бурда мешавад. Модели рангии RGB. Усули аз ҳама маъмули рамзбандии рангҳо ин модели RGB мебошад. Дар ин модел ранги дилхох бо ёрии комбинатсияи тобишҳо ва ҷилои се ранги асосӣ - сурх (red), сабз (green) ва кабуд (blue) сохта мешавад. Тарзи корбарӣ бо модели рангии CMYK ба мисли расмкашии мукаррарӣ аст, яъне бо истифода аз маҷмааи рангҳо ва варақи қоғаз. Аз ин модел бештар вақте истифода мебаранд, ки агар тасвирро дар қоғаз чоп кардан зарур бошад. Рангҳои таркибии (асосии) модели CMYK рангҳои осмонӣ (cyan), гулобӣ (magenta), зард (yellow) ва сиёх (black) ба ҳисоб мераванд. Ин рангҳо дар натичаи аз ранги сафед кам намудани тобиши рангҳои таркибии модели RGB хосил мешаванд. 

Саволномаи 12

1. Таҳриргарони графикӣ барои сохтан ва таҳрир на- мудани расму графикҳо пешбинӣ карда шудаанд. Программаи Paint – яке аз таҳриргарони оддитарини графикӣ ба шумор меравад. Гарчанде воситаҳои ин программа имкониятҳои васеи сохтани расмҳои дараҷаи касбиро надошта бошанд ҳам, вале омўзиши он ҳамчун про граммаи стандартии Windows дар истифодабарии таҳриргарони пуриқтидори CorelDraw, Fotoshop ва ғайра беандоза калон мебошад. Равзанаи таҳриргари графикии Paint Панели асбобҳо Сатри меню Сатри сарлавҳа Палитраи танзимсози асбобҳо Палитраи танзимсози рангҳо Майдони корӣ ва ғайр.

2. Ҷуздони системавии “Сабад”-и мизи кории системаи Windows мисли сабади партовҳои воқеи мебошад.Сабадро одатан барои партофтани ашёҳои нолозим . Сабад мисли буфери фосилавӣ барои дар муддати муаян нигоҳдоштани ашёҳои нолозим то вақти дар сабад будан. Сабади мизи кори низ тақрибан ҳамин амалҳо иборат аст. Ҳамаи парвандаҳи ҳавзшуда маҳз ба ҷузвдони системавии Сабад ҷойгузин мешавад.

Саволномаи 13

1.Linux – системаи оператсионии озодасоси чандистифодабарандаи компютерҳои фардии мебошад.  Linux (Линукс) дар ибтидои солҳои 90-уми асри гузашта аз тарафи донишҷӯи донишгоҳи Хелсинки (Финляндия) Линус Торвалд сохта шудааст. Linux аз Unix суръат, самарноки ва чобукиро мерос гирифта, қариб ҳамаи вазифаҳои СО Windows ва Dos иҷро карда метавонад.

2. Дар тамоми давраҳои таърихи тамаддуни ҷаҳон иттилооти саҳеҳ, пурра ва эътимоднок ҳамеша қадр карда мешуд ва «моли» қиматбаҳо ба ҳисоб мерафт. Дар даврони мо, ки ҳаҷми иттилооти қабул ва коркардшаванда бемайлон ба боло рафта истодааст, қурби он боз ҳам зиёдтар афзудааст. Дар баробари ин, инсон доимо кӯшиш ба харҷ медиҳад, ки иттилооти интиқолшаванда сари вақт, бе таҳриф, мувофиқи муқаррарот ба макон ва соҳиби аслиаш рафта расад. Ҳалли ин масъала, ки ба масъалаи ҳифзи иттилоот ё амнияти иттилоотӣ дохил мешавад, ҳамеша яке аз масъалаҳои рӯзмарра буд ва боқӣ мемонад. Рамзбандии иттилоот, ки онро криптография низ мегӯянд, бо ёрии алгоритмҳои махсус табдил додани калимаҳо, ҳиҷоҳо ва ҳарфҳои матнро дар назар дорад. Усули рамзбандӣ амнияти интиқоли иттилоотро тавассути шабакаҳо хеле афзун мегардонад. Пас аз қабули иттилооти рамзӣ онро бо истифода аз усулҳои дигар аз нав кушодан мумкин аст.

