Семинар Презентация №2

«Халкъ агъыз яратыджылыгъы» мевзусы боюнджа умумийлештирюв дерси

Дерснинъ макъсады:

• Халкъ агъыз яратыджылыгъы мевзусы боюнджа талебелернинъ бильгилерини пекитмек; онынъ жанр ве чешитлерини текрарламакъ;
• Халкъ агъыз яратыджылыгъы эсерлеринде ахлякъ ве эдеп мевзуларыны ачмакъ;
• Талебелеринъ иджадий къабилиетлерини инкишаф этмек;

Халкъ агъыз яратыджылыгъынынъ хусусиетлери:

• Халкъ агъыз яратыджылыгъына фольклор дейлер.
• Халкъ агъыз яратыджылыгъы эвельки девирлерде пейда олып, агъзавий шекильде яшай ве асырлар девамында халкъ арасында кенъ даркъала.
• Фольклор эсерлерининъ муэллифи белли дегиль.
• Халкъ агъыз яратыджылыгъы ана тилимизнинъ хазинесидир.

«Халкъ агъыз яратыджылыгъынынъ чешитлери» ярышы

2 дакъикъатнынъ ичинде фольклор чешитлерини айтмакъ.

Масаллар, тапмаджалар, эфсанелер, йырлар, аталар сезлери, айтымлар, чынъ ве манелер,эриштирюв, тезайтым,риваетлер, айненилер.

Аталар сезлери

халкъ агъыз яратыджылыгъынынъ энъ къадимий жанрларындан биридир. Асырлар девамында халкънынъ аятынен, эмегинен багълы оларакъ, онынъ узакъ омюр теджрибесини умумийлештирген бойле ибарелерде халкънынъ акъыл-ферасети, отькюр сезге усталыгъы корюне.

«Аталар сезлерини девам эт» ярышы

• Озюнъден буюкке…

урьмет эт.

• Буюккнинъ сезюни тутмасанъ,…

буюк елгъа чыкъмазсынъ.

• Озь анасына урьмет этмегенден …

урьмет беклеме.

• Сайгъыга сайгъынен …

джевап бер.

• Ямангъа баш олгъандже …

яхшыгъа елдаш ол.

• Аталар сезю – …

акъылнынъ козю.

Масаллар

• Зевкълы, муджизели икяе;
• Иштирак эткен айванлар, осюмликлер, неснелер инсанлар киби лаф этелер, арекетлер япалар;
• Адий адамлар девни, аждерханы, джадыларны енъелер;
• Акъикъат, эйиллик, догърулыкъ яманлыкъны даима енъе, инсанларгъа виджданлыкъ, садыкълыкъ, джесюрлик, темиз гонъюллик киби чизгилер ашлана.

«Масал ве онынъ къараманы» ярышы

- Балыкъ эти де тавукъ этинден яман дегильдир, дей де, арабанынъ алдына чыкъып, агъыз-бурнуны копюртип, ольген бир айван киби, елнынъ ортасында ята. Арабаджы оны корьгенинен, тюшип ала да, балыкъларнынъ устюне ата.

«Акъыллы кирпинен айнеджи тильки» - Тильки

Геджелернинъ биринде,эв ичинде эписи юкъугъа далгъан бир вакъытта,огей ана уяна да,корьгенлерине шашып къала.Къаранлыкъ эвнинъ кошеси яп-ярыкъ экен.Бакъса не корьсин,къызнынъ сачлары алтын теллерге чевирильген.

«Алтын башнен хыяр баш».

Чобан, бундан файдаланып, тулупнынъ агъызыны къавий этип багълай да, йилланы ялынлагъан атешнинъ ичине котерип ата. -Эйиликке къаршы кемлик эткеннинъ талийи бу- дыр,-деп къойларына къайтып кете.

«Эйиликке кемлик япма».

«Бакъыныз, бу яз мен насыл дюльбер эв ясадым. Таш-маш, агъач-магъач демей беяз, йылтыравукъ туздан ясадым. Таваны юксек, диварлары тегиз, босагъасы мердивенли…»

«Не ичюн къораз ве тавукъ бир куместе яшайлар»

Синкан

• 1 сатыр

• 1 сатыр

«Акъыллы кирпилер»

«Айнеджи тилькилер»

• 2 сатыр

• 2 сатыр

2-3 сыфат уйдурынъыз;

2-3 сыфат уйдурынъыз;

• 3 сатыр

• 3 сатыр

2-3 фииль;

2-3 фииль;

• 4сатыр

• 4сатыр

1 джумле (озь истеклеринъизни ифаделенъиз).

1 джумле (озь истеклеринъизни ифаделенъиз).

Халкъ йырлары

Халкъ агъыз яратыджылыгъынынъ муим ве зенгин къысмыдыр. Халкъ йырларында халкънынъ аяты, тарихы,адам- ларнынъ дуйгъу,фикирлери,арзу-истиклери тасвирлене Халкъ йырларынынъ бир къач чешити бар: шакъа йырлары,бешик,лирик йырлары.

«Йыр» ярышы.

• 1. «Къалайлы къазан» шакъа йырыны иджра этинъиз 2.Лирик йырыны иджра этинъиз

нетиджелев