СОШ № 52.г.Бишкек

Сабактын темасы:

Текст менен иштөө.

Комуз кандайча пайда болгон?

Ѳтүлгѳндѳрдү кайталоо

• Татаал сүйлөм деп эмнени айтабыз
• Багыныңкы сүйлөмдүн кандай түрлөрү бар?
• Мезгил багыныңкы сүйлөм эрежесин айтып бергиле. Мисал келтиргиле.

Чачылган сөздөрдөн мезгил багыныңкы сүйлөм курагыла

• Барып, ажыратып, Карач, эчкини, эчки, кетти , качып,алгыча.
• Келди, Чоң Койчу Арыкты, Эркайым, кирип, үйүнө, кетери, менен, ээрчитип.

Класстер түзгүлө

Кыргыз элинин кандай улуттук аспаптарын билесиңер?

“ Комуз кандайча пайда болгон?”

деген уламыш боюнча маалымат алабыз.

1-кѳнүгүү

Уламышта эмне жөнүндө сөз болот деп ойлойсуңар?

2-кѳнүгүү

Төмөнкү сөздөрдү катыштырып, сүйлѳм түзгүлѳ.

I-катар

II-катар

жаман кабар, кара мүртөз, акылман, атадан балага

III-катар

зергер, эритилген, курал, ыйлап жатты

кайрылып келбеди, элдин каргышы, таӊ ата

Сѳздүк менен иштѳѳ

элин эзип, мѳгдүрѳтүп –

зордукчул, канкор –

беспощадно эксплуатировал народ

элдин каргышы –

кровожадный, жестокий

перзент –

проклятие народа

нѳкѳлѳр –

единственный сын

аңчы –

джигиты

эне жолборс –

охотник

мать-тигрица

уулун күттү –

ждал сына

мурас –

наследие

куткаруусун ѳтүнѳт –

просит освободить от смерти

жыгачты жонуп –

обстругивал дерево

бирде ырдап –

то поёт

бирде ыйлап –

кылым улап жашап келе жатат –

то плачет

живет из века в век

Тексттин I бөлүмүн угабыз, суроолорго жооп беребиз

Эмне жөнүндө сөз болду?

Эмнени түшүндүңөр?

1 . Кандай хан жашаптыр?

2. Элине кандай мамиле жасаган? Эмне үчүн?

3. Кудайга жалынып жатып эмне болгон?

4. Хандын баласынын мүнѳзүн кандай деп ойлойсуңар?

5. Хан баласына эмне кылды?

6. Уулу кайда кетет? Эмне үчүн?

7. Алдынан эмне чыгат? Эмне үчүн нѳкѳрлѳрү качып кетет?

8. Хандын уулу менен эмне болот? Эмне үчүн?

9. Эмне үчүн жигиттердин үрѳйү учат?

10. Андан ары эмне болот деп ойлойсуңар?

Текстти окуп түшүнүү

Суроолорго жооп бергиле.

1. Эмне үчүн Аалы хандын алына келип комузду черте баштады?

2. Комуз эмнелерди сүйлѳп берип жатты?

3. Кандай ойлойсуңар? Эмне үчүн «апа» деген үн чыкты?

4. Эмне үчүн эритилген коргошунду куя баштады?

5. Эмнеге курал бирде ыйлап, бирде ырдап окуяны баяндап жатты?

6. Бул куралды ким жасаган? Эмне үчүн?

Комуздун жасалышы боюнча кыскача видео тасма

Комуздун түзүлүшү

• Башы
• Кулактары, буроо
• Моюн
• Кылдары
• Капкак
• Көзөнөк
• Чара
• Тээк, тепке
• Куткун

4 - көнүгүү Сөздөрдүн синоним (//) жана антонимдерин (Х) жазгыла.

уулу //

байкоо Х

эл //

ишенбѳѳ Х

аңчылык //

эне //

жулуу Х

жаман кабар Х

үрөйү учуу //

ѳлүү //

бала Х

хан Х

зергер //

ѳтүнүү //

жалгыз Х

үрѳйү учуу Х

эс алуу //

жоо //

качып кетүү Х

зулум Х

5 – көнүгүү

Сүйлөмдүн аягын маанисине карата толуктагыла.

1. Алардын жаман кабар

( ) жагымсыз үн чыгып жок болду.