Саволномаи 14

1. Барои баланд бардоштани эътимоднокии ҳифзи иттилооти дар компютер маҳфузбуда ба таври даврӣ ва мунтазам нусхаҳои парвандаву ҷузвдонҳо бойгонисозӣ (архивӣ) карда мешаванд. Иҷрокунии амали бойгонисозӣ, пеш аз ҳама, вазифаи маъмури системавӣ ба ҳисоб меравад, вале онро ҳар як корбари компютер низ метавонад анҷом диҳад. Агар шумо тасодуфан ягон парвандаро қатъан ҳазф карда бошед, он гоҳ тавассути нусхаи бойгонишуда ин парвандаро аз нав барқарор карда метавонед. Гарчанде тарзи кори бойгонисозҳо (архиваторҳо) гуногун бошад ҳам, вале вазифаашон як чиз – фишурдан аст. Бойгонисоз барномаест, ки аз ҳисоби фишурдани иттилоот андозаи аслии парвандаро хурд ва тавассути сарфаи ҷойи холишуда ҳаҷми нисбии дискро зиёд менамояд.

2. Open office Writer, Calc, Impress, Base, Draw, Math

Саволномаи 15

1.Вирусҳо барномаҳои ҳаҷман начандон калони зараррасон ва махсус тартибдодашудае мебошанд, ки ба раванди муътадили кори компютер дахолат намуда, ноаён (махфӣ ва ногаҳон) ба таркиби диску парвандаҳои системавии он дохил мешаванд ва барномаву санадҳоро қисман ё пурра несту хароб месозанд. Соли 1986 аввалин вирус бо номи Brain «ихтироъ» шуд. Вай ба воситаи диск аз як компютери фардӣ ба дигар компютер гузашта, онҳоро «сироят» мекард. Дар натиҷа амали сироятёбӣ аз ин вируси компютерӣ характери оммавӣ гирифт. Вирус – барномаи ҳаҷман хурде мебошад, ки ноаён ба таркиби объектҳои системавӣ ва татбиқии компютер ворид мешавад ва онҳоро қисман ё пурра хароб месозад.

Барномаҳои зиддивирусӣ. Барои аз вирусҳои компютерӣ тоза кардани парвандаву санадҳо барномаҳои махсуси зиддивирусӣ сохта шудаанд. Ин барномаҳо вирусҳоро ёфта, намудашонро муайян намуда, диску парвандаҳои сироятёфтаро «табобат» мекунанд. Барои кам намудани эҳтимолияти фалаҷшавии диску парвандаҳои компютер дар қатори дигар чорабиниҳои профилактикӣ бояд ба таври системавӣ аз барномаҳои зиддивирусӣ истифода бурд. Барномаи зиддивирусӣ барои аз вирусҳо «табобат» кардани объектҳои компютерӣ пешбинӣ шудааст.

2. Объектҳоро ба матни MsWord бо ёрии банди Вставк ҳамроҳ мекунанд.Ба матн метавонем сурат, фигура, диаграмма, видео ва ғайра ҳамроҳ кунем

Саволномаи 16

1.Мафҳуми чандрасона ё мултимедиа маънои муҳитҳои бисер multi-бисёр media-расона-ро дорад. Таҳти мафҳуми чандрасона- якбора бо ёрии якчанд хати иттилоотӣ ба истифодабаранда таъсир расонидан фаҳмида мешавад. Дар ҳолати хусуси чандрасона аз аудио,видео, матн, тасвир, аниматсия ва фаъолии мутақобила иборат аст.

