Շախմատի զարմանահրաշ աշխարհում

ՇԱԽՄԱՏԻ     ԶԱՐՄԱՆԱՀՐԱՇ    ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ

Մաս-2

  Ինչպե՞ս կարգավորել խաղատախտակը

•                                                                                                                                                                                              Խաղի սկզբում խաղատախտակն այնպես է դրվում, որ յուրաքանչյուր խաղացողի մոտ ներքևի աջ խաղադաշտի գույնը սպիտակ (կամ բաց գույն) ունենա։ Երկրորդ շարքում զինվորներն են։ Երկու նավակները տեղավորվում են անկյուններում, այնուհետև նրանց կողքին տեղադրվում են ձիերը, հետո փղերը և վերջապես թագուհին, որը միշտ դրվում է իր գույնի դաշտի վրա։  Սպիտակ թագուհին դրվում է սպիտակ դաշտի վրա, սև թագուհին՝ սև դաշտի վրա։ Իսկ արքան տեղավորվում է թագուհու կողքի միակ ազատ մնացած դաշտի վրա։

        Ինչպե՞ս տեղաշարժել խաղաքարերը

• Վեց տարբեր խաղաքարերից յուրաքանչյուրը տեղաշարժվում է տարբեր կերպով։ Միայն ձին կարող է ցատկել այլ  խաղաքարերի վրայով ։ Խաղաքարերը տեղաշարժվում են այն դիրքերը, որտեղ նրանք կարող են վերցնել հակառակորդի խաղաքարը, պաշտպանել սեփական խաղաքարը կամ վերահսկել կարևոր դաշտերը։ Սեփական խաղաքարը վերցնել չի կարելի։ Մրցակցի խաղաքարը վերցնելը պարտադիր չէ:

Ինչպե՞ս տեղաշարժել Արքան շախմատում

• Արքան ամենակարևոր խաղաքարն է։ Արքան յուրաքանչյուր քայլի ժամանակ կարող է տեղաշարժվել ﬔկ դաշտ` բոլոր ուղղությու ններով։ Խաղաքարի տեղափոխումը ﬔկ դաշտից ﬔկ այլ դաշտ կոչվում է քայլ: Հերթական քայլի ժամանակ թույլատրվում է տեղաշարժել ﬕայն ﬔկ խաղաքար: Յուրաքանչյուր դաշտում կարելի է տեղադրել ﬕայն ﬔկ խաղաքար։ Արքան չի կարելի վերցնել։ Արքան երբեք չի լքում խաղատախտակը։

Ինչպե՞ս տեղաշարժել թագուհին շախմատում։

• Թագուհին ամենահզոր խաղաքարն է: Կարող է շարժվել բոլոր ուղղություններով, եթե շարժման ճանապարհը փակված չէ խաղաքարերով:Թագուհին կարող է ուղղաձիգներով շարժվել վերև կամ ներքև, հորիզոնականներով` աջ կամ ձախ, ինչպես նաև` անկյնագծերով: Թագուհին չի կարող ցատկել խաղաքարերի վրայով։ Եթե մրցակցի խաղաքարը թագուհու հարվածի տակ է, ապա թագուհին կարող է այն վերցնել և զբաղեցնել նրա տեղը:

Ինչպե՞ս տեղաշարժել նավակն ու փիղը։

• Նավակն ու փիղը հեռահար խաղաքարեր են։ Նավակը հորիզոնականների և ուղղաձիգների ուղղությամբ շարժվելու հզոր ունակություններ ունի: Թագուհուց հետո նավակն է աﬔնահզոր խաղաքարը: Իսկ փիղը կարող է շարժվել անկյունագծերով դեպի առաջ կամ հետ, եթե շարժման ճանապարհը փակված չէ խաղաքարերով: Փղի շարժման ընթացքում դաշտերի գույնն անփոփոխ է: Յուրաքանչյուր խաղացող խաղը սկսելիս ունի երկու նավակ և երկու փիղ:

Ինչպե՞ս տեղաշարժել ձին։

• Ձիու շարժման ձևը նման է հայերեն «Լ» տառի: Սպիտակ դաշտում գտնվող ձին իր քայլն ավարտում է սև դաշտում, իսկ սև դաշտում գտնվող ձին քայլից հետո հայտնվում է սպիտակ դաշտում: Ձին ﬕակ խաղաքարն է, որը կարող է ցատկել մյուս խաղաքարերի վրայով: Ձիու ցատկելու հատկության պատճառով նրա շախից հնարավոր չէ ազատվել փակվելու ﬕջոցով: Ձիու շախից կարելի է ազատվել երկու ձևով` վերցնել շախ տվող խաղաքարը և արքան տեղափոխել անվտանգ դաշտ։ Ձիու հարձակումը ﬕաժամանակ երկու կամ ավելի խաղաքարերի վրա կոչվում է «պատառաքաղ»:

Ինչպե՞ս տեղաշարժել զինվորը շախմատում։

• Խաղի սկզբում կողﬔրից յուրաքանչյուրն ունի ութ զինվոր: Զինվորները շարժվում են առաջ և հակառակորդի խաղաքարերը վերցնում են անկյունագծով: Զինվորները կարող են շարժվել առաջ միայն մեկ խաղադաշտ, բացառությամբ ամենաառաջին քայլի: Զինվորները կարող են վերցնել միայն անկյունագծով իրենց առջևում կանգնած հակառակորդի խաղաքարը: Նրանք երբեք չեն կարող քայլել դեպի ետ: Զինվորն ունի ﬔկ կարևոր առանձնահատկություն․ երբ հասնում է վերջին հորիզոնական, այն անﬕջապես փոխարկվում է որևէ այլ խաղաքարի` բացի արքայից ։

Շախմատում ․․․

Խաղաքարերը անպետք են, քանի դեռ նրանք գտնվում են իրենց սկզբնական դիրքերում: Պետք է զարգացնել բոլոր խաղաքարերը, որպեսզի ավելի շատ խաղաքարեր լինեն հարձակումների ժամանակ։Նախ պետք է հսկել կենտրոնը և խաղացողը ավելի շատ տարածություն կունենա։ Իսկ հետո տեղափոխել արքային խաղատախտակի անկյունը, որտեղ նա սովորաբար ավելի ապահով է:

Շախմատում հաղթողը ﬔկ ﬕավոր է վաստակում, իսկ պարտվողը ﬕավոր չի ստանում: Հավասար արդյունքի դեպքում յուրաքանչյուր խաղացող վաստակում է կես ﬕավոր: