Сценарий "Шагай наадан"

ШАГАЙ НААДАН ТУХАЙ ХӨӨРӨӨН

        Ямаршье арад яһатанай зон наадагүй байдаггүй юм. Наадан гээшэ хүмүүжүүлгын нэгэ арга болоно. Манай буряад арад мүн хүүгэдээ хара багаһаань хүмүүжүүлхэдээ, элдэб янзын наадануудта һургадаг байгаа. Эдээн соонь шагай наадан нилээд ехэ һуури эзэлдэг, бүхы наадануудһаа үлүү ехээр дэлгэрэнги байгаа. Наһатайшье, залуушье зон, илангаяа үхибүүд ехэнхидээ, үбэлэй ута һүни хэн нэгэнэйдээ сугларжа наададаг һэн. Айл бүхэндэ тугал туулмагаар дүүрэн хэдэн зуугаад шагайнууд байгша һэн. Шагайнууд элдэб үнгэтэй: шаргал, улаан, сагаан, ногоон, хүрин.

        Сэбэр һайхан шагайтай болохын тула нэн түрүүн шагайгаа тон һайнаар мүлжэхэ хэрэгтэй, тиигээд элдэб аргаар шэрдэхэ (һонгинын хальһаар, модоной холтоһоор, сэсэгэй намаагаар).
Үхибүүд 2-3 наһатайһаа наадажа эхилдэг һэн. Тиигэжэл нэгэ шагайһаа тоо мэдэжэ эхилдэг һэн.

Асуудалнууд:

а) Гэрэй 5 амитадые нэрлэгты.
б) Шагаймнай ямар амитанһаа абтадаг бэ?
в) Шагайнуудай илгаа нэрлэгты (хонхо, бүхэ, морин, үхэр, тэмээн).

Ц. Номтоев. “Шагай наадан”

Шагай наадан гээшэмнай
Шатар шэнги зугаатай.
Туулмаг дүүрэн шагаймнай
Тоолохо бодоходо туһатай.

Шагай шүүрэн наадахада,
Шадамар хүбүүд илгардаг.
Хонхо, бүхые түүхэдэ,
Хурса басагад элирдэг.

Хотоной хүүгэд олоороо
Хониной шагай суглуулдаг.
Элдэб наада эмхидхэн,
Эбтэй хамта наададаг.

Шагай нааданай нэрэнүүд:

1. Мори урилдаан (үхибүүд харуулна).
2. Дүрбэн бэрхэ
3. 2 лама, 20 шүдхэр
4. Хонгордоолго (үхибүүд харуулна)
5. Няһалалга
6. Хонхо бүхэ түүлгэ
7. Таалсалга (үхибүүд харуулна)
8. Хампараа
9. Табаршаалга
10.Шүүрэлгэ
11. Харбалга
12. Мэлхэй

ПРАВИЛА ИГРЫ

Прежде всего, важно запомнить, как выглядит и как называется каждая сторона «шагай»

Хонин (овца)               Ямаан (коза)              Тэмээн (верблюд)       Морин (лошадь)      Үхэр (корова)

Шагай наадан харин 13-дэхи зуун жэлһээ түрүүн бии болоһон гэжэ түүхэшэд бодоно. Энэ наадан гансал ажамидаралай, баялигай удхата бэшэ, харин 5 хушуу малтай холбоотой болоно. Хонин, ямаан, үхэр, морин, тэмээн – эдэ амитадые.
Шагай соо эдэ бүхы амитадай яһанууд оролсодог, харин эгээл мэдээжэнь хониной шагайнууд болоно.
Холо харгыда ябахын урда заабол шагай барюулдаг байгаа. Бэлэглэхэдээ, хониной талаарань үгэхэ еһотой.
Тиихэдэ бэлэг абаһан хүн амжалтатай ябаха гэжэ этигэдэг һэн. Уялга дээрэ суглуулаад, жаахан үхибүүдэй наадамхай болодогшье байгаа.
Энэ наадан үхибүүдые тооложо, хурдан бодожо, һанажа абахыень һургана. Харин хажуудань нүхэсэжэ һурана, бэе бэеэ хүндэлнэ.