2, Таърихи пайдоиши ҷадвалҳои электронӣ бо зуҳур кардани протсессори ҷадвалии VisiCalc сарчашма мегирад. Барномаи VisiCalc соли 1978 аз тарафи Ден Бринклин ва Боб Френкстон барои компютерҳои фардии Apple II сохта шудааст. Он солҳо ин барномаро ширкатҳои гуногун дар худкорсозии раванди ҳисоббарориҳои молиявии худ истифода мебурданд.

Саволномаи 17

1.Дар байни ҷадвалҳои электронии кунунӣ барномаи Microsoft Excel воситаи аз ҳама пуриқтидортарин ба ҳисоб меравад. Вай узви дастаи барномаҳои Microsoft Office мебошад. Протсессори ҷадвалӣ барои ҳалли доираи васеи масъалаҳои иқтисодӣ, муҳосиботӣ, илмӣ-техникӣ, ҳисобгирӣ-оморӣ ва дигар масъалаҳо, ки дар онҳо иттилооти ададӣ, матнӣ ё графикӣ бо тартиби такроршавандаи муайян дар ҷадвал инъикос ёфтаанд, пешбинӣ шудааст.

2.` Диаграмма гуфта, намуди тасвири графики маълумотҳои ададиро меноманд. намудҳои гуногуни диаграммаҳоро бо ёрии ду категория – дученака (2-М) ва сеченака (3-М) интихоб кардан мумкин аст. Гистограмма, диаграммаи муқаррарии, диаграмаи силиндрӣ ва ғайра

Саволномаи 18

1.Равзанаи Excel аз чузъхои гуногун иборат аст. Баъзеи онхо ба тамоми барномахои мухити Windows хос буда, дигарамашон танхо дар ин тахриргари чадвали мавчуданд. Интерфейс (намуди беруна)-и Ms Excel аз сатрхои зерин таркиб ёфтааст: сатри сарлавха, сатри менюи асоси, лавхаи асбобхои стандарти ва форматирони, сатри формула, майдони ном, сатри холат ва лавхахои давонакхо (полоса прокрут).

2. Чопгар и компютерй (printer) таҷхизотест, ки иттилооти матнӣ ё графикии рақамии аз компютер содиршавандаро дар коғаз чоп мекунад. Раванди чопи иттилоотро хориҷкунӣ ва санади чопшударо нусхаи сахти иттилооти электронӣ мегӯянд. Чопгарҳо дар намудхои гуногуи иетехсол карда мешаванд. Онҳоро аз рӯйи технологияи чопкуиии иттилоот ба чор навъи аеосй чудо мекунанд: матритсавй, рангпошанда, лазерй ва сублиматсионй.

Саволномаи 19

1,Ҷузвдони системавии компютер барои нигоҳдорӣ, азназаргузаронӣ ва идоракунии барандагони иттилооте, ки дар компютери мазкур наст гардиданд, пешбини шудааст.Бо ёрии ин ҷузвдон тамоми сахтафзор ва нармафзори компютер идара танзим ва мавриди истифода қарор додан мункин аст

2. Монитор тачхизотест, ки раванди интиқоли мттилоотро аз компютер дар экрани худ инъикос менамояд ва мавқеи мттилооти ба воситаи сафхакалид ё муш ба компютер воридшудамстодаро дар экран нишон медихад. Итгилооти дар экран мнъикосшавамда ба монитор аз видеокорти компютер интиқол дода мешавад. Мониторхо дар иамудхои гуногун, масалам найчаи электронй-нурй (CRT), кристали мось (LCD), плазмави (PDP) ва гайра истехсол карда мешаванд. Имрӯзхо аз хама бештар монитори LCD мавриди истифода қарор дорад.

