Сөөктөрдүн түзүлүшү

Сөөктөрдүн түзүлүшү, касиети жана биригиши

Сөөк тканы – тутумдаштыргыч ткандын бир түрү. Сөөктөрдүн көпчүлүгүнүн сырт жагы тыгыз, катуу ал эми ич жагы жумшак кемик тканынан түзүлгөн. Сөөктөр сыртынан тыгыз сөөккө бекем жабышкан. Сөөк чели менен капталган. Ал челдин негизги милдети сөөктөрдү азыктандыруу жана жооноюп өсүшүнө көмөк көргөзүү. Сөөктүн сыртында көптөгөн майда тешикчелер бар. Алар аркылуу сөөктүн ткандарына жана сөөктүн чучугуна кан тамырлар жана нервдер келип, сөөк ткандарын азыктандырып жана дем алдырып турат. Клетка аралык зат сөөк тканынын 2/3 бөлүгүн түзөт. Адамдын сөөгүнүн 50% ын суу, 12,5% ын оссеин жана оссеомукоид деген белоктуу органикалык заттар, 15% ын майлар жана магнийдин, натрийдин ж.б. минералдык кошулмалары көп болгондуктан, аны минералдык заттарды сактоочу жай дешет. Адамдын сөөгүн 21,8% минералдык заттар түзөт. Сөөктөр керек болсо канча минералдык заттарды жиберип же андан алып, мындайча айтканда алар организмди жөнгө салып турат. Органикалык эмес заттар сөөктөргө катуулукту, ал эми органикалык заттар - солкулдактык жана ийилгичтик касиетти берип турат. Сөөктөрдүн формасы аткарган милдетине жараша болот. Көңдөйлүү сөөктөр – жеңил жана катуу, алардын көндөйлөрүндө тутумдаштыргыч ткань – сары чучук жатат. Жиликтердин баштарын жана жоон, көңдөйү жок жерлерин кемик ткань түзөт. Жалпак кемиктүү сөөктөргө далы, жамбаш, төш сөөгү, кабыргалар, омурткалар жана баш сөөгү кирет. Кемик тканда кызыл чучук болгон соң анын негизги милдети канды пайда кылуу өзгөчөлүгү бар. Сөөктөрдүн өз ара биригиши. Биригүүнүн үч түрү бар: кыймылсыз ашташуу, кыймылдуу жана чала кыймылдуу, байламталуу, биригишүү менен байланышат. Кыймылсыз сөөктөр анын ичинен ашташкан сөөктөр бири бирине өсүп ашташат.М: Баш сөөк, жана куймулчактагы омурткалар. Жиликтердин кыймылдуу байланышын муундар дешет. М: Жамбаш, тизе, чыканак. Муундар аркылуу байланышкан жиликтердин бирөөсүндө адатта чуңкуру – муун оюгу болот. Аны менен байланышкан экинчи сөөктүн оюгуна тоголок формада болгон башы муун оюгуна кирет. Оюк жана ага кирүүчү сөөктөр жылтыраган жылма катмар менен капталган. Бул катмар болсо жиликтин башы муунда кыймылдаган болсо анын оюгундагы жылмышуусуна жардам берет. Муун сыртынан муун кабыгы менен капталган. Муундун, өйкөлүүсүн азайта турган муун суюктугу бар. Кээ бир сөөктөр ийилгич касиетке ээ болгондуктан кемирчектер менен байланышкан. Мындай байланыштарды чала кыймылдоочу байланыш деп аташат. Сөөктөрдүн өсүшү. Сөөктөр узунунан жана туурасынан өсөт. Скелеттин өсүшү 25-27 жашка чыкканда аяктайт. Сөөктүн туурасынан өсүшү сөөк челинин ички бетинин клеткаларынын бөлүнүшүнө байланыштуу. Мында сөөктүн тышында клеткалардын жаңы катмары пайда болот да, ал клеткалардын айланасында клетка аралык зат түзүлөт. Сөөктүн узунунан өсүшү кээ бир ички секреция бездери, м: гипофиз жөнгө салып турат. Эгерде гипофиздин өсүү гормону жаш кезде жетишсиз өлчөмдө бөлүнүп чыкса, анда баланын бою өспөйт же абдан жай өсөт, ал эми тескерисинче көп секрецияланса, анда баланын бою абдан тез өсүп 2 метрден ашык болушу мүмкүн. Жаш баланыкындай эле чоң кишилердин сөөгүндө заттын алмашуусу тынымсыз, өмүр бою жүрүп турат, бирок ал процесс тез же жай жүрүшү мүмкүн. Эгерде киши дайыма кыймылда болсо, көп учурда кара жумуш менен иштесе, дене тарбия менен машыгууга көңүл бурса, скелеттин сөөктөрүндө зат алмашуу күчөйт, адамдын дене түзүлүшү көркөмдүү жана ден соолугу чың болот.