Создук иш жонундо

Ийгиликтүү баарлашуунун шарттарынын бири кандайдыр бир өлчөмдөгү сөз коруна ээ болуу, ошондуктан сөз корун калыптанды- рууга чоң көңүл бурулат. Бул окуу китептеринин өзгөчүлүгү окуу- чулар ар кандай сөз түркүмдөрдүн семантикалык байланышынын маанисине бир тематикалык мейкиндикте ээ болушу. Активтештири- лүүчү сөздөр сабактын материалдарына табигый түрдө киргизилген, модулдун кептик темасына дал келет жана кептик кырдаалдарды тей- лейт.

Эскерте кетсек, сөздүк иш үч этаптан турат:

1-этап – сөздүн маанисин ачуу, башкача айтканда, семантикалык ишмердик;

2-этап – жаңы сөздү окуучу эсинде сактап калышы үчүн ар кан- дай кырдаалдарды жаратуу (ал үчүн окуу китебинде лексикалык көнү- гүүлөр каралган);

3-этап – жаңы сөздү окуучунун кеп практикасына киргизүү (текст менен иштөө, тексттен кийинки иштер).

Окуу китептеринде аталган жаңы сөздөр менен иштөө этаптары- нын баары сакталган.

Сөздөрдүн маанисин ачуу боюнча ар кандай жолдор сунуштал- ган: көрсөтмөлүүлүктү пайдалануу, синоним / антонимдерди табуу, контекстуалдык божомолдоо, которуу.

Жаңы сөздү окуучу эсинде сактап калып, аны өз сөз коруна мен- чиктештириши үчүн түрдүү лексикалык көнүгүүлөрдү аткаруу жүр- гүзүлөт. Төмөндө окуу китептеринин тапшырмаларынан бир нече мисалдар келтирилди: 5-класс, 20-беттеги 35-көнүгүү;

Текст боюнча таблицаны толтурган учурда, жаңы сөздөрдү өз кебинебалдар ыктыярсыз кошот.

Жаңы сɵздɵрдүн маанисин ачууда көрсөтмөлүүлүктү колдонууга басым жасайбыз. Анткени, ар кандай буюмдар, сүрөттөр, схемалар, карталар жана компьютер аркылуу көрсөтүлгөн ар кандай сүрөттөр боюнча ишти уюштуруу аркылуу окуучуларга жаңы сөздөрдүн маа- нисин түшүнүүгө мүмкүнчүлүктɵрдү түзүү жолу кɵпчүлүк методист- тердин сунушу боюнча абдан натыйжалуу. Ар бир темада бул ыкмалар колдонулат.

Котормосуз жаңы сөздөрдү киргизүүнүн дагы бир натыйжалуу ыкмасы контекст болуп саналат, башкача айтканда, жаңы сөздөрдүн маанисин окуучу башка тааныш сөздөрдүн жардамы менен түшүнө алат. Мындай ыкмаларга жаңы сөздөр билдирген түшүнүктөрдү башка сөздөр менен сүрөттөө, аныктама берүү, бүтүн нерсенин бир бөлүгүн билдирген сөздөрдү колдонуу ж. б. кирет. Айтылган ыкма- лар мугалимдерге жаңы сөздөрдү киргизүүнүн котормосуз жолдорун практикада ийгиликтүү колдонууга өбөлгө түзөт деген ойдобуз. Жого- руда айтылган ыкмаларга окуу китептеринен мисалдарды келтирели. Жаңы сөздөрдү билдирген түшүнүктөрдү башка сөздөр менен сүрөт- төө ыкмасына 5-класстын окуу китебинин 62-бетиндеги 16-көнүгүүдө- гүдөй тапшырмаларды сунуштайбыз.

Бул адам көп окуп, иштеп, илимий изилдөөлөр- дү жүргүзөт.

Бул адам жер айдап, буудай өстүрөт.

Бул адам ар кандай ролдорду аткарат. Ал киного да тартылып, ошондой эле театрда да ойнойт.

Бул адам абдан жоопкерчиликтүү, ал ишканаларды ачып, адамдарга жардам берет.

Бул адам чет өлкөдө иштейт. Кыргызстан менен башка чет өлкөлөрдүн ортосунда байланыш түзөт. Ал Кыргызстандын жарандарына жардам бер- генди жакшы көрөт.

Бул адам мыйзамдар менен иштейт. Ал адамдарга кеңеш берип, алардын укуктарын коргойт.

Ал эми бүтүн нерсенин бир бөлүгүн билдирген сөздөрдү колдо- нуу ыкмасын 5-класстын окуу китебинин 141-бетиндеги 15-көнүгүү аркылуу түшүндүрсө болот.

Жаңы сөз менен иштөөнүн кийинки этабы – жаңы сөздү кеп ишмер- дикке кошуу. Жаңы лексика текст ичинде, тексттен мурдагы, тексттен кийинки иштөө этаптарында пайдаланылат. Мисалы, кандайдыр бир маалымат менен таанышуудан кийин окуучуларга диалогду калыбына келтирүү, суроолорго жооп берүү, бир нерсе жөнүндө айтып берүү сунушталат. Бардык тапшырмаларга жаңы сөздөр киргизилген.

Лексикалык корду толуктоо боюнча көнүгүүлөр бардык учурда аткарылып турат жана жаңы сөздөр улам-улам кайталанат. Ушундай ишмердиктин натыйжасында окуучулар лексиканы өздөштүрүп, өз кебинде туруктуу колдонууга жетишет.