Саволномаи 20

1. Барои танзим намудани ягон параметри компютер бо ёрии ягон утилити мушаххас, аввал ин утилитро ба кор омода сохтан лозим аст. Барои осонии кор тамоми танзимоти асосии системаи амалиётӣ ва мувофиқан утилитҳои онҳо дар як ҷузвдон гирд оварда шуда, ба он Лавҳаи идорӣ (Панель управления)-и Windows ном гузошта шудааст. Ҳамин тариқ, дар Лавҳаи идорӣ тамоми афзорҳои танзимотии системаи амалиётиро вохӯрдан мумкин аст. Масалан, барои тағйир додани танзимҳои забонии СА аз афзорҳои категорияи Вақт, забон ва минтақа истифода бурдан лозим аст. Бо ёрии афзорҳои ин категория, инчунин, санаи рӯз, вақти ҷории маҳаллӣ, формати инъикоси онҳоро тағйир додан ва дигар амалҳоро иҷро кардан имконпазир мебошад.

2. Гарчанде дастгохҳои иттилоотворидкунандаи (input devices) компютер челе зиёд бошанд ҳам, сафҳакалид дар байни ончо мавқси хоссаро ишгол мскунад. Сафхакалид (keyboard - клавиатура) асосан афзори воридкунии иттилооти намуди ҳарфй-ракамӣ мебошад. Ҳар як тугмаи сафҳакалид сарпӯшеро мемонад, ки зери он калиди бенихоят хурди мембранавй ҷойгир шудааст. Микропротсессори махсус, ки дар дохили сафҳакалид васл гардидааст, вазъи ин калидҳоро ба ҳисоб гирифта, пае аз ҳар як пахшкунию раҳокунии онҳо ба компютер маълумоти заруриро интиқол медиҳад. Ин гуна маълумот тавассути системаи амалиётӣ коркард мегардад ва натиҷаи он дар экран» монитор инъикос меёбад. M и кдори тугмахои еахфакалидхои стандартй 101-104-то туда метавонад. Дар раем» зерин яке аз намудхои сафхакалиди компютсри фардй тасвир ёфтааст.

Саволномаи 21

1.Ms Word –таҳриргари матнӣ, Ms Excel-ҷадвали электронӣ, Ms Power Point –барномаи намоишсози, Ms Access - пойгоҳи додаҳо

2. Ҳар нафаре, ки бори аввал бо компютер рӯ ба рӯ. шуда, мехохад онро азхуд намояд, ҳатмаи омӯзишро аз тарзи истифодаи муш ва сафҳалид огоз мекунад. Муши коммюгериро ёвари беҳамтои истифодабарандаи компютери фардй мегӯянд.. Имрӯз муш ба кисми чудонашавандаи компютери фардй табдил ёфта, воридкунии итгилоот ва идоракунии барномаҳоро ба ухдаи худ гирифтааст. Муш чист? Муш (mouse) таҷҳизотест, ки зери кафи ласти инсон баҳузур мсғунҷад, дар болои қолиичаи махсус с миз ба ҳаракат дароварда мешавад. Ҳаракати мушро дар экран и монитор аломати махсус «мушнамо» такрор мекунад. Мушҳоро аз рӯйи сохт ва технологияи тайёркуниашон ба мушҳои механики, нурй,лазерй, сенсоры ва гайра таксим мекунанд.

Саволномаи 22

1. Дар дохили блоки системавии компютер диски сахти магнитӣ (винчестер) ҷойгир шудааст, ки маҳз дар он қисми зиёди итгилооти истифодабаранда нигахдорӣ мешавад.

2. Барномаҳое, ки барои сохтан, таҳрир кардан ва пешниҳод намудани намойишҳои таълимӣ, илмӣ, лоиҳавӣ, таблиғотӣ ва ғайра пешбинӣ шудаанд, таҳриргарони намойишсоз номида мешаванд. Барномаи PowerPoint маҳсули ширкати Microsoft буда, шомили бастаи барномаҳои Microsoft Office мебошад ва яке аз нармафзорҳои замонавӣ ва мукаммали тайѐр кардани намойишҳо, баромадҳо ва слайд-филмҳо ба шумор меравад. OОImpress,

Саволномаи 23

1.