2. Комуз ар кандай

( ) ууга чыгат.

3. Баягы жайдары чыккан үн бузулуп кетти да,

( ) качып кетишет.

4. Жыгачты жонуп, кандайдыр бир

( 1 ) алып келгенин сезди.

5. Элин кыйнап келгендиктен аны

( ) аны жигиттери коштоп жүрѳт.

6. Хандын жарлыгын угуп, жигиттери

( ) окуяны айтып жатты.

7. Баласы кайда жүрбѳсүн

( ) алардын алдынан айбаттуу чыккан эле.

8. Бир күнү хандын баласы

( ) нерсе жасап, кыл такты.

9. Ал өзүнүн балдарын коргоп,

( ) кара мүртѳз, канкор деп аташкан.

7-көнүгүү Суроолуу сүйлѳмдѳргѳ айландыргыла.

1. Аалы ханга таазим этип, баягы куралда кол ойно­то баштады.

2. Ал курал чымчыктардын сайраганын, суунун шылдырап агышын, ымыркайдын күлкүсүн сүйлөп берип жатты.

3. Жарчылардын үнүн угуп, нөкөрлөрү эмне кылар айласын таппай, жер кезип кетишет.

4. Тоо этегинде турган жалгыз алачыкта Аалы деген зергер жашоочу.

5. Элдин каргышы, кайгы-муңу жеткенби, айтор, хан баласыз болуптур.

6. Кудайга жалынып жатып карыганда жалгыз перзенттүү болгон имиш.

7. Жолборстун күрүлдөгөн айбатынан жанындагы нөкөрлөр качып жөнөшөт.

8. Хандын уулу жебесин алганча болбой, жолборс аны чапчып өтөт.

6-көнүгүү

Текст боюнча таблицаны толтургула.

Ким? Эмне?

Кантип?

Аалы

Эмне кылды?

курал жасап

жигиттерди куткарды

Чачылган сөздөрдөн сүйлөм түзгүлө

1. экен, болгон, үстүндѳ, жер, бир, илгери, хан.

2. качып, жолборсту, жанындагы, кѳргѳндѳ, жѳнѳшѳт, нѳкѳрлѳр.

3. гана, уста, ал, болбостон, болгон, акылман да

4. байкайт, алардын, кабар, алып,келгенин, жаман, хан.

5. зергер, тоо, этегинде, жалгыз, алачыкта, турган, деген, жашачу, Аалы.

6. тамактандырып, эс алууга, аларды, ѳтүнѳт, Аалы.

8-көнүгүү Текст боюнча таблицаны толтургула.

Каармандар

дын аты

Алардын сырткы келбетин элестетип, жаз

Хан

Алар кандай адамдар

Аалы

Жигиттер

Алардын келечеги кандай болот деп ойлойсуңар?

9-көнүгүү Сүйлөмдөгү ойду толуктагыла.

1. Элдин каргышы жетип, ...

2. Карыганда жалгыз ...

3. Жолборсту кѳргѳндѳ ...

4. Хандын уулунун өлгөнүн көрүп, …

5. Нөкөрлөрү эмне кылар айласын таппай, ...

6. Жигиттер Аалыга келип, …

7. Комуздан ар кандай күүлѳр ….

8. Хан чаңырып, …

Комуздун түзүлүшүн айтып бергиле

Таблицаны толтургула.

• Хандын уулунун жигиттери ханга баласынын ѳлүмүн айтпай койгондору туурабы?
• Жолборсту кѳргѳндѳ хандын баласынын жигиттери ага жардам бербестен качып кеткендери туурабы?
• Комузга коргошун куйганы туурабы?

Туура

1. ...

Туура эмес.

2. ...

1. ...

3. ...

2. ...

3 . ...

Сабакты жыйынтыктоо

Сабак боюнча эмнелерди билдим?

Сабак боюнча эмнелерди түшүнгѳн жокмун?

…

Менде кандай суроолор бар

…

…

…

…

…

…

…

…

Окуучуларды баалоо

Үйгө тапшырма берүү

Комуздун түзүлүшүн, сөздүк сөздөрдү жаттап келүү.

«Мага жаккан комуз күүсү» , “Мага жаккан музыкалык аспап”, “Мен уккан музыка” деген темага эссе жазып келүү