2,Барномаи PowerPoint маҳсули ширкати Microsoft буда, шомили бастаи барномаҳои Microsoft Office мебошад ва яке аз нармафзорҳои замонавӣ ва мукаммали тайѐр кардани намойишҳо, баромадҳо ва слайд-филмҳо ба шумор меравад.

Саволномаи 24

1.Ҳисобкунак яке воситаҳои асоситарини иҷрои амалҳои одии арифметики дар компютери фарди ба шумор меравад.Ҳисобкунак 4-реҷаи кории дорад “Маъмули” , “Муҳандиси” , “Барномасоз” ва ҳисобкунии санаи рӯз.

2. Равзанаи кории PowerPoint айнан ба мисли дигар замимаҳои Microsoft сохта шудааст ва аз ҷузъҳои зерин иборат мебошад: сатри сарлавҳа, сатри меню, тасмаи афзорҳо, майдони корӣ, соҳаи слайдҳо, лавҳаи ҳолатнамо, майдони қайдҳои слайд ва афзори миқѐсгирӣ. Менюи PowerPoint аз 9 банди доимӣ – Парванда (Файл), Асосӣ (Главная), Ҷогузорӣ (Вставка), Тазйин (Дизайн), Гузаришҳо (Переходы), Аниматсия (Анимация), Намойиши слайдҳо (Показ слайдов), Тақриз (Рецензирование), Намо (Вид), 2 банди иловагии корбарӣ бо ҷадвалҳо – Тарҳкаш, Амсила, 1 банди иловагии корбарӣ бо тасвирҳо – Формат ва 2 тугмаи амрӣ: - Тасмағундор ва - Маълумотномаи Microsoft PowerPoint иборат аст. Ҳар як банди менюи барнома, ба мисли MS Word, барои иҷрои маҷмӯи амалҳои синфи муайян вобаста карда шудааст.

Саволномаи 25

1. Қадами навбатӣ ва хеле муҳимро дар пешрафти МЭҲ математики амрикоӣ Ҷон фон Нейман гузоштааст. Ӯ соли 1945 пешниҳод намуд, ки дар баробари маълумоти ададии додашуда барномаи коркарди ин маълумот низ ба хотираи мошин дохил карда шавад. Акнун имконият пайдо шуд, ки ба барнома низ ҳамчун ба объект таъсир расонида шавад. Фон Нейман ғояи худро дар шакли мақола ба олимони ҷаҳон паҳн намуд. Ӯ ба таври хеле сода ва фаҳмо тарзи кори таҷҳизоти ҳамакори ҳисоббарорро маънидод намуд, ки вай таҳти унвони нуқтаи назари (принсипи) фон Нейман машҳур гашт. Аз ҷумла, фон Нейман дар мақола овардааст, ки компютер бояд аз қисмҳои зерин иборат бошад:  арифметикӣ-мантиқӣ – барои иҷрои амалҳои арифметикӣ ва мантиқӣ;  идоракунӣ – барои идораи дигар қисмҳо ва раванди иҷрои барнома;  хотира – барои нигаҳдории барнома, захираи маълумот ва аз нав эҳё намудани онҳо;  таҷҳизоти беруна – барои дохил ва хориҷкунии иттилоот.

2. Қоидаҳои асосии истифодаи компютер: Ҳуҷраи компютсрй бояд фаррох ва равшан бошад. Рӯшноии табий аз рӯшноии сунъй беҳгар аст. Ҷойи кор бояд аз мизи корй (барои гузоштани монитор, сафҳакалид ва муш), ҷевончаи ҳуҷҷатгузорй, курсии махсуси нишаст ва поймонак иборат бошад. Азбаски нурафшонии монитор ҳамеша дар кисми мукобили экран зиёдтар аст, бинобар он, ҷойи нишастро дар ҳуҷра дуруст интихоб бояд кард. Масофаи байни экрани монитор ва чашмони истифодабаранда бояд гақрибан 50-70 см бошад.

Саволномаи 26

1. Равзана мухимтарин ҷузъи системаи амалиетии Microsoft Wmdows ба и,соб меравад. Маҳз ба ифтихори ҳамин мафҳум номи системаи амалиётй - Windows гузошта шудааст.

Тамоми объектқои асосии CA - ҷузвдонхо, барномаҳо ва санадҳои компютерӣ дар шакли равзанахо кушода мешаванд. Ҳатго тугмаи одитарини CA низ як навъ равзана аст. Аз ин лихоз, равзанаи объектро хамчун нишонаи кушодаи объект тасаввур кардан мумкин аст. Равзана соҳаи росткунҷаи экран мебошад. Дар баъзе холатхо равзанахои ғайриросткунҷа низ вомехӯранд.

2.

Саволномаи 27

1. MS DOS – аввалин СА барои КФ ба ҳисоб меравад. MS DOS мухтасари (аббревиатураи) калимаҳои англисии Microsoft Disk Operating System буда, ба забони тоҷикӣ – Системаи амалиётии дискии Майкрософт тарҷума карда мешавад. Аввалин намунаи ин система соли 1981 аз тарафи ширкати амрикоии Майкрософт сохта шудааст, ки он барои идора кардани маҳз компютерҳои IBM PC пешбинӣ шуда буд. MS DOS системаи амалиётии матнӣ аст, бинобар ин дастурҳои истифодабаранда дар ин система тавассути сатри амрӣ амалӣ мегарданд. Ин раванд хеле дилгиркунанда ва мураккаб аст. Ба истифодабаранда лозим меояд, ки номи фармонҳои зиёдеро аз ёд донад. Дар Windows-қабатҳо нуқтаи назари «равзанавӣ» татбиқ карда шудааст, ки онҳоро кушодан, пӯшидан ва дар экран ҷойгузин кардан мумкин аст.

2. Равзанаи Photoshop. Дар равзанаи асосии Photoshop як ѐ якчанд равзанаи тасвирҳои гуногунро сохтан мумкин аст. Ҷузъҳои стандартии равзанаи барнома, ки хосси ҳамаи замимаҳои Windows мебошанд, сатри сарлавҳа, менюи системавии функсияҳо ва сатри ҳолатнаморо ташкил медиҳанд. Ба ҷузъҳои хусусии таҳриргар лавҳаи афзорҳо, лавҳаи хосиятҳои афзорҳо ва маҷмааҳои иҷрои фаврии функсияҳо дохил мешаванд. Равзанаи асосии Adobe Photoshop асосан барои виройиши тасвир пешбинӣ шудааст. Фарқи маҷмааҳои он аз равзанаҳои робитавӣ дар он аст, ки онҳо метавонанд доимо дар экран мавҷуд бошанд.

Саволномаи 28

1.Аксар вақт чорчӯбаҳои атрофи фрагменти матни санад, хатҳои зерсатри фрагмент, оройиши рангаи заминаи матни он ва дигар ҷузъиѐт ба санад намуди зоҳирии дилкаш ва ҳатто пурдабдаба медињад. Ҳамаи ин амалҳо дар Word хеле осон иҷро мегарданд. Барои ин кифоя аст, ки чун анъана аввал абзатс ѐ фрагменти зарурии матн ҷудо карда шавад ва баъд тугмаи - ҳудудсозӣ ва рангпуркунии блоки Абзатси тасмаи афзорҳои банди Асосии менюи барнома пахш карда шавад. Агар ҳангоми корбарӣ дар мавқеи ҷойгиршавии тугмаи дигар тугма, масалан, тугмаи ѐ ѐ ва ғайра намоѐн бошанд, он гоҳ аз пахши ин тугмаҳо истифода бурдан лозим аст. Чунки вобаста ба ҷузъҳои матни воридшудаи санад дар мавридҳои гуногун ин мавқеи блок метавонад бо яке аз афзорҳои имконпазир банд бошад. Вале натиҷа ҳамеша як чиз аст - дар экран пайдо шудани маҷмӯи афзорҳои ҳудудсозӣ ва рангпуркунӣ.

2. Форматбандии калима ѐ аломати алоҳидаи он аз ҳуруфи гуногуни андозаашон тағйирѐбанда, тарзҳои зоҳирсозии ин ҳуруф, татбиқи рангҳои ҳархела, усулҳои мухталифи ҷойгиркунии онҳо нисбат ба ҳамдигар ва ғайра истифода бурдан лозим меояд.

Саволномаи 29

1. Яке аз виросторони матнии одитарин барномаи NotePad (Дафтарчаи ёддошт — Блокнот) ба хисоб меравад. Notepad (ноутпад) барномахои стандарта и CA MS Windows буда, барои пешдиди парвандахои матнии навъи «.txt», сохтани санадхои начандон калон ва азхудкунии тугмахои сафхакалид пешбинй шудааст. Тарзи дохилкунии матн бо ёрии NotePad хеле одй аст.

2. Хотираи компютер маҷмӯи сахтафзорҳоеро меноманд, ки онҳо барои нигаҳдории иттилоот пешбинӣ шудаанд. Барои нигаҳдорӣ ва ҳифзи иттилоот дар компютер аз намудҳои хеле зиѐди хотираҳо истифода мебаранд, ки онҳоро аз рӯйи принсипи истифодаашон ба хотираҳои дохилӣ ва берунӣ ҷудо кардан одат шудааст.

Саволномаи 30

1. Тавре маълум гашт, барои ҳалли масъалаи дилхоҳ дар компютер дастуру супоришҳои дар шакли махсус тайёркардашуда зарур будааст. Маҷмӯи дастуру супоришҳои (амру фармомҳои) компютериро одатан барномаи компютерн мегӯяид. Барномаи компютерй бояд ҳамаи марҳалаҳои ҳалли масъаларо ба таври возеҳ, аниқ ва қатъй фаро гирад. Микдори дастурхои барномавӣ бояд охнрнок ботад. Компютер дастури якуми барномавиро иҷро карда, ба таври худкор, пай дар пай, ба иҷрои дастурҳои навбатй мсгузарад. Пайдарпайии охирноки дастурҳои барои компютер пешбинишударо барномаи компютерй мегӯянд. Дар асл компютер танҳо дар асоси барномаҳои дар забони мошинй навишташуда (рамзҳои дуӣ) кор мекунад. Ин гуна барномаҳо якранг буда, барои инсон бисёр дилгиркунандаанд. Бинобар ин барномасозон қариб тамоми барномаҳои компютериро бо ёрии забонҳои алгоритмй тартиб медиҳанд.

2. Мазмуни номи фанни технологияи итгилоотй ба мазмуни мафҳумҳои «технология» ва «итгилоот» сахт алокаманд буда, тарзу усулҳои гуногуни дарёфт, нигахдошт, коркард ва пахши (паҳн кардани) иттилоотро дар назар дорад. Технологияҳои иттилоотиро технологияҳои компютерй низ мегӯянд. Мавзӯи фанни технологияи иттилоотй иттилоот ва равандҳои иттилоотй буда, усулҳои ғункунӣ, табдил, сабт ва ирсоли иттилоотро бо ёрии компютер меомӯзад. Дар раванди омӯзиши китоби дарсии фанни «Технологиям иттилоотй» шумо дар заминаи мафҳумҳои марказии ин фан - компютер, иттилоот, технология ва барнома бо асосҳои техникам компютерй ва технологиям коркарди электронии иттилоот шинос хоҳед шуд.